Recept voor depolarisering, liefde anders bekeken en vertaling van Franse klassieker: de 5 boeken van de week

De mens is van nature een wij-zij-denker. Vanuit een evolutionair perspectief is dat erg nuttig, want in de prehistorie was overleven zonder een groep vrijwel onmogelijk. Anno 2025 zorgt dat instinctieve brein vooral voor polarisatie.

Hoogleraar filosofie Patrick Loobuyck (UA en UGent) reikt in 'In de ban van wij en zij' (uitgeverij Pelckmans) de handvaten aan voor het doorbreken van dat denken. "Groepsgevoel kan ook positieve kanten hebben, zoals de teamspirit bij een voetbalwedstrijd", zegt Loobuyck in De Afspraak.

Het gevaar ontstaat wanneer mensen ideologische standpunten innemen louter omdat hun groep die uitdraagt. "In plaats van feiten te onderzoeken, laten ze zich leiden door hun buikgevoel." Polarisatie is van alle tijden, maar nu gooien sociale media en politici olie op het vuur.

Zijn oplossing is 'combinatiedenken': een oefening om de positie van de ander daadwerkelijk te begrijpen. "Beschouw de ander niet als iemand die je moet 'genezen' of als een dommerik met enkel dwaze ideeën." Hij pleit ervoor om de opvattingen en ervaringen van anderen ernstig te nemen. "Zo kun je met mensen in gesprek blijven gaan en een evenwichtiger standpunt ontwikkelen."

Heleen Debruyne heeft de Nederlandse vertaling gelezen van de feministische klassieker 'Alles over liefde' (uitgeverij De Geus) van bell hooks, pseudoniem van schrijfster en academica Gloria Jean Watkins (1952 -2021). "Om te laten zien dat de tekst belangrijker is dan de auteur, schrijft hooks haar naam bewust zonder hoofdletters", licht Debruyne toe op Klara.

Het boek is verschenen in 1999, maar blijft een veelgeciteerd werk in feministische kringen. Na tal van mislukte relaties onderzoekt hooks waarom zijzelf en anderen het zo moeilijk vinden om lief te hebben. Ze toont aan hoe onze samenleving een verwrongen beeld van liefde aanleert.

Volgens hooks ligt de basis van onze liefdesopvattingen in het kerngezin. De cijfers over huiselijk geweld en emotionele verwaarlozing tonen nochtans aan dat die plek lang niet altijd veilig is. "Veel mensen groeien op met het idee dat pijn bij liefde hoort. Dat is verwarrend en verhindert hen om later een liefdevolle partner te zijn."

In films en boeken krijgen we een geïdealiseerd beeld van de liefde voorgeschoteld. De uitdrukking falling in love doet ons geloven dat liefde iets is dat ons overkomt. "Terwijl liefde volgens hooks geen emotie is, maar een bewuste keuze om onze eigen en andermans spirituele groei te bevorderen."

"Ik begrijp waarom dit boek nog steeds zo’n impact heeft," vertelt Debruyne. "Het is wat zelfhulpachtig en therapeutisch, maar de thema’s die hooks aansnijdt, zijn vandaag nog steeds relevant."

De Nederlandse auteur Marcel Möring laat zijn verbeelding en schrijfplezier de vrije loop in 'Mordechai' (uitgeverij Prometheus). Centraal staat Mordechai Gompertz: een wereldberoemd schrijver en kanshebber voor de Nobelprijs.

Een incident met zijn biograaf - Mordechai deelt hem een mep uit - zet een stroom aan familieverhalen in gang. Al vroeg is Mordechai op zichzelf aangewezen, waardoor hij op latere leeftijd vaak ongrijpbaar en alleen is.

"Het offer voor zijn zelfstandigheid is de sociale vaardigheid om langdurige vriendschappen op te bouwen", schetst Möring het karakter van zijn hoofdpersonage op Klara.

