Na 'Patsers' en 'Cocaïne': hoe films en muziek angstbeeld over Antwerpen als 'drugshoofdstad' kunnen vergroten

Het aantal mannen en vrouwen verkleed als patser in een trainingspak en met gouden kettingen was nooit zo hoog als afgelopen maandagavond in Kinepolis Antwerpen. De avant-première van de film 'Patsers' van Adil El Arbi en Bilall Fallah lokte een massa mensen naar de cinema. Het langverwachte vervolg op 'Patser' is vanaf vanavond officieel te zien in de zalen.

Zelfs premier Bart De Wever (N-VA) had voor de gelegenheid maandag een gouden ketting rond zijn hals gehangen. Een opmerkelijk beeld voor de man die al jarenlang strijdt tegen de drugswereld. "Ik kan leven met de film omdat het fictie is", aldus De Wever. "Maar de drugsproblematiek is wat het is, daar gaan we meer dan een tandje moeten bijsteken."

De film is inderdaad fictie, maar er zijn veel verhaallijnen op waarheid gebaseerd. Misdaadjournalist van Gazet van Antwerpen Joris van der Aa schreef mee aan het scenario en deelde veel verhalen over de Antwerpse drugswereld. Zo wordt er in de film in detail beschreven op welke manieren je een lading cocaïne kan uithalen uit een container.

"Ik heb Adil en Bilall volledig uitgelegd hoe drugscriminelen te werk gaan bij het uithalen van drugs", vertel Van der Aa. "Het zijn echt de technieken die politiediensten dag in dag uit tegenkomen." Is het dan niet gevaarlijk om die technieken zo in detail te beschrijven? "Criminelen hebben onze beschrijving absoluut niet nodig om zelf aan de slag te gaan", aldus de misdaadjournalist.

"Ze hebben ze vaak zelf bedacht of bedenken constant nieuwe technieken om de politie een stapje voor te zijn. Bovendien zijn al die verhalen al verteld in de kranten. Het zijn absoluut geen geheimen meer."

Joris van der Aa vindt de film en alles errond zeker geen verheerlijking van de drugswereld. "'Patsers' schetst heel duidelijk de donkere kant van het patserleven. Ik ben enkele van mijn contacten uit het criminele milieu tegengekomen op de avant-première en zij waren toch een stuk minder tevreden met deze 2e film dan met de 1e. Die was veel humoristischer. Het lijkt me dus totaal geen verheerlijking van het gangsterleven."

Heel die drugswereld en de beschrijving ervan heeft wel een invloed op de stad Antwerpen.

"Dat drugsgeld is ontzettend verweven in de maatschappij", zegt Van der Aa. "Er gaat nu heel veel aandacht naartoe in de media, maar er zijn nog steeds te weinig middelen. De afgelopen jaren hebben criminelen honderden miljoenen vergaard met drugs en dat heeft uiteraard een invloed op de stad."

Onlangs stelde Tourist LeMC zijn nieuw nummer 'Cocaïne' voor. Daarin neemt hij de aanwezigheid van drugs in zijn thuisstad zeer direct op de korrel. Bij VAGGA, een centrum in Antwerpen dat onder andere verslavingszorg en -preventie aanbiedt, denken ze dat een film zoals 'Patsers' of het nummer 'Cocaïne' een invloed kan hebben op hoe er naar Antwerpen gekeken wordt.

"Hoe dichter het verhaal van de film of de muziek bij je eigen leefomgeving ligt, hoe meer je erdoor beïnvloed wordt", zegt Sara De Meyer van VAGGA. "Dat gaat vaak over iemands leeftijd, maar kan net zo goed gaan over de locatie waar het verhaal zich afspeelt. 'Patsers' speelt zich volledig af in Antwerpen en heeft daardoor mogelijk een grotere impact dan een verhaal uit Amerika."

Ook de op waarheid gebaseerde feiten hebben een grotere impact volgens De Meyer. "Zo staat het opnieuw wat dichter bij je leefwereld. De film zorgt er mogelijk ook voor dat mensen die ernaar kijken, zich angstig voelen omdat het allemaal zo verschrikkelijk lijkt. Op die manier krijgt heel de stad Antwerpen het beeld dat het de spuigaten uitloopt."

Net dat beeld wil De Meyer graag nuanceren. "Het lijkt alsof het allemaal veel erger is dan vroeger, maar alles wat wel goed loopt, wordt niet in beeld gebracht. De drugswereld wordt wat zichtbaarder en krijgt meer aandacht, maar eigenlijk is het drugsgebruik en de criminaliteit redelijk stabiel gebleven de afgelopen jaren. De vormen waarin het zich uit, veranderen, maar het cocaïnegebruik is slechts een beetje gestegen in vergelijking met 10 jaar geleden. Een film als 'Patsers' geeft daarover een totaal ander beeld."

Waarnemend burgemeester Koen Kennis (N-VA) vindt het moeilijk om hierover een oordeel te vellen omdat hij de film 'Patsers' niet gezien heeft, maar heeft wel het nummer 'Cocaïne' gehoord. "Het is enerzijds positief dat het een educatief stuk heeft en de boodschap meegeeft om van drugs af te blijven. Anderzijds moeten we wel voorzichtig zijn dat Antwerpen niet als de cocaïnehoofdstad van Europa in beeld komt. We moeten van dat imago afraken."