Amerikaans vicepresident JD Vance verwees in een veelbesproken speech in München naar de Schotse wetgeving rond abortusklinieken als een inbreuk op de vrijheid van meningsuiting. Zo zouden volgens Vance burgers zelfs in hun eigen woning niet meer mogen bidden. De werkelijkheid is iets genuanceerder.
Schotland boos op Amerikaans vicepresident Vance over beschuldiging van 'verbod op bidden' - wie heeft er nu gelijk?
Rien Emmery
Gepubliceerd:
In het kort:
Op de internationale veiligheidsconferentie van München, eerder deze maand, hield Amerikaans vicepresident JD Vance een veelbesproken toespraak. Volgens Vance mogen burgers in Schotland in hun eigen woning niet meer bidden naar aanleiding van een nieuwe wetgeving rond gezondheidsinstellingen met abortusdiensten, een voorbeeld van de beperking van vrijheid van meningsuiting.
Maar? Het klopt dat activiteiten op privaat grondgebied onder bepaalde voorwaarden een inbreuk kunnen vormen op de wetgeving rond Safe Access Zones. Dat zijn bufferzones rond centra met abortusdiensten. Het moet echter gaan om activiteiten die zichtbaar of hoorbaar zijn op de openbare weg en die de rust van patiënten en personeel kunnen verstoren. Er is geen enkele wet of richtlijn die bidden in huis viseert, zoals Vance beweert.
De speech bevatte verschillende Europese voorbeelden waar de vrijheid van meningsuiting volgens Vance onder druk zou staan. Vooral in Schotland waren er verontwaardigde reacties in pers en politiek, omwille van zijn beschuldiging aan het adres van de Schotse overheid dat ze "privaat gebed in woningen" zou criminaliseren en zich als gedachtepolitie zou gedragen.
De kwestie was voorpaginanieuws in de Schotse pers. De Schotse eerste minister John Swinney noemde de uitspraken van Vance 'fout' , en de Schotse Groenen vroegen zelfs om verontschuldigingen van het Witte Huis en stuurden een brief naar de Amerikaanse ambassadeur.
Wat is er precies aan de hand?
"Privaat gebed" en "gedachtemisdaad"
Wat beweerde JD Vance precies? Letterlijk klonk het zo: "Afgelopen oktober, nog maar een paar maanden geleden, begon de Schotse overheid met het verspreiden van brieven aan burgers van wie de huizen in de zogenaamde 'Safe Access Zones' liggen. Daarin waarschuwde de overheid hen dat zelfs privaat gebed in hun eigen woning een overtreding van de wet kan vormen."
Vance voegde er sarcastisch aan toe dat de overheid "natuurlijk de lezers had aangemoedigd om medeburgers die verdacht werden van thought crime (‘gedachtemisdaad’) te rapporteren". ‘Thought crime’ is een begrip dat gepopulariseerd werd door de dystopische roman ‘1984’ van George Orwell. Het beschrijft een dictatuur waar zelfs het hebben van bepaalde gedachten verboden is door de overheid.
De Safe Access Zones die Vance vermeldt, zijn vorig jaar ingevoerd als bufferzones rond gezondheidsinstellingen in Schotland die abortusdiensten aanbieden. Binnen die bufferzones bestaat er een verbod op alle pogingen om opzettelijk of door nalatigheid “iemands beslissing te beïnvloeden om abortusdiensten aan te bieden, te faciliteren of te betreden”, het betreden van die faciliteiten te beletten, of "intimidatie, verontrusting of angst" te veroorzaken bij de bezoekers.
Het gaat bijvoorbeeld om betogers die werknemers of bezoekers van abortusklinieken intimideren of proberen onder druk te zetten.
Religieuze preken en stille wakes
De Schotse overheid somt een aantal praktijken op die ze beschouwen als intimiderend en die dus verboden zijn in een straal van 200 meter rond een instelling die abortus aanbiedt:
Iemand benaderen om te proberen hen ervan te overtuigen geen abortusdiensten te gebruiken;
Mensen omringen als ze proberen de kliniek of het ziekenhuis in of uit te gaan;
Pamfletten uitdelen;
Religieuze preken;
Stille wakes.
