Vol spanning wachten op nieuwe kredietscore voor België: wat is dat, wie bepaalt dat en waarom is dat zo belangrijk?

Overheden gaan vaak geld lenen bij beleggers om beleid te kunnen voeren, in ruil betalen die overheden rente op de schulden die ze daar maken. Denk bijvoorbeeld aan de Staatsbon die in ons land wordt uitgegeven. Een kredietwaardigheidsscore geeft aan hoe betrouwbaar de uitgever van een schuld is, in dit geval dus overheidsschuld (maar het kan ook van een groot bedrijf zijn), vertelt Hans Geeroms, professor aan het Europacollege en visting fellow bij de denktank Bruegel, in De Ochtend op Radio 1.

"Dus als de score hoog is, kan een belegger in die schuld er zeker van zijn dat hij zijn geld en zijn interestopbrengst terugziet. Dan is een belegger dus tevreden met een vrij lage rente. Is die score daarentegen laag, dan betekent dat dat het risico hoog is dat de schuldenaar zijn schulden niet volledig terugbetaalt. In dat geval zal de belegger een hoge rente vragen."

Het grootste deel van de wereld werkt daarvoor voornamelijk samen met 3 grote kredietbeoordelaars of 'ratingbureaus': Fitch, Moody's en Standard & Poor's (S&P). Zij bestuderen de situatie van overheden en grote bedrijven nauwgezet en hangen daar dan op gezette tijden hun score aan vast. Tijdens de grote financiële crisis van 2008 verwierven ze internationale bekendheid, toen ze met de regelmaat van de klok de ratings van banken verlaagden.

"Die kredietagentschappen houden rekening met veel factoren: niet alleen de economie, maar ook de politieke omgeving en de structuur van het land", aldus Geeroms.

Wees daar maar zeker van. De impact van een eventuele ratingverlaging is bijzonder pijnlijk voor een overheid. "Mocht die score drastisch naar beneden gaan, dan moeten wij direct een hogere rente betalen op onze schuld. En aangezien onze schuld enorm groot is, kost dat heel veel geld. Dus die rating is van enorm groot belang."

Dat kan soms heel ver gaan. In 2011, toen ons land er in volle Europese schuldencrisis niet in slaagde om een regering te vormen, verlaagde Standard & Poor’s de rating, waardoor onze langetermijnrente de hoogte in schoot tot 5,85 procent, hoogste peil sinds de start van de eurozone. Het vertrouwen in ons land was toen even zoek.

Om dat te counteren, riep de toenmalige ontslagnemend premier Yves Leterme (VD&V) de 'Leterme-bon' in het leven. Doel was om de financiële markten te sussen en om zo te tonen dat we zelf in staat waren om onze schulden ter herfinancieren. De 'Leterme-bon' haalde 5,7 miljard euro op.

We zitten bij Fitch op AA-, bij Moody's is dat dan weer Aa3, bij Standard & Poor’s is het AA. "Dat is niet de top", weet Geeroms. "AAA is de beste score bij Fitch. AA- is ongeveer het niveau van Frankrijk en wordt omschreven als hoge tot goede kredietkwaliteit."

"Een positief punt is bijvoorbeeld dat er nu een nieuwe regering is gevormd. Negatief blijft de hoge overheidsschuld die ook blijft stijgen. De toekomstige rating zal afhangen van hoe die agentschappen de begrotingsplannen evalueren."

"Maar ons land heeft wel een aantal troeven: we zijn een rijk land, met een gediversifieerde economie, wat ons bestendig maakt tegen buitenlandse schokken en problemen. We zijn ook een zeer productief land."

"Ernstig", klinkt het laconiek bij Hans Geeroms, die de kantoren van de verschillende kredietbeoordelaars bezocht tijdens de financiële crisis. "Dat zijn kleine teams in Londen, met zeer capabele mensen, wellicht ook zeer goed betaald."

"Die kennen ons land volledig: de politiek, de staatsstructuur, de namen, de spanningen die er waren, alles zat in die informatie verwerkt. Ze zijn zeer efficiënt."

"De kredietbeoordeling wordt over het algemeen betaald door de uitgever van de schuld zelf, dus ook door ons land, in het bijzonder het Federaal Agentschap van de Schuld", vertelt Geeroms. "Je kunt dan misschien zeggen: men betaalt voor een goede rating, maar dat klopt niet. Die agentschappen willen hun geloofwaardigheid behouden en willen er niet van worden beschuldigd dat ze worden omgekocht."

"Een tiental jaar geleden is het omgekeerde gebeurd: toen heeft China een eigen ratingagentschap opgericht dat aan de Chinese schuld de beste rating gaf. Dat was een beetje lachwekkend. Die zijn dus niet betrouwbaar."

Nee, maar zonder rating heb je als land wel een handicap. "De Belgische overheidsschuld wordt door hele wereld gefinancierd. Dan zouden die beleggers in het duister tasten. Zij gaan zelf de kredietwaardigheid van de Belgische overheid niet onderzoeken. Maar daardoor zijn ze onzeker en zullen ze niet of minder op die schuld intekenen of een hogere rente vragen. Een land zonder rating, dat is zeer verdacht."

"Zeer moeilijk te zeggen", stelt Geeroms nog. "Ik zou nog niet direct grote bewegingen verwachten omdat die experten nog willen zien wat er in de realiteit zal terechtkomen van die begrotingsplannen. Die zitten vol goede bedoelingen, maar misschien zijn de terugverdieneffecten wat overschat, zal men de hoge tewerkstellingsgraad halen, ...? Ik schat in dat het AA- zal blijven, maar dat is een pure gok."