Je hebt misschien al een Valentijnscadeau klaarliggen voor morgen, maar welke koosnaam schrijf je op het bijbehorende kaartje? Is dat liefje, poepie, scheetje of iets helemaal anders? Dialectoloog Chris De Wulf (UA) weet waar de veelvoorkomende koosnamen hun oorsprong vinden. “Vaak is het een verkleinwoord, omdat dat liefelijk klinkt.”
Elke woensdag gaat Peter Van de Veire in 'Goeiemorgen morgen!' (radio2) samen met dialectoloog Chris De Wulf (UA) op zoek naar de eigenheid van onze taal. Meer weten? Vorige keer vertelde hij hoe namen van veel politieke functies van Latijnse komaf zijn.
Morgen is het Valentijn. Het woordje ‘keppe’ zal in West-Vlaamse huishoudens dus misschien iets vaker klinken. ‘Keppe’ is in die regio - en in bepaalde delen van Oost-Vlaanderen - een veelgebruikt koosnaampje.
Al is ‘keppe’ niet zo schattig als het lijkt. Het komt van het woord ‘keve’, wat ‘kooi’ betekent. En in het Oudnederlands wordt het nog erger. Een keppe was in die tijd een dienstmeisje en in sommige gevallen zelfs een gevangene. Later evolueerde ‘keppe’ naar iemand waarmee je ongehuwd samenwoont.
Het woord ‘scheetje’ heeft dan weer niets te maken met de winderigheid van je partner. Het is een verbastering van het Duitse Schätzli. Schatje dus. Hetzelfde geldt voor ‘poepie’. Dat komt dan weer van het Duitse Puppe, dat ‘popje’ betekent.
Liever luisteren dan lezen? Beluister het gesprek in Goeiemorgen morgen!
Zoetje is een populaire koosnaam die heel ver teruggaat in onze tijd. Je vindt het woord terug in toneelstukken uit de 17e eeuw. En zoetje komt ook al vroeger voor. In het Middelnederlands kwamen er verbindingen met het woord zoet voor, die op personen sloegen. “O, soete joncfrou!”, bijvoorbeeld. Daarnaast was Soete in de middeleeuwen gewoon ook een veelvoorkomende vrouwennaam.
Door de jaren heen verdwijnen er ook koosnamen. Het Middelnederlandse ‘bekje’ bijvoorbeeld. Dat komt van (vogel)bek en bij uitbreiding van ‘menselijk gelaat’. Het kan ook negatief gebruikt worden. Denk maar aan grote bek of lelijke bek. Maar hier is het niet negatief, omdat er een verkleinwoord van gemaakt wordt.
Dat is waarom veel koosnamen een ‘-ke’ of een ‘-je’ achteraan krijgen. Verkleinwoorden klinken namelijk extra lief. Zo komt het ook dat scheetje en poepie ons lieflijk in de oren klinken en niet vulgair. Zelfs ‘onnozelaarke’ klinkt schattig en niet als een verwijt.