Deze week is voor het eerst in Schotland een vrouw gearresteerd voor een inbreuk op deze wetgeving.
'Stille wakes' zijn niet toevallig vermeld als voorbeeld van een verboden activiteit. De wetgeving in Schotland, en gelijkaardige wetgeving rond bufferzones in Engeland, kwam vooral tot stand na het overwaaien van de protestacties van de Amerikaanse anti-abortusorganisatie '40 Days For Life '.
Die organiseert al enkele jaren in verschillende landen 'gebedswakes' in de nabijheid van abortusklinieken tijdens de vastenperiode, bedoeld om zwangere vrouwen te overtuigen om af te zien van hun plannen.
Conservatief-religieuze TikTokkers
Maar hoe zit het dan met de brief die Vance vermeldde? De Schotse overheid verstuurde inderdaad een brief naar bewoners met een adres in zulke Safe Access Zones. Daarin wordt uiteengezet dat de regels uit de wetgeving natuurlijk gelden voor de openbare ruimte, maar dat ook activiteiten op privédomein eronder kunnen vallen.
Al in de herfst van 2024 circuleerde over deze brieven op TikTok het verhaal, vooral onder conservatief-christelijke influencers, dat "stil gebed in je eigen woning nu verboden zou zijn in Schotland". Een Schotse factcheckorganisatie schreef er in november al een artikel over.
Rond verboden activiteiten op privédomein zijn echter een aantal voorwaarden in het kader van de wetgeving rond bufferzones. Allereerst moet het gaan om een activiteit die kan gezien of gehoord worden vanaf de openbare weg. Daarenboven moet het gaan om acties die 'opzettelijk of uit nalatigheid' een impact hebben op de bezoekers of het personeel van abortusklinieken.
Privaat gebed in een woning kan per definitie niet doordringen tot de openbare ruimte - anders zou het niet langer privaat zijn. De Schotse eerste minister bevestigt ook dat het niet geviseerd wordt door de wet.
De regels over activiteiten op privédomein werden vooral toegevoegd om te vermijden dat organisaties als '40 Days For Life' de wet omzeilen door gebedswakes te organiseren in voortuinen, of dat iemand zijn voorgevel volplakt met anti-abortusposters.
Conclusie
In Schotland wordt boos gereageerd op een toespraak van Amerikaans vicepresident JD Vance. Die beweerde dat de Schotse overheid bepaalde burgers een brief had gestuurd die zou inhouden dat "privaat gebed" in hun woning een inbreuk zou kunnen vormen op een recente wet die bufferzones rond abortusklinieken instelt.
Het klopt dat ook activiteiten op privaat grondgebied onder bepaalde voorwaarden een inbreuk kunnen vormen op de wetgeving rond Safe Access Zones. Het moet echter gaan om activiteiten die zichtbaar of hoorbaar zijn op de openbare weg, en die "opzettelijk of uit nalatigheid" als gevolg hebben dat bezoekers en personeel van abortusklinieken erdoor gehinderd, beïnvloed of geïntimideerd worden.
De stelling dat in Schotland "privaat gebed binnen de eigen woning" strafbaar zou kunnen zijn, beschouwen we daarom als onwaar.
Meer informatie over de factchecks van VRT NWS?
Zoek je meer verhalen van VRT NWS CHECK over factchecking, desinformatie of online bedrog? Die vind je hier.
Wil je weten hoe we te werk gaan bij het factchecken? Dat lees je in dit artikel.
Heb je vragen of opmerkingen of wil je weten wie er in ons team zit? Dat lees je in dit artikel.
Je vindt onze factchecks ook terug bij deCheckers , samen met betrouwbare factchecks van enkele andere Vlaamse en Nederlandse redacties.
Wil je iets laten checken? Stuur ons dan een mail via check@vrtnws.be.
VRT NWS is erkend lid van het International Fact-Checking Network .
