Er komt op korte termijn wellicht geen anticonceptiepil voor mannen. Dat zegt professor reproductieve geneeskunde aan de VUB Herman Tournaye. Het is moeilijk om de pil goed werkzaam te krijgen, er zijn veel bijwerkingen én er is weinig vraag naar.
Waarom bestaat er geen anticonceptiepil voor mannen? "Bijwerkingen worden minder aanvaard"
Steeds minder meisjes en vrouwen maken gebruik van hormonale anticonceptie. De invloed op hun lichaam is groot en het vraagt dagelijks aandacht om de pil op het juiste moment in te nemen. Zou het dan geen goed alternatief zijn om een pil voor mannen te ontwikkelen?
“Dat verhaal sleept al tientallen jaren aan”, zegt professor Herman Tournaye in 'Zijn er nog vragen?' op Radio 1. Enkele jaren geleden waren Amerikaanse wetenschappers van de universiteit van Minnesota nog enthousiast over de resultaten van hun onderzoek. “Ook de VUB heeft 15 jaar geleden meegedaan aan een studie naar het onderwerp, maar die is in stilte uitgedoofd.”
Zaadproductie niet volledig stilgelegd
Er zijn verschillende redenen waarom er voorlopig geen mannenpil op de markt is. “De belangrijkste vraag is die naar de efficiëntie”, stelt Tournaye. Efficiëntie wordt voor mannen afgemeten aan de hoeveelheid zaadcellen die finaal nog kunnen worden geproduceerd.
“De efficiëntie varieert volgens studies van minder dan een miljoen zaadcellen tot minder dan drie miljoen. Daarmee is de productie sterk verlaagd, maar er blijft toch een risico op een bevruchting.”
Bij de pil voor vrouwen heb je normaal gezien geen eicel meer in de nieuwe cyclus. “We drukken die efficiëntie uit met de pearl-index. Bij een pil voor vrouwen bedraagt die 0,1. Dat betekent dat op 1 jaar tijd slechts 1 vrouw per 1000 zwanger wordt, mits juiste inname van de pil. Voor de mannenpil ligt de pearl-index op 2 à 3. Per 100 mannen zijn er dus 2 tot 3 die toch nog vruchtbaar zijn.”
Bij mannen in Azië is de efficiëntie van een pil groter dan bij Europese mannen
Herman Tournaye, professor reproductieve geneeskunde
De efficiëntie hangt ook af van de persoon zelf. “Bij sommige mannen krijg je het aantal zaadcellen op 0, bij andere niet. In Azië lukt dat trouwens beter dan in Europa. Het zit ‘m in de aard van het beestje”, zegt Tournaye.
Historisch aspect
Een tweede reden zijn de bijwerkingen. “Dat was een van de voornaamste redenen waarom een aantal studies van farmaceuten stilgelegd zijn”, zegt Tournaye. Nochtans zijn de bijwerkingen bij mannen dezelfde als die bij vrouwen: toename van het lichaamsgewicht, vermindering van het libido, acne en stemmingswisselingen. “Blijkbaar is dat bij een vrouw aanvaardbaar en bij een man niet.”
“Daar zit ook een historisch aspect aan”, zegt Tournaye. “De pil dateert uit de jaren 50 en 60 van de vorige eeuw. Ze gaf vrouwen de kans om hun seksualiteit vrijer te beleven en men nam er die bijwerkingen toen misschien nog graag bij. Terwijl dat vandaag veel minder het geval is. Daarom zien we ook het pilgebruik bij meisjes en vrouwen dalen.”
Trage bescherming
Naast de efficiëntie en de bijwerkingen is er nog een derde reden waarom er nog geen mannenpil op de markt is. “In een oudere studie waarin 130 vrouwen werden bevraagd, zei meer dan de helft dat ze de anticonceptie niet aan de man zou toevertrouwen. De pil moet namelijk dagelijks vast ingenomen worden en ook mannen kunnen dat al eens vergeten.”
Omdat er indertijd weinig vertrouwen was in de mannenpil, zijn veel farmaceuten afgehaakt
Herman Tournaye, professor reproductieve geneeskunde
Die dagelijkse inname is bij mannen nog belangrijker, omdat de mannenpil pas na een aantal maanden werkt. “Mannen zouden de pil een viertal maanden moeten innemen vooraleer ze bescherming tegen zwangerschap hebben ingebouwd. Bij vrouwen is die bescherming er veel sneller.”
“Het zou mooi zijn om te weten hoe vrouwen er vandaag tegenover staan. Maar omdat er indertijd weinig vertrouwen was in de mannen(pil), zijn veel farmaceuten afgehaakt.”
Luister naar professor Herman Tournaye in 'Zijn er nog vragen?'
Omkeerbare vasectomie?
Zijn er dan geen andere mogelijkheden waarop mannen zich kunnen beschermen tegen een zwangerschap? “Het condoom is voor alle partijen een goede optie, maar ook de vasectomie wordt alsmaar populairder”, zegt Tournaye. Die ingreep, waarbij een stukje van de zaadleiders verwijderd wordt, is voorlopig wel onomkeerbaar.
“Er lopen studies naar de reversibele of omkeerbare vasectomie. Daarbij plaats je in de zaadleider een soort van plug die opnieuw verwijderd kan worden wanneer men kinderen wenst. Maar deze techniek zit nog in een vroege fase van ontwikkeling en er zijn nog maar weinig betrouwbare onderzoeksresultaten bij mensen.”
Op dit moment staan we nog vele tientallen jaren af van een eventuele introductie bij de mens
Herman Tournaye, professor reproductieve geneeskunde
Misschien slagen wetenschappers er ook ooit in een niet-hormonale pil voor mannen te ontwikkelen. “Er lopen een aantal studies bij muizen naar de rol van moleculen. Zo worden moleculen bestudeerd die een invloed hebben op de beweeglijkheid van de zaadcel of op de reactie bij bevruchting.”
“Als we die moleculen naar onze hand zouden kunnen zetten, dan kunnen we daar in de toekomst misschien een pil voor ontwikkelen. Maar op dit moment staan we nog vele tientallen jaren af van een eventuele introductie bij de mens.”
“De pil voor vrouwen en de spiraal zijn goed ingeburgerd. Daarom investeert de farmaceutische industrie weinig in alternatieven op dit moment.” En de pil voor mannen? “Die zie ik in de eerste 10 jaar niet op de markt”, besluit Tournaye.
