Scholen die (nogal dwingend) een 'vrijwillige oudergift' vragen via de schoolfactuur: mag dat wel?

In het basisonderwijs bestaat een maximumfactuur voor de extra kosten die scholen mogen aanrekenen. En toch werken sommige scholen soms met 'vrijwilllige ouderbijdragen', in sommige gevallen zelfs op basis van het inkomen van de ouders. "Ik vind dat shockerend", laat een luisteraar van 'WinWin' weten.

"Als je dat niet betaalt, krijg je eerst een briefje mee in de boekentas met wat uitleg. Betaal je dan nog niet, dan belt iemand van de ouderraad je op. En als je dan nog niet betaalt, staat de directrice je aan de schoolpoort op te wachten om je aan te manen dat in orde te maken. Heel vrijwillig is het allemaal niet."

Ook een andere luisteraar ziet elk jaar een vaste 'vrijwillige bijdrage' verschijnen op de schoolfactuur. "Dat staat dan tussen alle andere dingen die we moeten betalen en gaat om een bedrag van 80 euro. Dit jaar zat er voor het eerst een brief bij met een uitleg waar dat voor dient."

"Maar je bent al verplicht om een nieuwe factuur te vragen als jij die bijdrage niet wilt betalen. En je stelt je ook de vraag wat er gebeurt als je niet betaalt: heeft mijn kind dan een naam op school? Het voelt een beetje wrang aan."

Hoe zit dat nu? Mag dat eigenlijk wel? "Je mag alles vragen", zegt pedagoog Pedro De Bruyckere van de Universiteit Utrecht. "De maximumfactuur, die in het basisonderwijs bestaat, móét wel worden betaald, maar dat is een beperkt bedrag. Die is ingevoerd om voor meer gelijke kansen te zorgen in het onderwijs. In het secundair onderwijs bestaan daarvoor studiebeurzen."

Daarbovenop mógen scholen zelf een vrijwillige bijdrage vragen, maar ze mogen die dus niet verplichten. Dat daar toch druk rond wordt uitgeoefend, noemt De Bruyckere "tegen de geest in van dat gelijkekansenbeleid". 

Ook het Kinderrechtencommissariaat wijst daarop: "Het recht om vrijwillige bijdragen te vragen van de ouders staat niet ter discussie. Scholen moeten zich wel bewust zijn van de druk op de verplichte gelijke toegankelijkheid en de kostenbeperking. Daarnaast moeten ze bijzondere aandacht hebben voor minder gegoede ouders."

De praktijk komt ook voor bij bepaalde methodescholen. "Zij gebruiken dan bijvoorbeeld het argument dat ze extra centen nodig hebben voor de vorming van hun leerkrachten. Je kunt dat argument gebruiken, maar dan moet je als school beseffen dat het gevaar bestaat dat je een deel van de bevolking gewoon niet binnenkrijgt. En dat kan echt niet de bedoeling zijn."

Maar waarom doen scholen dat eigenlijk? "Ze verwijzen dan vaak naar infrastructuur en gebouwen", ziet De Bruyckere. "En dat klopt ook vaak: scholen hebben dat extra geld gewoon nodig. Maar veel scholen lossen dit op via een wafelbak of een mosselfeest. Dat is een andere manier om aan geld te komen."

De Bruyckere raadt ouders aan om scholen daar gewoon op aan te spreken. "Als er een conflict is, is er bijvoorbeeld het Lokaal Overlegplatform of de ombudsdienst." Scholen moeten er in zijn ogen in de eerste plaats over waken dat kinderen daar nooit de dupe van worden of gestigmatiseerd worden, benadrukt hij.

En voor alle duidelijkheid: je ziet ook veel vaker het omgekeerde gebeuren in Vlaamse scholen. "Er zijn scholen waar ouders zelfs de maximumfactuur niet kunnen betalen", vertelt De Bruyckere. "Die scholen leggen een soort sociaal potje aan om ervoor te zorgen dat die ouders niet in de problemen geraken." 

"Daarvoor wordt dan ook soms het geld van een mosselfeest gebruikt, maar die scholen waken er dan over dat niemand anders weet dat dit gebeurt. Dat is trouwer aan de geest van het Vlaamse onderwijs zoals wij dat kennen."