Over de zin en onzin van eindeloze marathondebatten in de Kamer: "Ik heb na 2 nachten ooit croissants én scheermesjes besteld"

Op het moment van schrijven is de Kamer al ruim 26 lange uren aan het debatteren over het regeerakkoord en de regeringsverklaring. Met ook nog thematische debatten, per minister in het verschiet, hoort een tweede nachtje doordoen zelfs tot de mogelijkheden, alvorens het parlement de nieuwe regering het vertrouwen zal geven.

Een ware marathonzitting dus, waarbij Jan met de pet eens moet fronsen. Maar voor oud-Kamervoorzitter Herman De Croo (87), die alles samen bijna 52 jaar in het parlement doorbracht, lijkt het nog peanuts. 

"Ik herinner mij nog levendig een debat, ergens in 2005 of 2006, dat toch 2 dagen heeft geduurd. We zijn toen op dinsdag begonnen en ik denk dat we uiteindelijk donderdag gestemd hebben. Ik heb toen op donderdagochtend nog croissants besteld... en scheermesjes. Want ik vond dat ook de mannelijke aanwezigheid er netjes mocht blijven uitzien."

"Dus ja, dat kan vermoeiend zijn. En voor de Kamervoorzitter des te meer, want die moet proberen aanwezig te blijven. In parlementaire debatten bestaat namelijk de regel dat je niet iets moet herhalen wat je al gezegd hebt. De voorzitter kan daarvoor een spreker onderbreken en vragen om dat deel in te korten of over te slaan. Maar als je van die zitting een deel gemist hebt, wat om menselijke redenen begrijpelijk is, valt dat argument weg."

Hoe komt het eigenlijk dat het debat over de regeringsverklaring zo veel tijd in beslag neemt? Dat heeft voor een deel te maken met de formule: de fractieleider van elke partij krijgt de kans zijn of haar mening te verkondigen in de Kamer. Maar die kan voortdurend worden onderbroken door de andere parlementsleden. Sommige fractieleiders staan daardoor soms uren op het spreekgestoelte.

"En in het begin van een legislatuur is de oppositie traditioneel bijzonder vinnig", merkt politicoloog Nicolas Bouteca (UGent) op. "Je ziet dat ook: sommige mensen kunnen geen 3 zinnen uitspreken of ze worden geïnterpelleerd."

En dat heeft dan weer te maken met het gewicht van dit debat. "Het is een van de meest gemediatiseerde politieke debatten van de regeerperiode", zegt Bouteca. "Het wordt uitgezonden op tv en dan is iedereen natuurlijk in vorm: iedereen wil een vraag stellen en zich tonen in onze dramademocratie."

De Croo vindt het ook niet zo gek dat het parlement daarvoor veel tijd krijgt. "Er zijn wel meer mensen die in het leven eens meer dan 24 uur aan een stuk moeten werken, in dringende omstandigheden."

"Een regering stippelt een programma uit voor de komende regeerperiode. Daaraan is bijna 7 maanden gewerkt. Dan is het niet uitzonderlijk dat het parlement daar 48 uur of iets minder over doet."

"Des te meer dat alles officieel is wat daar wordt uitgesproken: wat ministers en parlementsleden daar zeggen, blijft voor de eeuwigheid bestaan. Het is een beetje het evangelie van de politiek. En je kunt de democratie niet toch afwegen tegen de duur van de debatten?"

Niemand die dat democratische belang van het parlementaire debat ontkent - een parlement moet een regering afdoende kunnen controleren - maar je kunt je toch afvragen of deze manier van werken de kwaliteit van de discussies bevordert. Waarom gebeurt dit niet gewoon overdag en gaan ze, na een nachtje slapen, niet gewoon de volgende dag verder?

Dat vraagt ook Bouteca zich af. "Ik denk ook niet dat het systeem zo ontworpen is, dus dat het de bedoeling is dat debatten dagen- en nachtenlang duren. Het mogen uiteraard lange debatten zijn, maar dat men 's nachts verderdoet, mag wel eens hervormd worden." 

Want nu wisselen parlementsleden van de fracties elkaar af om die lange dagen en nachten te overbruggen. "Zou het daarentegen niet beter zijn dat alle 150 Kamerleden aanwezig zijn?

En misschien moet dan ineens ook naar de spreektijden en interpellaties worden gekeken, oppert hij. "Maar: elk parlementslid moet wel de kans krijgen om aan het woord te komen als die dat wil. Het gaat tenslotte over een moment waarop 'de macht' voor 4,5 jaar wordt doorgegeven."

Herman De Croo spreekt zelf de stelling tegen dat de kwaliteit er 's nachts per se op achteruit zou gaan. "Ik herinner mij speeches die om 2 uur 's nachts door backbenchers werden uitgesproken, die soms erg goed waren uitgewerkt, met veel humor. Dus het is niet altijd een opgave."

Dat gezegd zijnde ziet hij wel degelijk beterschap in de recente politieke geschiedenis als het gaat over marathonzittingen. "Men gaat dat misschien stout vinden, maar vroeger speelde de mannelijke invloed, die groter in getal was in het begin van mijn loopbaan, daarbij een rol. Opgeven was niet aan de orde."

"In het begin van mijn parlementaire carrière gebeurde het toch meerdere keren per maand, bijna wekelijks, dat ik daar een nacht zat en 's morgens de mensen salueerde die in Brakel de bus moesten nemen naar Brussel."

De Croo is voor alle duidelijkheid blij dat dat machogedrag wat gekeerd is. "Gelukkig hebben we een evolutie gekend en zijn er stilaan meer vrouwelijke parlementsleden en ministers gekomen. Dat heeft toch wel temperende gevolgen gehad. Misschien is het goed dat er nu wat meer redelijkheid is."