In de debuutroman van presentatrice Evi Hanssen zwaaien vrouwen de plak in een fictieve wereld. Viroloog Marc Van Ranst kreeg het hard te verduren tijdens de coronapandemie. 5 jaar later blikt hij terug. Oorlogsreporter Joanie de Rijke liep in het spoor van het Oekraïense verzet in Marioepol. Van Mahmoud Darwish, een van de belangrijkste Palestijnse schrijvers, is het laatste werk nu vertaald. En Mozart was een toegewijde vrijmetselaar. David Vergauwen toont de sporen daarvan in zijn werk. Dit zijn de 5 boeken die VRT NWS deze week tipt.
Vrouwen aan de macht in een modern sprookje, Palestijnse gedichten en de Oekraïense hel van Azovstal: dit zijn de 5 boeken van de week
"Mama, waar zijn de vrouwen gebleven?". Dat vraagt de zoon van presentatrice Evi Hanssen zich af bij het studeren voor zijn examen geschiedenis. Meteen de aanzet voor haar debuutroman 'Land van dochters' (uitgeverij Horizon).
De roman speelt zich af in Dottirland, 80 jaar geleden gesticht op een eiland - hier niet ver vandaan - door en voor vrouwen. Vlak voor haar 100ste verjaardag wordt oprichtster Theresia dood en verminkt aangetroffen. Wanneer een journalist op zoek gaat naar de ware toedracht van haar overlijden, ontdekt hij hoe deze samenleving functioneert.
In Dottirland hebben vrouwen de macht en de kennis in handen, terwijl mannen zich beperken tot fysieke arbeid. Vrouwen beschikken nu eenmaal over betere eigenschappen om een volk te leiden. Mannen mogen wel verder studeren, maar waarom zouden ze? "Het lijkt een modern sprookje: het is heerlijk om er als meisje geboren te worden!", vertelt Hanssen in De afspraak. "Geen agressie, een veilig gevoel en de zekerheid dat je je plek in de maatschappij zult vinden."
Met dit boek, tegelijk een misdaadroman, houdt de auteur de huidige samenleving natuurlijk een spiegel voor: "Het is een gedachte-experiment, bedoeld om mannen even uit hun vanzelfsprekende positie te halen."
Bekijk: Evi Hanssen in De afspraak
Weet je nog, 5 jaar geleden? De corona-lockdown, de mondmaskers, de bubbels, de lege theaterzalen, de hartverscheurende taferelen in rust- en verzorgingstehuizen? Viroloog Marc Van Ranst blikt in 'Virologica' (uitgeverij Lannoo) terug op de woelige jaren die ons land en hijzelf toen doormaakten.
Wanneer de pandemie in 2020 uitbreekt, is Marc Van Ranst als expert niet meer van het televisiescherm weg te branden. 5 jaar later lijst hij op wat we écht moeten onthouden over virussen. "Als we opnieuw een pandemie krijgen, dan zullen de maatregelen grotendeels hetzelfde zijn. Dat zullen mensen waarschijnlijk niet graag horen", vertelt hij in De afspraak.
In tegenstelling tot Zweden handelen Belgen niet vanzelf in het belang van de samenleving, vindt Van Ranst. "Bij elke regel zijn er mensen die denken dat die niet voor hen geldt, of die hem simpelweg negeren zolang er geen boete op staat. En dan is er nog een 3e mechanisme: spotten met de maatregelen en met de mensen die ze voorstellen."
Maar het blijft niet bij spot alleen. Sinds zijn televisieoptredens krijgt Van Ranst een stortvloed aan bedreigingen over zich heen. Die haatberichten zijn ondertussen niet afgenomen. "Alleen al in januari 2025 kan ik 500 pagina’s aan bedreigingen tonen."
Toch zou Van Ranst het op dezelfde manier aanpakken, mocht hij de klok kunnen terugdraaien. "Wat is het alternatief? Ik ben viroloog, er is een pandemie, en ik zou me afzijdig houden? Dat kan gewoon niet."
Bekijk: viroloog Marc Van Ranst in De afspraak
Satellietfoto’s van het huidige Marioepol in Oekraïne bieden een apocalyptische aanblik: inslagkraters, ruïnes, kapotgebombardeerde fabrieksterreinen en talloze massagraven aan de rand van de totaal verwoeste stad.
