“Het gebeurt onder onze neus”: kan sluiten van louche carwashes of krantenwinkels de drugsoorlog indammen? 

Volgens Justitieminister Verlinden (C&V) moeten burgemeesters meer nagaan of er malafide handelszaken zijn in hun gemeente. Dat zei ze in ‘De ochtend’, naar aanleiding van een zoveelste schietpartij in Anderlecht afgelopen nacht.

Burgemeesters hebben de bevoegdheid om handelszaken te sluiten binnen het kader van de bestuurlijke handhaving. Een wet die al jaren bestaat, maar in 2023 werd versoepeld.

Handelszaken die zich voordoen als een ‘legale business’, maar eigenlijk geld witwassen. “Het zijn vaak winkels of sectoren waar traditioneel veel cash in rondgaat”, zegt Jelle Janssens, criminoloog aan de UGent. Hij deed onderzoek naar ondermijnende criminaliteit.

Denk aan kapperszaken, dagbladhandels, maar ook massagesalons en carwashes. Een malafide carwashuitbater gaat bijvoorbeeld aangeven dat hij 10 auto’s heeft gewassen voor 10 euro en dus 100 euro omzet heeft gedraaid. “Misschien heeft die uitbater maar één auto gewassen en tien euro verdiend, en is de rest van de 90 afkomstig van illegale activiteit”.

Het is voor de fiscus moeilijk te controleren of er echt tien auto’s zijn gewassen die dag, en als hij de inkomsten aanvaardt, dan is het geld witgewassen, want is er voor de overheid dus een erkende oorsprong van het geld, namelijk het wassen van auto’s.

De uitbater betaalt wel belasting over die 100 euro, maar wat hij overhoudt, is nu legaal geld geworden waarmee hij bijvoorbeeld vastgoed kan kopen of investeringen kan doen.

Drugscriminelen willen hun geld dus witwassen. Ze willen aan het illegaal verdiende geld een legale oorsprong vasthangen. Daarvoor gebruiken ze dus onder meer de carwashes of andere malafide handelszaken.

“Het gebeurt echt wel onder onze neus”, zegt Janssens, wijzend op de omvang van het probleem. Je kan er geen exact getal opplakken, want er is een groot ‘dark number’. Criminelen gaan je namelijk niet vertellen dat ze een handelszaak gaan gebruiken om hun geld wit te wassen.

“Maar er zijn schattingen dat tot een derde van de economie betrokken is bij een illegale of parallele economie”. Ook in Napels en Marseille - waar het drugsgeweld welig tiert - zie je dat er ook een circuit is van illegale handelszaken.

Ook een malafide pizzazaak gaat er wel degelijk uitzien als een pizzazaak. Maar als er nooit een pizza buitengaat, maar de zaak blijft toch bestaan, dan kan je je daar wel vragen bij beginnen stellen.

“Als er bepaalde handelspanden zijn waar nooit iemand komt, maar er dan plots ‘s nachts toch activiteit is, dan is dat verdacht”, zegt Janssens. “Of als er plots veel camera’s worden gehangen, of er zijn nooit klanten, maar er staat wel altijd iemand aan de deur bijvoorbeeld.”

"Liggen er bij de dagbladhandel amper recente bladen maar vooral uitgaves van het tv-blad van enkele jaren geleden? Dan weet je dat ze misschien enkel voor de show zijn opgekocht."

Wellicht niet, aangezien de recente schietpartijen kaderen in het uitvechten van een territoriumoorlog. Maar volgens Janssens kan het sluiten van malafide handelszaken de drugsproblemen wel “indammen”. “Drugsgebruik en drugscriminaliteit krijg je niet weg, maar via de bestuurlijke maatregel van een sluiting kan je de controle op het publieke domein wel deels terugkrijgen.”

Maar hoe dan? Lokale besturen moeten het vergunningsbeleid updaten en strenger handhaven en controleren ook nadat de vergunningen zijn uitgereikt.

"Ga vragen stellen aan nieuwe ondernemers als ze vergunningen aanvragen, stel in vraag aan wie je subsidies geeft en wie je handel laat drijven”, benadrukt Janssens. “De stad Amsterdam heeft bijvoorbeeld jarenlang ongewild een clublokaal van een motorbende gesubsidieerd, dat wil je vermijden."

Janssens zegt dat de lokale overheden meer tools moeten krijgen om te zien “wie wat waar wanneer opricht”. "In Antwerpen en Genk gebeurde het al vaak dat louche zaken werden gesloten door de gemeente, maar in Brussel is er nog veel werk”, besluit Janssens.

Exacte cijfers over het aantal sluitingen de afgelopen jaren per gemeente zijn er niet. Schepen in Anderlecht, Bieke Comer (Vooruit.brussels), laat weten dat er in het kader van de bestuurlijke handhaving soms handelszaken worden gesloten wegens overlast, maar dat de link met drugs moeilijk te bewijzen is. Vandaag werden in Anderlecht nog een carwash en een horecazaak gesloten.