Kolonialisme, onderhandelingsstrategie of pure waanzin: moeten we Trumps plannen om Gaza over te nemen ernstig nemen?

De uitspraken van Trump lokken wereldwijd verontwaardiging uit. "Het is moeilijk te begrijpen hoe wat hij nu voorstelt, rust en stabiliteit zal brengen in de regio. Hij stelt voor om de Palestijnen gedwongen te verhuizen naar een ander gebied, terwijl de Gazanen helemaal niet willen vertrekken. Dat is illegaal, het gaat in tegen de Conventie van Genève", zegt VS-correspondent Thomas De Graeve in De Ochtend op Radio 1.

Afgezien van het feit dat zijn voorstel in strijd is met het internationaal recht, wordt het ook niet gesteund door de Arabische buurlanden. "Toen er werd gevraagd waar de Palestijnen dan naartoe moeten, vielen weer de namen van Jordanië en van Egypte. Dat zijn 2 landen die al expliciet gezegd hebben dat ze daar niet aan zullen meewerken", zegt De Graeve. 

Ook Saudi-Arabië heeft al laten verstaan dat zij de rechten van de Palestijnen niet geschonden willen zien. Zij willen niet dat het Palestijnse volk wordt verplaatst, want dat zal de stabiliteit en de rust in de regio niet ten goede komen, klinkt het.

Het idee van Trump ging al langer rond in Israël, vooral bij de extreemrechtse politici in de Knesset. En hoewel de uitspraken van Trump steun leken te genieten van een glimlachende Netanyahu, zouden Israëlische kolonisten op langere termijn ook niet zomaar willen dat Trump een gebied overneemt dat ze liever voor zichzelf houden. 

Dus buiten Israëlische extreemrechtse politici, Netanyahu en Trump-aanhangers lijkt er op het internationale toneel haast geen draagvlak te zijn voor dit idee. Het Gaza-plan van Trump roept in de eerste plaats vooral veel vragen en verzet op.

"Het is redelijk waanzinnig om over een stuk land, waar al heel lang een conflict over is, voor te stellen om iedereen weg te jagen en het zelf in handen te nemen om er een nieuwe Rivièra te bouwen", zegt Midden-Oostenexpert Koert Debeuf. "Het is zo waanzinnig dat niemand weet of hij het meent. En als hij dat wel doet, dan is de vraag hoe hij dat in godsnaam praktisch wil realiseren."

Dus hoezeer meent Trump echt wat hij zegt? Het is niet de eerste keer dat Trump dergelijke straffe uitspraken doet. Groenland kopen, Panama bezetten, Canada inlijven, verhoogde importtarieven invoeren, de uitspraken over Gaza liggen in dezelfde lijn als die voorstellen, zegt Debeuf. "Je vraagt je af of dit nu een nieuw soort kolonialisme of imperialisme is vanuit de VS", klinkt het.

Debeuf ziet er vooral een soort onderhandelingsstrategie in. Eerst lanceert Trump een extreem of ontwrichtend voorstel om iedereen uit balans te brengen. Vervolgens komt hij met een alternatief, waarmee hij uiteindelijk toch grotendeels krijgt wat hij voor ogen had, klinkt het.

"We zagen dit bijvoorbeeld in de handelsrelaties met Mexico en Canada: eerst dreigde Trump met een invoertarief van 25 procent op hun producten, wat paniek veroorzaakte. 1 dag later kondigde hij dan een heronderhandeling aan, waarmee ze tot een nieuwe overeenkomst kwamen. Dat lijkt hier opnieuw te gebeuren: eerst een waanzinnig voorstel op tafel leggen, verwarring zaaien en dan een ander plan naar voren schuiven."

Het is ook mogelijk dat Trump "op een vreemde manier" de hinderpalen binnen de Israëlische politiek probeert weg te werken om toch tot een duurzaam en permanent staakt-het-vuren te komen in Gaza, zegt Debeuf. "De extreemrechtse politici in Israël vinden dit idee fantastisch. Misschien is dit zijn manier om Netanyahu opnieuw de steun van extreemrechts te bezorgen, zodat de onderhandelingen over een bestand in Gaza niet opnieuw vastlopen." 

Het andere scenario is dat Trump meent wat hij zegt. "Dat de VS een stuk land zou innemen, desnoods militair, om vervolgens een Côte d'Azur in Gaza te creëren en Palestijnen gedwongen te verplaatsen naar een ander land waar ze helemaal niet naartoe willen, daar zijn geen woorden voor", zegt Debeuf.

Bovendien zou dat ook ingaan tegen de boodschap van zijn verkiezingscampagne. "De VS zou zich niet langer mengen in buitenlandse avonturen", zegt correspondent De Graeve. "Trump verkondigde dat hij conflicten net wilde beëindigen in de wereld."

Maar de militaire aanwezigheid van de VS in Gaza zou het tegenovergestelde doen. "Dat is een recept voor oorlog", zegt Debeuf. Het is vergelijkbaar met de Amerikaanse interventie in Irak. "Dat noemt Trump zelf een grote vergissing, waar uiteindelijk ook alles is foutgelopen. De interventie heeft 2 biljoen euro gekost, dat is een gigantische som geld voor maar weinig resultaat."