Van februari tot mei 2022 bood de strategisch gelegen havenstad weerstand vanuit de Azov-staalfabriek. Joanie de Rijke volgde als oorlogsreporter de gevechten op de voet en verzamelt aangrijpende verhalen in 'De hel van Azovstal. 82 dagen Oekraïens verzet in Marioepol' (uitgeverij Pelckmans).
"Marioepol is de stad die het het zwaarst te verduren heeft gehad", vertelt De Rijke in De afspraak. Aan het begin van de Russische invasie waren de 400.000 inwoners omsingeld en blootgesteld aan hevige bombardementen.
De fabrieksdirectie van Azovstal stelde haar schuilkelders, nota bene gebouwd tijdens de Koude Oorlog als bescherming tegen een aanval uit het Westen, open voor de burgers. "Toen in 2014 de oorlog uitbrak in Oost-Oekraïne, hebben ze die kelders weer opengemaakt omdat ze wel voelden: het gaat hier de andere kant op."
"De militairen die daar zaten, hadden nog een Starlink-verbinding en stuurden filmpjes: je zag de mensen echt vermageren, de wanhoop toenemen, op het laatst hebben ze zich moeten overgeven."
Bekijk: Joanie de Rijke in De afspraak
Mahmoud Darwish (1941 - 2008) blijft ook na zijn dood een van de meest gevierde Palestijnse schrijvers. Brigitte Herremans, Midden-Oosten-expert en onderzoeker aan de UGent, las 'Het vlindereffect' (uitgeverij Jurgen Maas), een vertaalde bundel met zijn laatste gedichten en dagboekfragmenten.
Nadat het Israëlische leger in 1948 zijn dorp verwoest had, vlucht Darwish met zijn familie naar Libanon. Een jaar later keert de familie in het geheim terug naar de pas opgerichte staat Israël. Darwish wordt journalist. Hij mag Israël tientallen jaren niet binnen en als banneling wordt hij dé stem van de Palestijnse diaspora.
"Hij beschouwt zichzelf als een Trojaanse dichter die de nederlaag en het verlies van de Palestijnen moet bezingen, omdat Palestijnse narratieven worden uitgewist door Israël. Het gaat over de vrijheid van denken", licht Herremans zijn werk toe. "Palestina, zoals Mahmoud Darwish dat heeft gecreëerd, zal nooit verdwijnen."
In 'Het vlindereffect' gaat Darwish geregeld in gesprek met de dood die hem opwacht: als hartpatiënt is hij zich erg bewust van zijn sterfelijkheid en omarmt hij het naderende einde.
Volgens Herremans biedt de bundel een goede introductie tot zijn werk. "Het laat de gelaagdheid van zijn thema’s zien en is ook voor lezers die minder vertrouwd zijn met poëzie erg toegankelijk."
Op 30 september 1791 gaat in Wenen 'De toverfluit' van Wolfgang Amadeus Mozart in première. De opera zit vol symboliek, verweven met vrijmetselarij, mystieke tradities en politieke ontwikkelingen. Historicus en musicoloog David Vergauwen schetst in 'Mozart: De muziek, de mens, de vrijmetselaar' (uitgeverij Ertsberg) een breed perspectief op de samenleving waarin deze opera, één van Mozarts grootste successen, tot stand is gekomen.
Tegen de achtergrond van de Oostenrijkse Verlichting tracht keizer Jozef II zijn rijk in hoog tempo te hervormen. Wat begint als een golf van toekomstoptimisme, eindigt in onrust en repressie. Pas na zijn dood en de troonsbestijging van zijn broer Leopold II keert de rust terug. "Jozef II had zich afgekeerd van de vrijmetselarij, terwijl Leopold II een meer ontspannen houding aannam. Op dat moment vindt er een soort maçonnieke renaissance plaats", vertelt Vergauwen op Klara.
Als toegewijd vrijmetselaar weeft Mozart in zijn opera talloze symbolische verwijzingen naar de loge. Volgens Vergauwen gaat de symboliek verder dan de maçonnieke ritmes die in de muziek verscholen zitten. "De woordenschat van ‘De toverfluit’ weerspiegelt de gedachtewereld van de vrijmetselarij. Het gaat niet om een triomf van het genootschap, maar om de uitleg van principes die door de vrijmetselarij werden omarmd."
