Wat betekent het regeerakkoord voor alleenstaanden? "Fiscaal is dit niet de grote stap voorwaarts"

Alleenstaanden zijn een grote én groeiende groep. Op 1 januari 2024 waren ruim 36 procent van de huishoudens in ons land eenpersoonshuishoudens. Dat blijkt uit cijfers van Statbel . Tel daarbij nog 10 procent alleenstaande ouders en je komt aan bijna de helft. 

Tegelijk blijkt dat nergens ter wereld alleenstaanden zwaarder belast worden dan in ons land. Zeker als die alleenstaanden geen kinderen hebben. Verandert de regering-De Wever daar iets aan? Zijn singles beter af?

"De regering erkent de diversiteit aan samenlevingsvormen die onze maatschappij rijk is en streeft naar een beleid dat de neutraliteit ten aanzien van de verschillende levenswijzen maximaal waarborgt", lezen we in het regeerakkoord. En daar staan inderdaad enkele maatregelen in:

Zo wordt het huwelijksquotiënt gehalveerd voor niet-gepensioneerden tegen 2029. Bij dat systeem worden belastingen voordeliger berekend bij een koppel waarbij de ene partner geen of weinig loon heeft. Voor gepensioneerden voorziet de regering "een uitdoofscenario op voldoende lange termijn".

Die maatregel werkt een fiscaal voordeel weg voor gehuwden en wettelijk samenwonenden en levert de staat extra inkomsten op, maar als alleenstaande levert het op zich niets op natuurlijk.

De federale regering wil dat mensen die werken een hoger nettoloon overhouden. Concreet wordt daarvoor de belastingvrije som verhoogd en de bijzondere bijdrage voor de sociale zekerheid (BBSZ) verlaagd en hervormd, wat alleenstaanden ten goede zou moeten komen. De belastingvrije som is het deel van je inkomen waarop je geen belastingen betaalt. 

Ook zal de toeslag op de belastingvrije som voor alleenstaande ouders enkel nog gelden voor werkelijk alleenstaande ouders. Nu gaat die vaak ook nog naar mensen die niet gehuwd zijn of wettelijk samenwonen, maar in de praktijk wel met iemand samenwonen.

Hoeveel extra netto je op je rekening zal zien verschijnen hangt van veel factoren af, maar alleenstaanden zouden er een hoger voordeel uithalen. Volgens berekeningen van CD&V zal het mediaanloon van een alleenstaande met 1.200 euro netto per jaar toenemen tegen 2029. Voor een koppel zou dat samen 1.900 euro zijn.

Belangrijk wel: je zal daar de eerste jaren weinig van voelen. Pas helemaal op het einde van de regeerperiode, in 2029, voorziet de regering grote uitgaven, die de belastingvrije som aanzienlijk zullen verhogen.

In dit artikel lees je meer over de geplande belastinghervorming van de nieuwe regering. Al blijft er onduidelijkheid over de precieze uitwerking. Zo stelt fiscaal expert Michel Maus zich vragen bij de berekening die CD&V maakt over het hogere voordeel voor alleenstaanden. "Waar die cijfers vandaan komen, is mij onduidelijk", zegt hij. "De verhoging van de belastingvrije som geldt voor alle werkenden, koppels en alleenstaanden." 

Dat de verschillen tussen alleenstaanden en koppels kleiner worden is op zich een goeie zaak, zegt Maus, "maar het probleem is natuurlijk groter dan dat". 

"De belastingdruk op arbeid is het heikele punt in onze fiscaliteit. Niemand wordt zwaarder belast dan de Belgische alleenstaande zonder kinderen. Met kinderen wordt dat een ander verhaal. Dat heeft te maken met de belastingvrije som voor kinderen ten laste die stijgt voor elk kind. Als men dat inperkt, zal het verschil een stuk kleiner worden. In het regeerakkoord staat dat men wil gaan naar een vast bedrag per kind, maar het blijft vaag."

"Ik denk dat iedereen wel begrijpt dat er fiscale incentives zijn voor kinderen, maar de vraag is of het toch niet wenselijk is om daar wat herverdeling toe te passen en meer belastingvrije som toe te kennen voor iedereen", besluit Maus.

Professor economie Bart Chiau (UGent) heeft het eveneens over "beperkte veranderingen". "Zoals ik het lees, gaan er meer voordelen weg bij gehuwden en wettelijk samenwonenden dan dat er voordelen bijkomen voor alleenstaanden", zegt hij. "Dat is ook moeilijk, singles extra bevoordelen, je mag ze vooral niet extra benadelen."

"Maatschappelijk gezien ligt het probleem vooral bij eenoudergezinnen", stelt Chiau. "Uit onderzoek blijkt dat die vaak in armoede terechtkomen. Daarom dat men die bijkomende belastingvrije som alleen nog maar toepast voor alleenstaanden met kinderen ten laste. Men wil daar de feitelijk samenwonenden uit. Alleenstaanden zonder kinderen betalen veel belastingen, maar belanden minder snel in armoede."

Voor alleenstaande ouders die geen partner (meer) hebben om te delen in de zorgtaken, is een belangrijke verandering het nieuwe familiekrediet. De regering wil daarmee de verschillende verlofstelsels die vandaag bestaan, vereenvoudigen. 

Het uitgangspunt is dat het verlof niet meer gelinkt is aan de ouder, maar aan het kind. Een gezin kan dan zelf bepalen hoe bijvoorbeeld ouderschapsverlof onderling verdeeld wordt. Ook grootouders kunnen op die manier een deel van het verlof opnemen. Bij kinderen die maar één ouder (meer) hebben, maakt die ouder aanspraak op het volledige verlof.

Tot slot wil de regering een wettelijk kader opstellen voor draagmoederschap. Ook alleenstaande wensouders komen voor de regeling in aanmerking, staat expliciet in de tekst.