"Oneerlijk en onrechtvaardig": VRT NWS spreekt met Palestijnse boekhandelaar uit Oost-Jeruzalem na inval door Israëlische politie

"Je begint je dag achter je bureau met het verkopen van boeken, en 2 uur later zit je opgesloten in een ondergrondse cel, afgesneden van de buitenwereld en zonder licht. Niemand weet waar je bent", getuigt de Palestijnse boekhandelaar Ahmad Muna in een videogesprek met VRT NWS.

Ahmad werd zondagmiddag samen met zijn nonkel Mahmoud Muna gearresteerd nadat Israëlische agenten in burger hun 2 boekhandels waren binnengevallen op de Salah al-Din straat in het bezette Oost-Jeruzalem.

De politie had van een Israëlische rechter namelijk het bevel gekregen de 2 filialen van de Educational Bookshop te doorzoeken. Daarbij werden honderden boeken over het conflict in het Midden-Oosten in beslag genomen.

"We boden aan te helpen en vroegen hen welke boeken ze precies zochten om te voorkomen dat ze onze boekhandel zouden vernielen. Maar ze weigerden. Toen ze boeken in vuilniszakken begonnen te stoppen, boden we dozen aan. Ook dat werd geweigerd", vertelt Ahmad.

"Uiteindelijk belandde alles in vuilniszakken. De boeken die werden meegenomen, werden enkel en alleen beoordeeld op hun omslag." Omdat de agenten geen Engels of Arabisch begrepen, gebruikten ze Google Translate om snel te vertalen, zegt Ahmad. "Ze namen boeken mee met een (Palestijnse, red.) vlag, het woord 'Palestina' of een afbeelding van een gevangene op."

Zo werd een boek van graffitikunstenaar Banksy en een kleurboek voor kinderen met de titel From the River to the Sea - ook een Palestijnse slogan die verwijst naar het gebied tussen de rivier de Jordaan en de Middellandse Zee - meegenomen.

De reden voor de inval? Mahmoud en Ahmed Muna werden in de eerste instantie verdacht van "het verkopen van boeken waarin sprake is van opruiing en steun voor terrorisme". Volgens de politiewoordvoerder werden verschillende boeken gevonden met "ophitsend materiaal met nationalistische Palestijnse thema's."

Maar in de rechtbank klonk maandagochtend een andere aanklacht: "het verstoren van de publieke orde". Tijdens de zitting waren er heel wat journalisten, internationale media en diplomaten aanwezig. Buiten de rechtbank verzamelden zich tientallen betogers om te protesteren tegen de arrestatie van de Muna-neven.

Onder de aanwezigen was ook Nathan Thrall. Thrall is een Amerikaanse journalist en auteur van het boek A Day In The Life of Abed Salama, een aangrijpend verhaal over het leven onder de Israëlische bezetting, waarvoor hij in 2024 de Pulitzerprijs ontving. 

"De Israëlische autoriteiten creëren een angstklimaat voor Palestijnen in Oost-Jeruzalem", reageerde hij bij The Guardian . Hij vindt de arrestaties bijzonder verontrustend, net omdat de boekhandel zo bekend is. "Achter iemand aangaan die allerlei connecties heeft in de diplomatieke gemeenschap en Israëlisch links, daarmee geef je een sterk signaal."

Niet alleen lokaal was er veel solidariteit, ook internationaal kwam er een golf van steunbetuigingen. "Het was heel bemoedigend om te zien hoeveel mensen dit raakt, hoeveel mensen aanwezig waren en hoeveel er de volgende dag naar de winkel gingen om hun steun te betuigen en boeken te kopen uit solidariteit", zegt Ahmad.

Ahmad en Mahmoud werden dinsdag alweer vrijgelaten. De boekhandelaars kregen 5 dagen huisarrest en mogen de winkels de komende 20 dagen niet betreden. 

