Vandaag gaat een nieuwe Europese verordening in die bepaalt dat België vanaf 2026 meer drankverpakkingen moet inzamelen. Vooral blikjes beloven nog een stevige uitdaging te vormen. Toch is geen enkel gewest klaar met zijn huiswerk. De Vlaamse regering raakt het niet eens over een statiegeldsysteem en lijkt ook niet meteen haast te maken.
Nieuwe Europese blikjes- en flesjeswet vanaf vandaag van kracht, maar Vlaamse regeringspartijen raken het niet eens over statiegeld
Vincent Merckx
Gepubliceerd:
Een groot deel van ons afval bestaat uit verpakkingen. In Europa gaat het om maar liefst 36 procent. En in al die verpakkingen kruipen ook heel veel grondstoffen: 40 procent van alle plastics en zelfs de helft van alle papier, volgens cijfers van Eurostat.
Veel van de grondstoffen in die verpakkingen gaan verloren doordat ze niet apart ingezameld worden, en dus ook niet gerecycleerd worden.
Daarom wil de Europese Unie dat er meer drankverpakkingen worden ingezameld. De Verordening Verpakking en Verpakkingsafval , zeg maar de blikjes- en flesjeswet, bepaalt dat alle lidstaten tegen 2026 80 procent van alle drankverpakkingen moeten inzamelen, en tegen 2029 90 procent.
Die verordening is een verplichting op lidstaatniveau, voor België dus. Maar het zijn de gewesten die het zullen moeten waarmaken. Alleen zijn ze daar nog niet klaar voor. Wallonië niet, Brussel niet en ook Vlaanderen niet.
België zamelt goed in, maar blik blijft probleem
Gelukkig doet België het nu al vrij goed, onder andere dankzij het succes van de gescheiden pmd-inzameling met de blauwe zak. Voor petflessen haalt ons land nu al het streefdoel voor 2026. Volgens de Interregionale Verpakkingscommissie wordt 80,8 procent van de petflessen ingezameld.
Maar voor blikjes staan we er minder goed voor. Dat zijn vaker impulsaankopen die buitenshuis gebeuren. Daardoor belanden er minder van in de blauwe zak. Slechts 64 procent van de blikjes wordt ingezameld. De rest wordt in de praktijk vaak zwerfvuil.
Dat zwerfvuil zou je kunnen aanpakken door statiegeld te heffen op blikjes. Zo'n systeem heeft een breed draagvlak, zegt de Statiegeldalliantie . Dat is een Belgisch-Nederlandse vereniging die 1.300 bedrijven, gemeenten en organisaties omvat. 90 procent van de bevolking is ervoor gewonnen, besloot de Statiegeldalliantie na een bevraging bij 1.250 Vlamingen.
Je kan zo'n statiegeldsysteem ruwweg op 2 manieren organiseren. Het kan op de klassieke manier, waarbij de consument zijn blikjes en flessen binnenbrengt bij verzamelpunten, zoals dat nu al met glazen flessen gebeurt. Of je kan een digitaal systeem invoeren, waarbij de gebruiker bijvoorbeeld de code inscant van de verpakking die hij wegwerpt en vervolgens het geld terugbetaald krijgt op zijn rekening.
Al onderzocht sinds 2011
Maar de politiek raakt er niet uit of statiegeld ingevoerd moet worden, en zo ja, welk systeem het dan moet worden.
Al sinds 2011 wordt er in ons land onderzoek gedaan naar de mogelijke impact van statiegeld op blik en pet. In 2023 testte de vorige Vlaamse regering nog een aantal pilootprojecten, waaronder apps en thuisscanners waarmee de gebruiker de verpakkingen moet scannen voor hij ze weggooit.
Het OVAM noemde zo'n systeem na afloop "technisch en technologisch werkbaar", hoewel er nog wat knelpunten weggewerkt moesten worden. Zo kon er gemakkelijk mee gefraudeerd worden (hoe controleer je dat iemand na het scannen zijn blikje wel degelijk weggooit?) en bleek het niet zo gemakkelijk voor mensen die minder goed overweg kunnen met digitale technologie.
Ook bleken er nog vraagtekens op het vlak van privacy en geolocatie.
Toch zou er in 2025, dit jaar dus, een statiegeldsysteem komen, besliste de vorige Vlaamse regering in 2022. Toenmalig minister van Omgeving Zuhal Demir (N-VA) noemde dat zelfs "onvermijdelijk".
Geen eensgezindheid
Maar dat was de vorige Vlaamse regering. De nieuwe raakt het niet eens, net zomin als de Waalse trouwens. Daar staat het ook niet in het regeerakkoord. En over Brussel valt weinig te zeggen zolang er geen Brusselse regering is. Geen enkele bevoegde regering in ons land is dus klaar met haar huiswerk.
In Vlaanderen is statiegeld intussen zelfs het onderwerp geworden van een politiek krachtmetinkje.
"We moeten ons niet wagen aan statiegeld", vindt Vlaams minister van Begroting Ben Weyts (N-VA). Hij vertolkt daarmee de partijlijn, die dus opmerkelijk is veranderd sinds 2022.
"Momenteel zien we geen goede case voor het heffen van statiegeld op nieuwe verpakkingen", zegt ook N-VA-woordvoerder Philippe Kerckaert. Over hoe het aandeel ingezamelde blikjes dan wel omhoog kan, spreekt hij zich niet uit.
Bij Vooruit klinkt het dan weer dat "we gaan moeten bekijken" of en hoe statiegeld ingevoerd kan worden, weliswaar naast de blauwe zak. Ook daar wil men zich niet concreter uitspreken over een bepaald systeem.
De bevoegde minister van Omgeving Jo Brouns (CD&V) kan dus voorlopig niet verder. Hij werd 2 weken geleden in het Vlaams Parlement ondervraagd over de statiegeldkwestie. "Ja, die blauwe zak omarmen we en dat werkt goed", erkende hij toen.
"Ik zou de focus op de blikjes willen leggen. Daar kunnen we echt nog veel beter doen dan vandaag. Ik denk dat we in alle openheid moeten nagaan wat de beste methode is. In Nederland haalt men tot 82 procent voor blikjes (met een statiegeldsysteem, red.), maar zij hebben wel geen blauwe zak."
Bond Beter Leefmilieu (BBL) vroeg minister Brouns al in oktober, toen bleek dat statiegeld niet in het regeerakkoord stond, "niet langer tijd te verkwisten op zijsporen".
"Vandaag ligt de factuur van zwerfvuil bij de lokale besturen", zo merkte de BBL op. "De belastingbetaler moet jaarlijks 144 miljoen euro ophoesten, terwijl Europese regelgeving zegt dat die factuur bij de industrie moet liggen."
Maar voorlopig lijkt noch CD&V, noch N-VA, noch Vooruit zich geroepen te voelen om haast te maken. Alvast bij Vooruit wijst men erop dat de eerste deadline, 2026, "nog een jaar" verwijderd is. Maar zo veel tijd is er eigenlijk niet echt. Tegen dan moet het nieuwe systeem ingevoerd zijn én resultaat geboekt hebben.
