Verschillende influencers en socialemediagebruikers beweren dat zaadoliën zoals koolzaadoliën en maïsoliën slecht zijn voor de gezondheid. Ze zouden tot ontstekingen kunnen leiden in ons lichaam. Maar volgens experten kunnen de oliën geen kwaad zolang je ze op de juiste manier gebruikt.
In het kort
Wat? Op TikTok en Instagram gaan verschillende video's rond waarin beweerd wordt dat je beter geen koolzaadolie of maïsolie gebruikt. Volgens verschillende influencers zouden die een te hoog omega 6-vetzuurgehalte bevatten en leiden tot ontstekingen.
Maar? Volgens experten kan het geen kwaad om deze oliën te gebruiken zolang het maar op de juiste manier is. Je mag niet alle zaadoliën verhitten, omdat ze kunnen oxideren. Dit leidt tot ranzigheid en vorming van toxische stoffen. Ook het hoge omega 6-vetzuurgehalte is niet schadelijk en zou zelfs kunnen leiden tot een lager cholesterolgehalte.
Wie tegenwoordig ‘zaadoliën’ of ‘seed oils’ opzoekt op sociale media krijgt meteen heel wat onheilspellende berichten te zien. Deze oliën zouden schadelijk zijn en zorgen voor ontstekingen in ons lichaam.
De berichten hierover circuleren zowel in het Nederlands als in het Engels. Deze Nederlandstalige video op TikTok werd zo'n 156.000 keer bekeken. Deze Engelstalige video werd zo'n 60.000 keer bekeken. Ook op Instagram staan er onder de hashtag #seedoilsarepoison meer dan 1.000 berichten.
Die influencers zijn niet alleen. Ook de nieuwe Amerikaanse minister van Volksgezondheid Robert F. Kennedy waarschuwt ervoor.
Wat zijn zaadoliën?
“Zaadoliën zijn plantaardige oliën en worden gemaakt uit de zaden van planten zoals bijvoorbeeld zonnebloemen, koolzaad, soja of maïs”, vertelt Nele Steenackers, voedingswetenschapper bij de KU Leuven en de Universiteit van Maastricht.
Verwar deze oliën niet met olijfolie, palmolie of kokosolie. "Dat zijn vruchtoliën", voegt Bruno De Meulenaer, hoogleraar levensmiddelenchemie en chemische voedselveiligheid aan de UGent eraan toe.
Die plantaardige oliën kun je volgens Steenackers op 2 manieren maken. “Enerzijds heb je koudgeperste oliën: de olie wordt mechanisch uit de zaden geperst. Dat is een moeilijk en duur proces, maar sommige belangrijke stoffen blijven wel beter behouden."
"Als goedkoper alternatief wordt de industriële extractie toegepast. Daarbij worden zaden verwarmd en behandeld met oplosmiddelen om de maximale hoeveelheid olie te verkrijgen. Dit proces is niet alleen goedkoper, maar levert ook meer olie op. Vervolgens wordt de olie geraffineerd, wat betekent dat onzuiverheden, kleur en geur worden verwijderd. Dat verbetert de houdbaarheid. Bij die industriële extractie verlies je wel een kleine fractie van gezonde bioactieve stoffen."
Binnen de plantaardige oliën worden de meeste zaadoliën wel meer bewerkt dan een extra vierge olijfolie, geeft Steenackers aan. "De meeste zaadoliën worden geraffineerd. Olijfolie kan ook dit proces van raffineren ondergaan, maar je hebt daar ook extra vierge olijfolie. Deze olie wordt gemaakt door koude persing van olijven en is niet bewerkt.”
Waarvoor worden ze gebruikt?
Volgens Nele Steenackers wordt zaadolie enerzijds vaak gebruikt bij het koken of als dressing, maar krijgen we ze ook binnen via de voedingsindustrie. “Zaadolie wordt veel gebruikt voor het bakken, braden en frituren, vooral in fastfoodrestaurants. Dit komt doordat zaadolie goedkoop en hittebestendig is. Ook wordt zaadolie vaak gebruikt als ingrediënt in ultrabewerkte voedingsmiddelen en margarines, als alternatief voor dierlijke vetten.”
Dit beaamt ook diëtiste Lotte Buyle van het UZ Brussel: “Deze oliën worden vaak toegevoegd aan koekjes en aan cakes. Hierdoor hebben mensen niet meer door hoeveel zaadolie ze wel consumeren."
Zijn deze oliën echt zo schadelijk?
Volgens Buyle zitten deze plantaardige oliën in het algemeen vol met essentiële vetzuren en zijn ze zeker niet ongezond. "Je hebt de verzadigde en onverzadigde vetzuren. Plantaardige oliën zijn een belangrijke bron van de onverzadigde vetzuren. Deze onverzadigde vetzuren zoals omega-3 en omega-6 maken we niet zelf aan, maar zijn wel essentieel voor onze hersenen en ons zenuwstelsel. De verzadigde vetzuren zitten voornamelijk in vlees en boter en die vetzuren kunnen de risico’s op hart- en vaatziekten verhogen."
Beluister het volledige gesprek over zaadoliën in het Uur van de Waarheid op Radio 1.
