Meer dan 6.600 Vlamingen betrapt op weggooien van zwerfvuil, vooral sigarettenpeuken: "Veel rokers zien probleem nog altijd niet" 

Sigarettenpeuken op straat: het is de grote ergernis van StuBru-presentator Joris Brys in 'Mens erger je niet', de podcast van 'WinWin'. "Als ik iemand een peuk op straat zie gooien, dan spreek ik die persoon daarover aan. En neen, niet iedereen is daar even blij mee, want het is vaak heel confronterend. Ze begrijpen ook niet altijd wat ze precies verkeerd doen. Ik heb al vaak bijna op mijn gezicht gekregen. Maar ik kan het niet laten." 

"Zelfs mijn milieubewuste vrienden die nooit iets anders op de grond zouden gooien, gooien wel hun peuk op straat. Waarom?" 

De ergernis van Joris Brys zit diep. "Omdat het mij zo hard stoort, doe ik soms zelf dingen die niet helemaal oké zijn. Als ik een bestuurder een sigaret zie roken met het raam open, dan weet ik: die gaat die zo meteen buitengooien. Ik blijf dan achter die auto rijden en vanaf het moment dat die de sigaret buitengooit, begin ik met mijn lichten te flikkeren. Ik claxonneer ook en ga er zelfs naast rijden. Ja, ik weet het, het is extreem."

Joris was begin dit jaar nog in Tokio, de hoofdstad van Japan. "Weet je hoeveel peuken ik daar in 12 dagen op de grond heb zien liggen? 1! En dat in een stad waar 14 miljoen mensen wonen. En vuilnisbakken staan daar niet op straat."

Zwerfvuil blijft een gigantisch probleem. Vandaar het belang om te blijven inzetten op campagnes en opruimacties. De OVAM - de Openbare Vlaamse Afvalstoffenmaatschappij - en Mooimakers, organiseren jaarlijks sensibiliseringscampagnes om zwerfvuil en sluikstorten tegen te gaan.  

Uit de jaarlijkse tellingen van de OVAM blijkt dat er in 2023 zo'n 6.600 ton zwerfvuil werd opgehaald in Vlaanderen. "Dat is een licht dalende trend. Helemaal tevreden zijn we daar niet mee. We zijn op weg, maar we zijn er nog niet", zegt Jan Verheyen van de OVAM.

Ook over de soorten zwerfvuil zijn er opvallende cijfers. "In 2024 werden 6.609 mensen op heterdaad betrapt tijdens het weggooien van zwerfvuil. In 93 procent van deze gevallen ging het om een sigarettenpeuk. Het probleem is dat veel rokers het weggooien van een sigaret nog altijd niet zien als het veroorzaken van zwerfvuil. Wat het uiteraard wel is."

En het is ook schadelijk voor het milieu. "Een sigaret bevat teer, nicotine en zware metalen die in het grondwater terechtkomen en zo voor verontreiniging kunnen zorgen. De filters van de sigaretten vergaan zeer traag. Eigenlijk vergaan die nooit helemaal: een filter bestaat uit kunststoffen die ontbinden tot microplastics, en die komen ook in onze leefomgeving terecht." 

De overlast van zwerfvuil wordt dagelijks aangepakt door handhaving. "Je hebt de reguliere handhaving van steden en gemeenten, die gebeurt door politieagenten en stadswachters. De OVAM heeft zelf ook 30 handhavers die de steden en gemeenten kunnen ondersteunen. Ook de inzet van vrijwilligers in strijd tegen zwerfvuil is ontzettend waardevol", zegt Nathalie Debast van de VVSG, de Vlaamse Vereniging van Steden en Gemeenten.

Wie betrapt wordt, kan een GAS-boete krijgen. "De GAS-wet voorziet hier geen minimumbedrag, maar de boete kan wel oplopen tot 500 euro. De wet voorziet de mogelijkheid om een zware sanctie op te leggen wanneer dezelfde feiten opnieuw gepleegd worden binnen een termijn van 2 jaar. Minderjarigen betalen maximaal 175 euro", waarschuwt Debast. 

Zwerfvuil of sigarettenpeuken op straat gooien kan jou als overtreder geld kosten, maar ook aan de steden en gemeenten kost het handenvol geld om het zwerfvuil op te ruimen. "Vlaamse steden en gemeentes betalen jaarlijks 144 miljoen euro om al het zwerfvuil op te ruimen. Dat is geld dat we liever voor andere nuttige projecten gebruiken, zoals vernieuwde fietspaden, kinderopvang of woonzorgcentra", vult Debast aan.

De Vlaamse overheid organiseert jaarlijks ook een 'gemeente- en stadsmonitor’. Daarin wordt gepeild naar de ergernissen bij de bevolking. "Zwerfvuil staat in de top drie van de grootste ergernissen van de Vlamingen. Joris is dus niet alleen."

"Maar we blijven ambitieus. De ambitie van het Lokaal Materialenplan blijft om tegen 2030 de hoeveelheid zwerfvuil in Vlaanderen met 20 procent te doen dalen."

Waarom worden de opruimkosten voor zwerfvuil nog steeds niet verhaald op de producenten? "Dat is uiteraard wat wij het liefst zien gebeuren. Wij willen dat zij integraal instaan voor de betaling van de opruimkosten van flessen, verpakkingen, en peuken. Dat zou de producenten kunnen overtuigen om hun verpakking milieuvriendelijker te maken."

"Wij dringen als VVSG al langer aan bij de Vlaamse overheid voor een snelle invoering van de Europese Richtlijn 'Single Use Plastics'. Die richtlijn verplicht producenten van drankverpakkingen al sinds januari 2023 om de lokale besturen te vergoeden voor de kosten van zwerfvuilbeheer. Het is nu alleen nog aan de Vlaamse overheid om dit om te zetten in een regionale regelgeving."

Tegen 2029 moet 90 procent van alle verpakkingen ingezameld kunnen worden. "En daar kan het statiegeld een grote rol in spelen. Daarom vragen wij ook dat er opnieuw wordt nagedacht over het statiegeld, maar op dit moment staat het jammer genoeg nog niet in het Vlaamse regeerakkoord. Daar ligt nochtans een groot deel van de oplossing om de hoeveelheid zwerfvuil te verminderen."