"Dus om nu hetzelfde te proberen doen in een gebied dat nog veel gevoeliger ligt in de Arabische wereld staat haaks op wat hij tijdens zijn vorige termijn heeft gezegd. Dat geeft me dan ook de indruk dat hij het niet meent. Want troepen sturen naar Gaza, waar Hamas er alles aan zal doen om dat tegen te houden, is een recept voor een nieuwe grote oorlog in de regio. Dus in die zin is het bijna onmogelijk."

"En vandaar dus ook het ongeloof over het volledige spectrum van de Amerikaanse politiek. De enige mensen die hier blij mee zijn, op korte termijn althans, zijn Netanyahu en extreemrechts in Israël", aldus Debeuf.

Ongeacht of Trump zijn uitspraak serieus meent, is één ding duidelijk: zijn voorstel druist in tegen het internationaal recht. Volgens Dimitri Van Den Meerssche, professor internationaal recht aan de Queen Mary University of London volgt "Trumps plan om Gaza te bezetten een koloniaal traject van etnische zuivering ".

"Zoals het Internationaal Gerechtshof in juli al vaststelde, is Gaza deel van de bezette Palestijnse gebieden. De eenheid en integriteit van dat gebied moeten beschermd worden. Het Palestijnse volk heeft het recht op zelfbeschikking in dit gebied en de bezetting moet beëindigd worden."

"Ook al spreekt Trump zakelijke taal door woorden als "ontwikkeling" te gebruiken, het "overnemen" van Gaza is onder internationaal recht een uitoefening van "gebruik van geweld" en houdt de facto bezetting in." Volgens hem is er juridisch dan ook geen verschil tussen "Ruslands bezetting van de Donbas en Trumps geplande bezetting van Gaza".

"De steunpilaar van de naoorlogse internationale rechtsorde in het VN-Verdrag is het verbod op zo'n use of force. Het bezetten van Gaza zou in se onder dat verbod vallen en enkel gerechtvaardigd zijn door een resolutie van de VN-Veiligheidsraad of via zelfverdediging."

"Het is hier irrelevant of je Palestina als staat beschouwt, iets wat de meerderheid van alle staten al doet", gaat hij verder. "Trumps plan om Gaza "over te nemen", te bezetten dus, zou zowel het geweldsverbod als het recht op zelfbeschikking van Palestijnse volk schenden."

Nog belangrijk, voegt Van Den Meerssche toe, onder internationaal recht is ook dreiging met geweld verboden, precies om oorlogsescalatie te vermijden. "Wat Trump ziet als onderhandelingsstrategie - zoals ook bij Groenland en Panama - is precies de escalatie die  het VN-Verdrag verbiedt."

Volgens de professor volgt Trumps plan om Palestijnen te verdrijven "een koloniale logica van etnische zuivering". "Het is een schending van het Palestijnse recht op zelfbeschikking en de Conventie van Genève [...] Het is niet hyperbolisch om het hier over puur koloniale logica te hebben."

"De gedwongen verplaatsing waar Trump toe oproept, is een misdaad tegen de menselijkheid. Maar wat is het punt van juridische analyse? Natuurlijk is het plan illegaal. Zelfs ermee dreigen is illegaal. Is het nog zinvol macht aan recht te toetsen als zelfs de schijn het recht te volgen verdwenen is? Eenmaal recht(ers) de vijand van populaire wil zijn? Een donkere vraag", zegt hij. 

"Dat is waar het gemak van de Europese lethargie en hypocrisie in dit conflict zijn limiet bereikt", klinkt het kritisch, "eenmaal alle grenzen op geweld zonder tegenspraak of reactie zijn overschreden, is het onmogelijk het internationaal recht nog in te roepen als de razernij je eigen deur bereikt."

Volgens hem is het daarom belangrijk om te blijven aandringen op de rode lijnen. "Zeker nu, op een moment van enorme fragiliteit. Als je veel zaken laat passeren die de rechtsregels, die ooit ontegensprekelijk en fundamenteel waren, volledig in de wind slaan, dan wordt het onmogelijk om je daar nog op te beroepen, bijvoorbeeld in het geval van een escalatie in Groenland of Panama."

Dat is wat de EU stilaan begint te beseffen, zegt Van Den Meerssche. "Jarenlang hebben juristen vastgesteld dat de steun aan Israël problematisch was, omwille van Israëls schendingen van het internationaal recht. Maar dat is zomaar gepasseerd, zonder sancties. Daardoor wordt het nu des te lastiger om Poetins schendingen of die van de VS in Groenland of Panama aan te kaarten. En precies in die situatie dreigen we nu te belanden."

Van Den Meerssche vindt het dan ook essentieel om de uitspraken van Trump binnen een breder kader te zien. "De vraag is dus niet of dit kolonialisme is of een onderhandelingsstrategie", zegt hij. "Het gaat verder dan Trumps persoonlijke stijl. De strategie is gestoeld op koloniale logica en de immuniteit van grootmachten", aldus Van Den Meerssche.