Tussen 2012 en 2023 hebben de kleinere gletsjers wereldwijd elk jaar gemiddeld 273 miljard ton ijs verloren. Dat blijkt uit een groot internationaal onderzoek op gletsjergebieden buiten Groenland en Antarctica. Het smeltproces verliep daarmee een derde sneller dan een decennium eerder. "Schokkend", zeggen de onderzoekers. Ze waarschuwen dat de drinkwatervoorziening in bijvoorbeeld Zuid-Amerika en Azië in gevaar komt.
Voorbije decennium ging elk jaar 273 miljard ton ijs van kleinere gletsjers verloren, evenveel als wat wereld in 30 jaar aan drinkwater verbruikt
Michaël Torfs
Gepubliceerd:
De onderzoekers concentreerden zich op alle gletsjers wereldwijd, buiten Antarctica en Groenland. Denk aan IJsland, Nieuw-Zeeland, Patagonië, de Alpen, de Himalaya, de Andes, delen van Canada, Alaska enzovoort.
"Het gaat om het grootste onderzoek in zijn soort. Er zijn naar schatting ruim 200.000 gletsjers buiten Antarctica en Groenland, en voor die hele groep zijn nu berekeningen gemaakt," vertelt Bert Wouters, polair onderzoeker aan TU Delft, aan VRT NWS. Hij werkte mee aan het internationaal onderzoek met 35 verschillende onderzoeksteams.
Bekijk: de evolutie van de Langjökull-gletsjer in IJsland tussen 1986 en 2019
"Stereofoto's" en zwaartebepaling
Voor het onderzoek is gebruik gemaakt van satellietdata. Vroeger werd nog met een lange stok gemeten hoe dik het ijs was, waarna een extrapolatie werd gedaan. Maar dan ging het meestal om de meest toegankelijke gebieden, die niet altijd representatief waren.
"Met satellieten kan veel meer", vertelt Wouters. "Je kan er de hoogteveranderingen mee meten (en dus hoeveel minder dik een ijsmassa is geworden, red.). Of je kan er foto's uit verschillende hoeken mee samenleggen, zodat je een "stereofoto" in 3D van gletsjers krijgt.
Maar je kan er ook veranderingen in het zwaartekrachtveld mee meten, zodat ook de massa gemeten kan worden, een nog nauwkeuriger methode. Voor de studie, die in het gezaghebbende wetenschappelijke tijdschrift Nature verschijnt, zijn de beste methodes voor elk gebied samengelegd, en is gekeken wat de meest betrouwbare methode is.
De hele inspanning is gedaan in het kader van de Glacier Mass Balance Intercomparison Exercise (Glambie) waar ook de Europese ruimtevaartdienst ESA aan meewerkt .
Bekijk: de evolutie van de Columbia Glacier in de Amerikaanse staat Alaska tussen 2016 en 2024
"Schokkend"
Wouters en collega's noemen het patroon dat zichtbaar wordt "schokkend". Tussen 2000 en 2023 hebben die zogenoemde 'kleinere' gletsjers gemiddeld 273 miljard ton ijs verloren per jaar. Dat is ruim 2 keer zoveel als het verlies op Antarctica, en 18 procent meer dan in Groenland, waar het nochtans ook snel gaat.
In Centraal-Europa, denk aan de Alpen, ging zelfs 39 procent van de ijsmassa verloren. Dat is een pak meer dan het wereldwijde gemiddelde van 5 procent volumeverlies, maar Europa warmt als continent dan ook sneller op dan het wereldwijde gemiddelde.
"Om een idee te geven: 273 miljard ton ijs dat jaarlijks verloren gaat, dat is evenveel als wat de hele wereldbevolking verbruikt in 30 jaar tijd, als je rekent aan 3 liter drinkwater per persoon per dag", schetst professor en glacioloog Michael Zemp, een van de hoofdonderzoekers.
Tussen 2012 en 2023 was er 36 procent meer smeltwater dan tijdens het decennium daarvoor
Bert Wouters, universitair hoofddocent bij TU Delft
Bovendien ging tussen 2012 en 2023 veel meer ijs verloren in vergelijking met het decennium daarvoor. Er was 36 procent meer smeltwater. Het smeltproces is dus enorm versneld: concreet ging het om gemiddeld 231 miljard ton verlies per jaar tijdens het eerste deel van de studie, tegenover 314 miljard ton per jaar in de tweede helft.
We zien 2 trends door de klimaatopwarming, zegt Wouters: "De winters worden milder, waardoor er minder sneeuwval is. Tegelijk zien we een groter smeltproces tijdens de zomer."
Dat bleek ook de voorbije zomers, met bijvoorbeeld 2022 als een groot rampjaar voor de gletsjers in de Alpen. Hoe snel het in de toekomst zal gaan, kunnen we zelf nog mee bepalen. Hoe meer (en hoe sneller) we de uitstoot van broeikasgassen kunnen inperken, hoe minder groot het negatieve effect op de lange termijn zal zijn.
Het gaat uiteraard breder dan de gletsjers in de bergen: ook de toendra ontdooit en het zee-ijs smelt. "Het hele systeem ondergaat dramatische veranderingen."
Problemen voor bewoners Andes of Himalaya
Dat er meer smeltwater is, is zorgelijk, en niet enkel omdat de zeespiegel erdoor stijgt, stellen de onderzoekers. "De gletsjers liggen deels in gebieden waar veel mensen wonen, zoals in Zuid-Amerika of Azië. In de Andes of de Himalaya bijvoorbeeld zijn veel mensen afhankelijk van smeltwater. Daar zien we nu al droogtes tijdens de zomer."
Vergelijk de gletsjers met een bankrekening waarop je kan terugvallen. Maar we gaan in het rood
Bert Wouters, universitair hoofddocent bij TU Delft
De buffer aan water die gletsjers bieden, is bijna op. Wouters vergelijkt gletsjers met een bankrekening. Het sneeuw en ijs die er zijn opgeslagen, zijn als het geld dat je op je bankrekening hebt. Soms kan je wat sparen, en tijdens de zomer neem je een stukje van dat geld op. "Maar er verdwijnt te veel geld. We gaan in het rood", schetst Wouters.
Ook dichter bij ons zal het wegsmelten van de gletsjers gevolgen hebben, bijvoorbeeld voor waterkrachtcentrales in de Alpen. En voor het toerisme, uiteraard. In Oostenrijk zouden binnen dit en 45 jaar wel eens alle gletsjers verdwenen kunnen zijn.
