Middelbare scholen verwijzen leerlingen door naar betalende bijlessen. Dat blijkt uit een bevraging van de KU Leuven en bevestigen ook private bijleskantoren. Onderzoekers waarschuwen voor de praktijk: "Een grote bijlesmarkt is een bedreiging voor de gelijke kansen."
Middelbare scholen verwijzen leerlingen door naar betalende bijles: "Bedreiging voor gelijke kansen"
4 op de 10 leerlingen zeggen dat ze ooit betalende bijlessen hebben gevolgd. Sommige leerlingen zeggen dat ze dat deden op aanraden van hun leerkracht of het CLB. Dat blijkt uit een bevraging van de KU Leuven bij leerlingen uit de 2e en 3e graad aso en tso.
"We zien dat leerkrachten en CLB's de - begrijpelijke - keuze maken om door te verwijzen naar een betalend bijleskantoor", zegt Willem De Cort, onderzoeker aan de KU Leuven. Hij waarschuwt voor het fenomeen. "Een grote bijlesmarkt is een bedreiging voor de gelijke kansen."
Want die bijles kan niet iedereen zomaar betalen: uit de bevraging blijkt dat leerlingen in 2022-2023 gemiddeld 24,6 euro per uur neertelden. In 2023-2024 steeg die prijs tot 28,5 euro.
Doorverwezen door het CLB
"Er bellen regelmatig mensen die zeggen dat ze zijn doorverwezen door een leerkracht of het CLB", zegt Margot Gysbrechts van bijleskantoor My Sherpa.
"Enerzijds speelt het tijdsgegeven op de scholen mee, leerkrachten hebben geen ruimte om die bijles zelf op te nemen. Maar soms gaat het ook om leerlingen die significante achterstand hebben voor bepaalde vakken. Bijles onder de middagpauze is dan niet voldoende."
We geven liever budget aan de school dan aan Meta
Dieter Dehaemers, Bijleshuis
Bij een andere aanbieder, Bijleshuis, loopt zelfs een samenwerking met een 10-tal scholen. "De school plaatst een link op Smartschool. Een leerling die via die link naar ons doorklikt, krijgt 20 euro korting op het lessenpakket", vertelt Dieter Dehaemers van Bijleshuis.
"Tegelijk krijgt de school dan 45 euro bijlesbudget voor andere leerlingen. Op die manier kan de school 1 kwetsbare leerling een bijlespakket aanbieden, nadat 10 leerlingen zich hebben aangemeld. We geven dat budget liever aan scholen die naar ons doorverwijzen, dan aan reclame via Meta."
Strookt niet met missie onderwijs
Onderzoeker Willem De Cort roept de overheid op om het fenomeen beter te bestuderen. "Het wordt tijd dat de overheid het grondiger in kaart brengt. Dan gaan we een beter beeld hebben van hoe het evolueert, en dat zouden we als maatschappij moeten weten."
In Nederland bijvoorbeeld staat het debat al verder. "Na een uitgebreid onderzoek in opdracht van de overheid werd er gecommuniceerd dat het promoten van betaalde bijles niet verenigbaar is met de missie van de school. Het ging daar ook verder dan hier: scholen deelden soms flyers uit of maakten op hun website reclame voor bijleskantoren."
Maar eigenlijk wordt de praktijk ook bij ons al afgeraden. "De Commissie Zorgvuldig Bestuur heeft in 2014 verduidelijkt dat scholen externe bijles niet zouden mogen promoten, omdat dat niet verenigbaar is met het streven naar gelijke onderwijskansen, maar vermoedelijk zijn weinig leerkrachten op de hoogte."
Bijles door een oudere leerling of AI
De onderzoekers vragen om duidelijk beleid rond de bijlessen, en investeringen in een toegankelijk en betaalbaar publiek bijlessysteem. "In het secundaire onderwijs is de budgettaire ruimte beperkt en er zijn onvoldoende leerkrachten. Wat we wel kunnen aanraden, is om zoveel mogelijk samen te werken binnen de schoolgemeenschap om bijlessen te organiseren."
We zien dat ook bijles door iemand zonder diploma zeer effectief kan zijn
Willem De Cort, onderzoeker aan de KU Leuven
"We weten ook dat het werkt wanneer oudere leerlingen bijlessen geven aan leerlingen uit lagere studiejaren. Dat is heel goedkoop om te organiseren. Daarnaast zien we ook een oplossing in computergestuurde of AI-bijles."
Volgens De Cort hoeft het dus niet om geschoolde leerkrachten te gaan. "Bijles is een versimpeld lesgeven, je hebt geen 20 leerlingen tegelijk. We zien dat ook bijles door iemand zonder diploma, zoals een oudere leerling, zeer effectief kan zijn."