Vetzuursamenstelling
De reden dat influencers deze oliën als schadelijker beschouwen, heeft te maken met de vetzuursamenstelling. "Zaadoliën bestaan vooral uit meervoudig onverzadigde vetzuren, omega 6-vetzuren. Olijfolie bijvoorbeeld bestaat voornamelijk uit enkelvoudig onverzadigde vetzuren", aldus Steenackers.
"Het zijn die omega 6-vetzuren die op sociale media als schadelijk worden bestempeld. Maar groot epidemiologisch onderzoek toont aan dat ze onze LDL-cholesterol (slechte cholesterol, red.) kunnen verlagen." Ze verminderen bovendien het risico op hart- en vaatziekten.
Buyle geeft ook aan dat je deze vetzuren nodig hebt. “Als je een gezonde hoeveelheid van deze vetzuren binnenkrijgt, is er geen probleem. Je hebt die omega 6- en omega 3-vetzuren nodig. Ons westers voedingspatroon is rijker aan omega-6 dan aan omega-3, maar studies zijn er nog niet over uit wat de juiste verhouding is. "
Ontstekingen
Ook wordt er online beweerd dat deze oliën door een te hoge omega 6-verhouding kunnen leiden tot ontstekingen, maar ook dit vereist nuance volgens Steenackers. "Onderzoek toont aan dat er bij een goede verhouding van omega 3- en omega 6-vetzuren geen toename van ontstekingen is. Ze concurreren om dezelfde enzymen, wat leidt tot een evenwichtige werking in het lichaam."
"Bovendien is het ook belangrijk om te beseffen dat we geen individuele componenten eten, maar voedingsmiddelen die ook andere stoffen zoals vitamine E en andere antioxidanten bevatten. Zolang je zorgt voor voldoende variatie in oliën en ze op de juiste manier gebruikt, is er geen probleem", aldus Steenackers.
Opletten met verhitting
Sommige zaadoliën kun je best enkel gebruiken bij koude bereidingen en andere oliën kun je wel verhitten. Dit hangt volgens De Meulenaer af van de vetzuursamenstelling. “Zaadoliën zijn meervoudig onverzadigde vetzuren en zijn het gevoeligst voor oxidatie. Olijfolie bestaat uit enkelvoudige onverzadigde vetzuren en boter uit verzadigde vetzuren, deze kun je perfect verhitten."
Als je de verkeerde olie verhit, leidt dit tot oxidatie van de vetzuren. Dit leidt tot ranzigheid en vorming van toxische stoffen, vertelt De Meulenaer. “Deze stoffen kunnen de smaak en het aroma van voedsel beïnvloeden en mogelijk schadelijke gezondheidseffecten hebben, zoals een versnelde veroudering, en een verhoogd risico op kanker.
"Zonnebloemolie is bijvoorbeeld geschikt voor koude bereidingen en om aardappelen te bakken, maar ze is niet geschikt om te frituren, omdat herhaaldelijk verhitten leidt tot oxidatie. Sojaolie, met een hoger gehalte aan onverzadigde vetzuren, is nog minder geschikt voor verhitting, omdat deze olie snel oxideert en een visachtige geur krijgt. Koolzaadolie, rijk aan enkelvoudig onverzadigde vetzuren, is beter geschikt om te frituren", aldus De Meulenaer.
Een directe link leggen tussen specifieke gezondheidsproblemen en geoxideerde vetten is moeilijk volgens De Meulenaer. "Al is het duidelijk dat ze niet gezond zijn. Hoe ongezond, hangt uiteraard af van de hoeveelheid die je consumeert. Best niet te veel."
Conclusie
Volgens verschillende influencers zouden zaadoliën schadelijk zijn voor onze gezondheid.
Ze zouden tot ontstekingen leiden en er zou te veel omega 6 inzitten.
Volgens experten zijn deze zaadoliën niet schadelijk zolang je voldoende varieert en ze op de juiste manier gebruikt.
Je kunt niet alle zaadoliën verhitten, sommige oliën gebruik je best enkel voor koude bereidingen. Als je zaadoliën op de verkeerde manier verhit, kunnen ze gaan oxideren en dat kan schadelijk zijn.
Het hoge omega 6-vetzuurgehalte kan geen kwaad en zou zelfs kunnen zorgen voor een lager cholesterolgehalte. De oliën zouden ook niet tot ontstekingen leiden. Maar het kan wel kwaad als je de oliën op de foute manier verhit. Daarom beschouwen we deze bewering als 'eerder onwaar'.
Meer informatie over de factchecks van VRT NWS?
Zoek je meer verhalen van VRT NWS CHECK over factchecking, desinformatie of online bedrog? Die vind je hier.
Wil je weten hoe we te werk gaan bij het factchecken? Dat lees je in dit artikel.
Heb je vragen of opmerkingen of wil je weten wie er in ons team zit? Dat lees je in dit artikel.
Je vindt onze factchecks ook terug bij deCheckers , samen met betrouwbare factchecks van enkele andere Vlaamse en Nederlandse redacties.
Wil je iets laten checken? Stuur ons dan een mail via check@vrtnws.be.
VRT NWS is erkend lid van het International Fact-Checking Network (IFCN) en van het European Fact-Checking Standards Network (EFCSN ).
