Net nu Elon Musk met goedkeuring van president Trump het Amerikaans agentschap voor Internationale Ontwikkeling (USAID) wil ontmantelen, duikt er online een video op over activiteiten van de organisatie in Oekraïne. USAID zou beroemdheden betaald hebben om naar Oekraïne te gaan en zo president Zelensky populair te maken. De video vertoont echter alle kenmerken van een Russische desinformatiecampagne.
Russisch desinformatienetwerk haakt gretig in op heisa rond Amerikaans ontwikkelingsagentschap USAID
Daan Nicolay
Gepubliceerd:
In het kort Wat? In een video van E! News wordt beweerd dat Hollywood-beroemdheden miljoenen dollars van USAID kregen om Oekraïne te bezoeken. Maar? E! News heeft de video nooit gemaakt en er is geen enkel bewijs voor de bewering. Het gebruik van bekende nieuwsmerken om desinformatie te verspreiden is een gekende Russische desinformatietactiek.
Sinds de Donald Trump de eed heeft afgelegd op 20 januari is duidelijk dat het Amerikaans agentschap voor Internationale Ontwikkeling (USAID) moeilijke tijden tegemoet gaat. Trump laste meteen een pauze van 90 dagen in voor alle buitenlandse hulp. Elon Musk is van plan het agentschap, dat in 2023 39 miljard euro aan hulp gaf aan 130 landen, volledig op te doeken.
Dat gaat gepaard met heel wat geruchten die de afbraak van het agentschap moet legitimeren. Zo was er het nepnieuws dat er voor 50 miljoen dollar aan condooms geleverd waren aan Gaza, maar daar bleek niets van aan.
En nu is er een reportage, schijnbaar van entertainmentwebsite E! News , over Hollywoodsterren Sean Penn, Ben Stiller, Angelina Jolie, Jean-Claude Van Damme en Orlando Bloom. Die zouden grote sommen geld gekregen hebben van USAID om naar Oekraïne te gaan om de populariteit van president Zelensky in de VS te vergroten.
Miljoenen keren bekeken
De video ging vlot rond op sociale media en verschillende posts werden al meer dan 20 miljoen keer bekeken. Donald Trump jr. en Musk zelf deelden de video ook. Ook in het Nederlands gingen berichten over de video vlot rond .
De genoemde bekendheden zijn daadwerkelijk allemaal de voorbij jaren in Oekraïne geweest, maar er is geen enkele aanwijzing dat ze daarvoor miljoenen dollars zouden hebben gekregen van USAID.
Stiller en Bloom waren in Oekraïne als ‘goodwill’-ambassadeurs voor VN-agentschappen UNHCR en UNICEF . Stiller en UNCHR ontkennen dat de acteur voor zijn reis naar Oekraïne betaald zou zijn geweest. Jolie was ook ambassadeur voor UNHCR op het moment van haar bezoek, maar haar bezoek deed ze toen niet in die functie . Goodwill-ambassadeurs worden door de VN, buiten een symbolische dollar, niet betaald .
De advocaat van Sean Penn liet ook in een statement aan een journalist van AFP weten dat de reizen van Penn naar Oekraïne niet door USAID betaald werden.
De video geeft geen bewijs van de bewering. Buiten de reportage is er ook geen enkele aanleiding of bewijs om aan te nemen dat de acteurs royaal betaald werden voor hun reis naar Oekraïne. Die reportage blijkt dan ook niet echt betrouwbaar.
Russische methodes
In de beelden is duidelijk het logo van entertainmentwebsite E! News te zien. Op de website of het X-account is echter niets van de video terug te vinden. Een woordvoerder van de website liet aan AFP weten dat E! News de video nooit heeft gemaakt.
De vroegste versie van de video die VRT NWS kon terugvinden, werd door een pro-Russisch kanaal op Telegram gedeeld op 5 februari. Het verhaal wordt ook gedeeld door Pravda , een nieuwswebsite die deel uitmaakt van een gekend Russisch desinformatienetwerk . Het is dan ook niet toevallig dat het hier om nepnieuws gaat dat niet alleen USAID, maar ook Oekraïne in een slecht daglicht probeert te stellen.
Het gebruik van bekende nieuwsmerken om zonder bewijs valse beweringen te verspreiden is een beproefde tactiek van Russische desinformatienetwerken. Bij de Franse presidentsverkiezingen in 2024 verschenen kopieën van gekende nieuwswebsites als Le Parisien en Le Point online. Die sites verspreidden dan valse artikels over de Franse politiek.
Bij de Amerikaanse presidentsverkiezingen circuleerden dan weer nepvideo’s van de Wall Street Journal, Fox News of zelfs de FBI online. In aanloop naar de Duitse verkiezingen later deze maand ontdekte Correctiv dan weer zo’n 100 valse nieuwswebsites die gebruikt werden om bepaalde Duitse politici in diskrediet te brengen.
USAID werkte ook in Rusland, maar moest in 2012 zijn activiteiten in het land stopzetten van het Kremlin. De aankondiging dat Trump en Musk USAID willen ontmantelen werd dan ook met enthousiasme in Moskou onthaald. Een woordvoerder van het Kremlin noemde USAID een "machine voor inmenging" in interne zaken van andere landen.
Conclusie:
Een reportage schijnbaar van E! News over bekendheden die betaald werden om naar Oekraïne te gaan, is al miljoenen keren bekeken op sociale media. Het is echter onwaar dat E! News de video heeft gemaakt.
Het kopiëren van bekende nieuwsmerken om nepnieuws te verspreiden is een gekende Russische desinformatietactiek. De vroegste versies komen van pro-Russische Telegram-kanalen. Het verklaart ook waarom naast USAID ook Oekraïne in de video wordt aangevallen.
Stiller en Penn hebben ontkend geld te hebben gekregen van USAID. Er is verder geen bewijs of andere aanleiding voor de bewering dat de bekendheden miljoenen dollars kregen van USAID om Oekraïne te bezoeken.
Meer informatie over de factchecks van VRT NWS?
Zoek je meer verhalen van VRT NWS CHECK over factchecking, desinformatie of online bedrog? Die vind je hier.
Wil je weten hoe we te werk gaan bij het factchecken? Dat lees je in dit artikel.
Heb je vragen of opmerkingen of wil je weten wie er in ons team zit? Dat lees je in dit artikel.
Je vindt onze factchecks ook terug bij deCheckers , samen met betrouwbare factchecks van enkele andere Vlaamse en Nederlandse redacties.
Wil je iets laten checken? Stuur ons dan een mail via check@vrtnws.be.
VRT NWS is erkend lid van het International Fact-Checking Network (IFCN) en van het European Fact-Checking Standards Network (EFCSN ).
