120.000 'pushbacks' aan Europese buitengrenzen: "Er wordt extreem geweld gebruikt" 

'Pushbacks' wil zeggen dat immigranten letterlijk worden teruggeduwd.

Dat gebeurt op zee wanneer de kustwacht boten met immigranten onderschept, of aan landsgrenzen als ze op een irreguliere manier het land zijn binnengedrongen. Zulke acties zijn onwettig, want ze schenden het recht op asiel waarbij landen buitenlanders de kans moeten geven om een aanvraag voor bescherming in te dienen.

In 2024 werden 120.457 pushbacks vastgesteld aan de Europese buitengrenzen. Dat zijn er 300 per dag. Immigranten worden soms aan hun lot overgelaten, vaak met dodelijke gevolgen. 

Bulgarije, dat een landsgrens deelt met Turkije, ging het vaakst over tot pushbacks. Het land hield 52.534 immigranten tegen.

Griekenland is het eindpunt van een andere veelgebruikte migratieroute en is verantwoordelijk voor 14.482 pushbacks op zee. Ook aan de Poolse grens kwamen 13.600 pushbacks voor.

In 2023 zijn bijna 350.000 pushbacks geregistreerd, een stuk meer dan in 2024 dus. Het aantal immigranten dat het continent op een irreguliere manier betrad, is ook sterk gedaald: van 280.000 in 2023 naar 160.000 in 2024.  

Immigranten zijn bij pushbacks frequent het slachtoffer van geweld door politie of grenswachten, zo stelt 11.11.11 vast in een rapport . "Er wordt extreem geweld gebruikt", vertelt Flor Didden in De Ochtend op Radio 1. Hij werkt als migratie-expert bij 11.11.11.

De slachtoffers "worden geslagen met metalen staven en ze krijgen elektroshocks toegediend", aldus Didden. "Mensen worden aangevallen door honden of beschoten. Het gaat over folterpraktijken."

Aan de buitengrenzen van Europa wordt immigranten volgens Didden soms ook hulpverlening ontzegd. Hij haalt het voorbeeld aan van 3 Egyptische minderjarigen die in december zijn gestorven aan de grens tussen Turkije en Bulgarije.

Volgens mensenrechtenorganisaties wist de Bulgaarse grenspolitie dat ze in nood zaten, maar wilde die niet helpen. "Er stonden reddingsteams klaar", zegt Didden. "Die mensen hadden meermaals hulp gevraagd. De reddingsteams werden geblokkeerd waardoor de 3 om het leven zijn gekomen door ontbering en vrieskou." 

Onder commissievoorzitter Ursula von der Leyen en onder druk van een hardere lijn van steeds meer lidstaten is het Europese migratiebeleid de afgelopen jaren strenger geworden.

De EU ging omstreden samenwerkingen aan met Libië en Tunesië, die pushbacks van immigranten verrichten in ruil voor aanzienlijke financiële steun. Daarbij worden de rechten van degenen die de oversteek proberen te maken met de voeten getreden. Er klinkt ook kritiek dat de EU geen bezwaar maakt tegen de gebrekkige toestand van de democratie in die landen. 

Het Europees Parlement keurde vorig jaar het Europese migratiepact goed. Dat akkoord tussen de lidstaten is nog niet in werking, maar stelt voorop om op Europees niveau efficiënter om te gaan met migratie. Het voorziet strengere controles aan de buitengrenzen, waarbij de autoriteiten immigranten fotograferen en vingerafdrukken afnemen. 

Flor Didden heeft er wel vertrouwen in dat het basisprincipe voor asiel gegarandeerd blijft. "We zien dat het pact het recht op asiel hooghoudt. Mensen moeten binnengelaten worden op het Europese grondgebied. Het nieuwe Europese pact laat dus in geen enkele zin pushbacks toe."

Een ander onderdeel van het pact is het solidariteitsmechanisme. Elke lidstaat dient een vastgelegd aandeel van de erkende asielzoekers op te vangen.

Wie meer asielzoekers ontvangt, kan rekenen op een compensatie. Landen die er minder binnenlaten, moeten 20.000 euro betalen voor elke asielzoeker waarbij ze hun verantwoordelijkheid ontwijken.  

Volgens Didden zijn er te weinig garanties dat lidstaten daadwerkelijk solidair zullen zijn met elkaar. "Er is geen verplicht spreidingsplan en de landen aan de buitengrenzen gaan nog meer werk krijgen met grensprocedures. We vrezen dat als de solidariteit niet op gang komt, die landen toch weer naar pushbacks zullen grijpen."