Naast de materiële schade aan de boeken leidde de inval en de arrestatie ook tot hoge kosten. "Momenteel zijn 2 medewerkers zo goed als een maand out en moeten we de winkels runnen met minder personeel. Daarnaast hebben we ook juridische kosten. We moesten elk 2.000 shekels (537 euro) betalen voor onze vrijlating en dan nog eens elk 5.000 shekels (1.343 euro) als borg. Dan zijn er nog de kosten van de rechtszaak op zich en de kosten van onze advocaat. Dat alles bij elkaar opgeteld, bedraagt al snel 10.000 euro."

"Het is oneerlijk en onrechtvaardig. Het feit dat de meeste boeken werden teruggegeven en dat we 2 dagen na onze arrestatie werden vrijgelaten, laat eigenlijk zien dat er niets te vinden was en dat er geen gegronde reden was. Er zat niets in die boeken waarvoor we vastgehouden moesten worden."

De Educational Bookshop is niet zomaar een boekenwinkel. De boekhandel in het hart van het bezette Oost-Jeruzalem is al decennialang een baken van kennis voor studenten, journalisten, diplomaten en toeristen.

"De Educational Bookshop is een bekende naam. We bestaan al 40 jaar, ik ben ondertussen al de derde generatie die deze boekhandel runt. Mijn grootvader begon ermee, mijn ooms werken er, en ikzelf help al mee sinds mijn jeugd", vertelt Ahmad.

"Onze boekhandel is meer dan alleen een plek om boeken te kopen. Het is een plek waar mensen samenkomen en ideeën uitwisselen." Zo heeft de boekenwinkel een café en een kelder waar lezingen georganiseerd worden.

Het aanbod in de Educational Bookshop is breed, benadrukt Ahmad. "We verkopen kookboeken en boeken om nieuwe talen te leren, maar we hebben inderdaad ook heel wat boeken over onze regio. Ze belichten de realiteit van het leven in Jeruzalem en Israël-Palestina. Het is een complexe situatie die het verdient om grondig onderzocht en beschreven te worden, juist omdat ze niet normaal is."

Hij benadrukt dat de collectie beide kanten van het conflict toelicht. "We hebben boeken die het leven van Palestijnen beschrijven, maar ook boeken die daar kritisch op reflecteren. We hebben klassiekers, Booker Prize-winnaars, Nobelprijswinnaars. We hebben werken in verschillende talen, geschreven door Israëli's, door Palestijnen en door mensen met andere achtergronden."

"De boeken over deze thema's zijn geschreven door gerenommeerde academici en vaak gepubliceerd door prestigieuze universiteiten zoals Stanford en Berkeley. Onze collectie omvat kritische en intellectueel uitdagende werken, het zijn boeken die de realiteit waarin we leven, weerspiegelen. Ze ondergaan verschillende controleprocessen voordat ze worden gepubliceerd."

Er is dus niets illegaals aan, klinkt het. Ahmad vindt het dan ook onbegrijpelijk dat boeken die "overal ter wereld verkrijgbaar zijn, en vanuit Jeruzalem gewoon online te downloaden zijn via webshops", in beslag genomen werden.

"Het probleem is dat we vandaag in een tijdperk leven waar de vrijheden beperkt worden, waar zelfs culturele instellingen, universiteiten en nu ook boekhandels worden aangevallen. Niet omdat er iets mis is met de boeken, maar omdat het systeem al deze vrijheden probeert te beperken en mensen verhindert om nieuwe perspectieven te ontwikkelen. Dat is wat er gebeurt in donkere en wrede tijden."

Net daarom is het bestaan van boekenwinkels zoals de Educational Bookshop zo belangrijk in een regio waar conflict alomtegenwoordig is. "Ze zijn essentieel. Ze zijn de villa's in de jungle, de plekken waar het licht vandaan komt", zegt Ahmad stellig.

"Wat er zondag is gebeurd, was verschrikkelijk en miserabel. Het was afschuwelijk om de boekhandel in zo'n toestand achter te laten en daarna twee dagen vast te zitten zonder ook maar met het minste beetje waardigheid behandeld te worden. Ik wens dit absoluut niemand toe en ik hoop dat dit nooit meer zal gebeuren."