Meerdere vrouwen, voor wie hij zo nu en dan ook oprechte liefde voelt, kruisen zijn pad. Daarnaast vertelt Mordechai over de vele mensen die hij in zijn leven heeft ontmoet. Hij doet dit aan de hand van een reeks niet-chronologische verhalen.

"Dat heb ik bewust zo gedaan", zegt de auteur. "Wanneer je iemand naar zijn leven vraagt, krijg je geen data, maar verhalen. Ze vormen wie we zijn."

Möring gaat de controversiële thema’s van de afgelopen 100 jaar niet uit de weg. "Ik wilde vooral een boek schrijven dat ik zelf graag had gelezen op mijn 17e: een verhaal dat je volledig meesleept."

Marian Donner is essayist en columnist bij De Groene Amsterdammer. Ze is ook de auteur van de bestseller 'Zelfverwoestingsboek' waarin ze de zelfhulpindustrie aan de kaak stelt. In haar nieuw boek 'Rooksignalen' (uitgeverij Das Mag) maakt ze komaf met het idee dat succes maakbaar is, zoals het kapitalistische systeem ons voorhoudt.

Vooral millennials zijn opgegroeid met de neoliberale overtuiging dat ze alles kunnen bereiken als ze maar hard genoeg werken. Maar die gedachte houdt geen rekening met torenhoge huurprijzen en stijgende zorgkosten. "Ik wil mensen verlossen van schuld en schaamte door duidelijk te maken dat ze niet voor alles verantwoordelijk zijn", vertelt Donner op Radio 1.

Als tegengif voor de hoge prestatiedruk pleit ze voor momenten van ontspanning, bijvoorbeeld met een sigaret of een glas alcohol. "Rokers en drinkers krijgen constant schuldgevoelens aangepraat, terwijl stress een veel grotere boosdoener is."

Het kapitalisme put mens, dier en aarde uit, aldus Donner. "Het systeem is niet houdbaar. De wereld zal wel moeten veranderen, tenzij we onze grondstoffen van Mars halen."

De vraag is welke richting die verandering uitgaat. "Wat gaan al die autoritaire leiders doen in de wereld? De toekomst is aan de volgende generaties, maar wij kunnen nu al kleine duwtjes in het systeem geven."

De korte roman 'Le feu follet' van de Franse schrijver Pierre Drieu la Rochelle vertelt het tragische verhaal van een oorlogsveteraan die uit het leven stapt. Louis Malle heeft het boek in 1963 verfilmd, de Deense regisseur Joachim Trier heeft zijn versie gemaakt in 2011. Christophe Vekeman heeft 'Dwaallicht' (uitgeverij Vleugels) gelezen, de net verschenen Nederlandse vertaling van deze Franse klassieker uit 1931.

'Dwaallicht' is het relaas van de laatste uren van de mooie 30-jarige heroïneverslaafde Alain Leroy. Hij is getrouwd met een afwezige vrouw, verkeert voortdurend in geldnood en verblijft in een sanatorium.

"Drieu la Rochelle schreef het boek naar aanleiding van de zelfmoord van zijn vriend Jacques Rigaut en speelt onder de naam Dubourg zelf een rol in de roman. Dubourg wil Alain duidelijk maken dat het leven de moeite waard is, dat er heel wat is om voor te leven en dat hij de drugs niet nodig heeft", vertelt Vekeman op Klara.

Het is vooral de beschrijving van de personages die in het sanatorium verblijven, die van Drieu La Rochelle een fantastische schrijver maken, vindt Vekeman.

Zo is er de vrouw die op Alain verliefd is en wordt getypeerd als 'een klein meisje van tussen de 40 en de 60, kaal en met een zwarte pruik op haar bloedeloze hoofd. Als kind van oude ouders, ziekelijk en onbenullig, leefde ze in een uitzichtloze armoede te midden van haar miljoenen.'

Drieu La Rochelle komt in de collaboratie terecht. Hij wacht zijn veroordeling niet af en pleegt in 1945, op 51-jarige leeftijd, zelfmoord.