Twee weken voor de verkiezingen in Duitsland zijn Friedrich Merz, de conservatieve leider van de CDU, en Olaf Scholz, huidig bondskanselier en leider van de socialistische partij SPD, voor het eerst in debat gegaan. Scholz moest het debat winnen, aangezien hij het niet goed doet in de peilingen. "Maar een overtuigende overwinning was het niet", zegt journalist en Duitslandkenner Jeroen Reygaert.
Duitse Bondskanselier Olaf Scholz en CDU-kandidaat Friedrich Merz voor het eerst in groot tv-debat: "In welke wereld leeft u eigenlijk?"
Ine Philippe
Gepubliceerd:
Het debat bij de openbare omroep, zo'n 2 weken voor de verkiezingen, is in Duitsland uitgegroeid tot een echt monument met miljoenen kijkers. "Maar dat is meteen ook de zwakte van het debat", vertelt VRT NWS-journalist en Duitslandkenner Jeroen Reygaert in De Ochtend op Radio 1. "Het is een format uit het verleden."
"Tot 2 verkiezingen geleden waren er inderdaad maar 2 kanselierskandidaten, die van de CDU en SPD. Maar dat gaat deze verkiezingen niet meer op: de uiterst rechtse partij AfD heeft met Alice Weidel ook een uitgesproken kanselierskandidaat, net zoals de Groenen met Robert Habeck." Het debat kreeg op voorhand dan ook heel wat kritiek, omdat enkel Olaf Scholz (SPD) en Friedrich Merz (CDU) uitgenodigd waren.
Eerste televisiedebat in aanloop naar Duitse verkiezingen: hoe brachten Scholz en zijn concurrenten het ervan af?
Voor huidig bondskanselier Olaf Scholz was dit debat zijn laatste kans: hij móést winnen, zeker gezien de peilingen. Scholz haalt momenteel zo'n 16 procent, zijn uitdager Merz rond de 30.
Maar overtuigd winnen deed de bondskanselier niet, vindt Jeroen Reygaert. "Ik zou zeggen dat Scholz nipt heeft gewonnen of gelijk heeft gespeeld, en dat is niet voldoende. Hij kon een paar keer scoren, maar dat kon Merz zeker ook."
"De zin die mij toch het meeste is bijgebleven, is er een van Merz: "In welke wereld leeft u eigenlijk? U zit ver van de dagelijkse realiteit", zei Merz tegen Scholz over de thema's migratie en economie. Dat is toch wel iets dat blijft plakken."
In welke wereld leeft u eigenlijk? U zit ver van de dagelijkse realiteit
Friedrich Merz (CDU) tegen zittend bondskanselier Olaf Scholz (SPD)
Toch was ook Scholz strijdvaardig, maar het was niet voldoende om te spreken van een klinkende overwinning: de kijkers gaven Scholz een lichte voorkeur met 37 procent, Merz kon 34 procent van het publiek overtuigen. De rest vond het gelijk.
Migratie, economie en de oorlog in Oekraïne centraal
Migratie, economie en begroting zijn de topthema's van deze verkiezingen in Duitsland. Dat werd ook snel duidelijk tijdens het debat, waar zeker migratie veel aandacht kreeg. De 2 kandidaten deden de discussie over de zogenoemde Brandmauer (brandmuur), de Duitse tegenhanger van het cordon sanitaire, nog maar eens over. De CDU van kandidaat Merz liet een strenge migratiemotie goedkeuren door het parlement, met de steun van de radicaal-rechtse AfD. Dat was nog nooit gebeurd in Duitsland.
"Scholz bleef herhalen dat dat taboe was en waarschuwde het publiek dat Merz niet te vertrouwen is, want hij zou zomaar eens een coalitie met AfD kunnen sluiten", zegt Jeroen Reygaert. Merz bleef herhalen dat zo'n coalitie tussen CDU en AfD er nooit zou komen. "Ik denk dat hij die vraag de komende weken nog vaak zal moeten beantwoorden."
Daarnaast kwam ook de oorlog in Oekraïne uitgebreid aan bod. "Merz wil daarin een stuk verder gaan, en ook Taurus-raketten leveren aan Oekraïne, iets dat voor Scholz niet kan." Scholz waarschuwde dat zulke investeringen in defensie ten koste zouden gaan van andere, sociale uitgaven, wat Merz dan weer wegzet als onzin.
De 2 kandidaten hebben ook verschillende ideeën over hoe ze de Duitse economie weer op de rails willen krijgen. "Wat ik wel opvallend vond, is dat Scholz toegaf dat de economische toestand niet goed is. Maar hij voegde eraan toe: "Het is ook niet mijn schuld dat Rusland Oekraïne binnengevallen is", met andere woorden: ik kan er niets aan doen."
"Laat ons zeggen dat er veel ideologische verschillen waren tussen links en rechts bij de klassieke thema's, iets dat je eigenlijk wel kan verwachten."
Invloed van betogingen?
Het voorbije weekend kwamen in Duitsland heel wat mensen op straat tegen de radicaal-rechtse AfD. De demonstranten riepen de traditionele partijen op om niet samen te werken met de AfD. In München verzamelden 200.000 betogers, in Berlijn kwamen 160.000 mensen op straat.
Indrukwekkende cijfers, maar toch zal de impact op de verkiezingen volgens Jeroen Reygaert klein zijn. "Duitsers betogen nogal graag en veel. Met hoeveel honderdduizenden ze ook zijn, er is daarnaast nog een veel groter Duitsland van mensen die niet de straat op trekken en hun stem laten horen in het stemhokje." Volgens de laatste peilingen zou de AfD meer dan 20 procent halen bij de verkiezingen, veruit het beste resultaat ooit voor de partij.
"Vorige week waren er massale betogingen tegen de CDU over die 'Brandmauer' en de stemming met de AfD. Alleen zag je daar in de peilingen niets van terug. Integendeel zelfs: Merz zelf werd populairder, de politici die het meest verontwaardigd waren over de stemming verloren zelfs een beetje in de stemmen."
"Om het met de woorden van het Duitse weekblad 'Der Spiegel' te zeggen: je hebt de zeer uitgesproken opiniërende groepen en de media, en je hebt het alledaagse Duitsland. Wat in de 'Berliner Blase' (de Berlijnse bubbel) soms tot groot ophef leidt, wordt in de rest van het land vaak anders gezien", besluit Jeroen Reygaert.
