Filantroop, paardenfokker én olympisch skiër: Aga Khan IV is overleden, spiritueel leider van de Ismaili-moslims

De Aga Khan overleed vandaag in Lissabon, in het bijzijn van zijn familieleden. Dat meldt zijn liefdadigheidsinstelling Aga Khan Development Network op het socialemediaplatform X.

Hij zal ook in Portugal begraven worden, wanneer is nog niet duidelijk.

Aga Khan IV was de 49e Imam en spirituele leider van de Nizari-moslims, een tak van het Ismaïlisme. Die laatsten vormen dan weer de op 1 na grootste groep binnen het sjiisme. De Aga Khan zou wereldwijd nog zo'n 12 miljoen volgelingen hebben. De meesten van hen wonen in India en Pakistan. De familie van de Aga Khan zelf is afkomstig uit Iran. De dynastie van de Aga Khan zou zo'n 1.300 jaar teruggaan. Zijn volgelingen beschouwen de Aga Khan als een rechtstreekse afstammeling van de profeet Mohammed.

Aga Khan IV of prins Karim Al-Hoesseini werd in 1936 geboren in de buurt van Genève, in Zwitserland. Hij groeide deels op in Nairobi, in Kenia, en woonde later lange tijd in Frankrijk.

In 1957, net geen 21 jaar oud, volgde hij zijn grootvader Aga Khan III op. Zijn grootvader had hem aangeduid als zijn opvolger en sloeg op die manier zijn vader over, die te veel als een flierefluiter werd beschouwd (en getrouwd was met de Amerikaanse actrice Rita Hayworth). Aga Khan III vond dat zijn gemeenschap moest worden geleid door een jonge man "die was opgegroeid in een nieuw tijdperk".

Al-Hoesseini studeerde op dat moment aan de prestigieuze Amerikaanse universiteit Harvard. Hij onderbrak zijn studies even om zijn zieke grootvader bij te staan, maar keerde na zijn aanstelling terug, omringd door een aanzienlijke entourage.

Zijn aanstelling vond plaats in Dar es Salaam, in Tanzania, op de plek waar zijn grootvader ooit van zijn volgelingen zijn gewicht in diamanten had gekregen. Enkele weken na zijn aanstelling kreeg de Aga Khan van de toenmalige Britse koningin Elizabeth II de titel 'Zijne Hoogheid', waardoor hij als een staatshoofd werd beschouwd.

Aga Khan IV ontpopte zich gedurende zijn lange leven tot een wereldwijd bekende zakenman en filantroop. Hoe groot zijn fortuin is, is moeilijk te bepalen. "Sommigen schatten zijn persoonlijke rijkdom op miljarden", schrijft het Amerikaanse persagentschap AP. Een deel van die rijkdom komt van gewone Ismaili-moslims, die het als hun plicht zien om tot 12,5 procent van hun inkomen aan hem te schenken.

De Aga Khan baadde in luxe. Hij bezat privéjets, een superjacht met een geschatte waarde van 200 miljoen dollar, honderden paarden en een privé-eiland op de Bahama's. 

Maar hij zette een deel van zijn rijkdom ook in voor een hele resem goede doelen. Hij richtte onder meer het Aga Khan Development Network op, een liefdadigheidsstichting die zich onder meer bezighield met gezondheid, huisvesting, onderwijs en de economische ontwikkeling van het platteland.

De stichting is gevestigd in Zwitserland, werkt naar eigen zeggen in 30 landen, heeft wereldwijd 96.000 mensen in dienst en een jaarbudget van zo'n 1 miljard dollar voor ontwikkelingsprogramma's, vooral in Azië en Afrika.

Zijn filantropie uit zich onder meer in de vele ziekenhuizen die zijn naam dragen, vaak op plaatsen waar de arme bevolking amper toegang heeft tot degelijke gezondheidszorg, zoals in Bangladesh, Tadzjikistan en Afghanistan.

Aga Khan IV verdedigde ook de islamitische cultuur en waarden en werd beschouwd als een bruggenbouwer tussen moslimgemeenschappen en het Westen, zonder zich al te veel in de politiek te willen mengen.

Aga Khan IV zal echter niet alleen herinnerd worden om zijn liefdadigheidswerk. De man leidde op zijn zachtst gezegd een rijkgevuld leven. Zo stond hij ook bekend als een paardenliefhebber en -fokker, een familietraditie, en een liefhebber van architectuur en design. Net als zijn voorouders fokte hij volbloedpaarden op zijn 8 stoeterijen in Frankrijk en Ierland. 

In 1977 richtte hij zijn eigen architectuurprijs op voor vernieuwende architectuurprojecten binnen de moslimwereld. Hij liet wereldwijd ook oude islamitische bouwwerken restaureren.

De man was in zijn jonge jaren ook sportief. In 1964 nam hij voor Iran als skiër deel aan de Winterspelen.

Verschillende wereldleiders loven de overleden spirituele leider. VN-secretaris-generaal António Guterres noemt hem een "symbool van de vrede, verdraagzaamheid en het medeleven" in een "onrustige wereld".

Ook de Pakistaanse Malala Yousafzai, Nobelprijswinnares voor de Vrede, roemt zijn "ongelooflijke en wereldwijde inzet voor onderwijs, gezondheidszorg en de ontwikkeling".

De Britse koning Charles III en de Canadese ontslagnemende premier Justin Trudeau noemen hem "een persoonlijke vriend". Trudeau heeft het ook over "een buitengewoon meelevende wereldleider". Aga Khan IV had de Britse en Portugese nationaliteit en was daarnaast ook ereburger van Canada.

Aga Khan IV wordt opgevolgd door zijn oudste zoon Rahim Al-Hoesseini (53), zoals de spirituele leider zelf heeft vastgelegd in zijn testament. Rahim Al-Hoesseini werd vandaag al benoemd, na het voorlezen van het testament aan de familie, en gaat voortaan dus als Aga Khan V en de 50e Imam van de Nizari-moslims door het leven. Hij studeerde in de Verenigde Staten en was daarna actief in de raden van bestuur van verschillende afdelingen van het Aga Khan Development Network.