Kunnen honden kanker opsporen? En kunnen ze angst ruiken? De zin en onzin op een rij

Onlangs vertelde actrice Barbara Sarafian dat haar hond borstkanker bij haar heeft opgespoord. Haar labrador Mike gedroeg zich vreemd. Volgens een filmpje dat Sarafian op het internet vond, wees zijn gedrag erop dat ze kanker had. Na een controle bleek dat te kloppen.

"We horen wel vaker zulke verhalen", zegt Anouck Haverbeke, professor dierengedragskunde aan de Universiteit Gent, in 'Het uur van de waarheid' op Radio 1. Kunnen de trouwe viervoeters ziektes opsporen? En wat nog meer? Wat is feit, wat is fictie?

Volgens Haverbeke is het nog niet met zekerheid te zeggen dat ongetrainde honden ziektes kunnen opsporen. Het zou ook om projectie van ons eigen gedrag of emoties kunnen gaan. "We hebben geen bewijzen dat ongetrainde honden of katten zulke detectie systematisch kunnen ruiken."

Toch kan het volgens haar ook niet helemaal uitgesloten worden. "Getrainde honden zijn er wel toe in staat. Ze kunnen een heleboel ziektes zoals kanker of epilepsie detecteren."

Dat heeft met de uitzonderlijke reukzin van de dieren te maken. "Ze detecteren bepaalde geuren. Getrainde honden die kanker kunnen opspeuren, bijvoorbeeld, kunnen vluchtige stoffen detecteren in de adem, zweet en urine die bij kankerpatiënten veranderen. Bij epilepsiepatiënten reageren honden op een bepaalde stof die in verhoogde concentraties net voor een epileptische aanval voorkomt."

Met die expertenneus kunnen honden wel meer op het spoor komen. "Ze zijn ook in staat om angst te ruiken", weet Haverbeke. "Dat komt omdat ons lichaam chemische veranderingen ondergaat wanneer we angstig of gestrest zijn. Er is een verhoging van bepaalde hormonen, zoals cortisol en adrenaline. Dit wordt uitgescheiden via zweet en adem, waardoor het waarneembaar is voor honden."

Ook katten kunnen dit waarnemen, zij het iets minder nauwkeurig dan honden.

Verhalen over dieren die hun baasjes 'troosten' wanneer ze bijvoorbeeld een slechte dag hebben, zijn ook niet ongewoon. Daar is iets van aan, volgens Haverbeke. "Huisdieren kunnen niet alleen op geur afgaan, maar ook op lichaamstaal, gezichtsuitdrukkingen en stemgeluiden. Ze kunnen dus aan een heleboel zaken zien dat we met slechtere emoties kampen. "Afhankelijk van het temperament gaan dieren daar anders op reageren", zegt ze. "Hoe sterker de band is, hoe sneller ze daarop ingaan."

Of huisdieren kunnen voorspellen of iemand op sterven ligt, is dan weer niet zeker. "Er zijn geen wetenschappelijke studies die zeggen dat dieren de dood kunnen voorspellen. Er zijn wel andere verklaringen: zo zijn er mogelijks veranderingen in geur, door afbraakstoffen die in het lichaam voorkomen, of veranderingen in lichaamstemperatuur en ademhaling."

"Ook daar zijn anekdotische verhalen van, eerder dan wetenschappelijke studies", benadrukt Haverbeke.

Dat er anekdotisch bewijs, maar nog geen wetenschappelijke basis is, is een rode draad. "Zowel ethologie als gedragsdiergeneeskunde zijn jonge disciplines. Er zijn veel zaken die we vandaag op wetenschappelijk vlak nog niet weten." De weg ligt dus open voor meer onderzoek.

Maar de anekdotes moeten daarom niet aan de kant geschoven worden. Integendeel. "We moeten openstaan voor alle verhalen. Het is belangrijk om die dan ook te delen", zegt Haverbeke. "Het zou nuttig zijn die achteraf te bundelen en te trachten te kijken waar veranderingen waargenomen zijn."