Volgens het Rekenhof volgde Ypto, een dochteronderneming van de NMBS, structureel de regels rond overheidsaanbestedingen niet. De NMBS gaat nu ingrijpen, en neemt een groot deel van de aankoopprocessen van Ypto over. Eerder al bleek dat er fouten waren gemaakt bij de toekenning van een contract aan een expert die bevriend was met NMBS-CEO Sophie Dutordoir.
Anderhalf jaar na alarmbellen blijven problemen bij dochteronderneming NMBS: regels rond consultancy niet gevolgd
Tobias Santens
Gepubliceerd:
In september 2023 bleek dat Ypto, een dochteronderneming die IT-projecten ontwikkelt voor de NMBS, de regels rond overheidsopdrachten niet had gevolgd. Het ging toen om een concreet contract dat jaren geleden naar een vriend was gegaan van de CEO van de NMBS, Sophie Dutordoir.
Dutordoir had de man voorgesteld als expert, naar eigen zeggen om een IT-project recht te trekken dat dreigde te mislukken. Volgens een interne doorlichting bij de NMBS werden inderdaad de regels niet correct gevolgd bij dat contract, maar trof de CEO persoonlijk geen schuld. “Er is geen enkele vorm van inmenging of van druk vastgesteld vanwege de CEO”, klonk het.
Structureel probleem
Recent publiceerde het Rekenhof echter een algemenere doorlichting van Ypto, de bewuste onderaanneming van de NMBS, waarover Het Laatste Nieuws vandaag bericht. Uit de doorlichting blijkt hoe structureel de problemen zijn bij contracten die Ypto uitschrijft.
Het Rekenhof controleerde 20 bestelbonnen van Ypto die werden uitgeschreven voor september 2023, 20 andere uitgaven en nog 3 recente dossiers. De problemen blijken anderhalf jaar na de interne doorlichting nog niet opgelost.
Voorkeursondernemingen
In geen van de onderzochte gevallen werd op een correcte manier een aanbesteding uitgeschreven, hoewel dat soms moest. Het ging nochtans om aanzienlijke bedragen, tot 2,8 miljoen euro voor 1 opdracht.
Ypto had ook een lijst van “voorkeursondernemingen” om mee samen te werken. Dat alles gaat in tegen de regels rond mededinging, waardoor andere bedrijven of personen geen gelijke kansen kregen om in te tekenen op de opdrachten.
Kosten lopen op
Er werd op voorhand ook geen duidelijke inschatting gemaakt van de kosten. Een maximaal dagtarief voor de consultants wordt in de praktijk toch nog overschreden. Kosten die eigenlijk in het dagtarief passen, zoals restaurantkosten en transportkosten, werden uiteindelijk toch nog bovenop dat dagtarief aangerekend.
Het Rekenhof vond dat “bij acht van de onderzochte bestelbonnen voor IT-dienstverlening sprake was van een overschrijding”. “In één geval werd bijna dubbel zoveel gefactureerd als aangegeven op de bestelbon”, stelt de audit vast.
Opdrachten die volgens interne documenten jarenlang moeten lopen, worden toegekend voor maar 1 jaar en nadien gewoon vernieuwd. Het Rekenhof vond een bestelbon terug die 24 keer vernieuwd werd. Zo zou Ypto opdrachten “kunstmatig opsplitsen”, waardoor de bedragen lager leken.
NMBS moet ingrijpen
Ypto kreeg de conclusies van het Rekenhof in december 2024 voorgelegd. Het geeft de problemen toe, maar zegt wel dat de onderzochte contracten dateren van “ten laatste begin 2023” en dat er sindsdien al maatregelen zijn genomen. Zo wordt er niet langer gewerkt met een lijst “voorkeursondernemingen”.
Het Rekenhof zegt dat er wel wat inspanningen zijn, maar merkt op dat er ook gebreken waren bij 2 recentere dossiers. Ypto zegt dat het nog voor eind 2024 bijkomende aanpassingen doorvoerde. Andere verbeteringen worden uitgerold tussen nu en 2027.
Ook de NMBS zegt dat het de conclusies van het Rekenhof onderschrijft. "NMBS en Ypto hebben niet gewacht op het verslag om verbeteringen uit te werken. In de afgelopen twee jaar heeft Ypto maatregelen ter versterking van haar aankoopprocessen versneld uitgerold", klinkt het bij het spoorbedrijf.
De NMBS neemt intussen wel een groot deel van de aankoopprocessen van Ypto over. Alle opdrachten die meer dan 30.000 euro kosten, zullen nu door de aankoopdienst van de NMBS zelf worden behandeld. Tot nu toe lag die drempel op 200.000 euro.
Mogelijk slorpt NMBS in de toekomst een deel van Ypto op. De NMBS liet namelijk weten aan het Rekenhof dat het bekijkt “of een aantal bedrijfsfuncties die nog bij Ypto bestaan, kunnen worden geïntegreerd binnen de NMBS”.
