Angelina Jolie geeft in de biopic 'Maria' gestalte aan de legendarische Grieks-Amerikaanse sopraan Maria Callas (1923-1977). Ze stierf jong, maar haar stem en haar présence reiken over de dood heen. Wat maakt haar tot op vandaag zo bijzonder en relevant? We vroegen het aan Klara-presentatice Cara Van der Auwera, die een podcast wijdde aan La Callas en aan sopraan Kelly Poukens.
"Een echte Griekse tragedie": waarom operaster Maria Callas nog altijd de wereld betovert
Kristien Bonneure
Gepubliceerd:
Dit artikel over Maria Callas verscheen eerder op VRTNWS, naar aanleiding van haar 100e geboortedag op 2 december 2023.
Voor de muziek was 1977 een zwart jaar. In augustus overleed Elvis Presley en precies een maand later Maria Callas. Zij was amper 53 toen ze aan de gevolgen van een hartaanval bezweek. Voor haar begrafenis in Parijs daagden tienduizenden mensen op. De urn met haar as werd gestolen, maar uiteindelijk kon ze toch worden uitgestrooid nabij Skorpios, het privé-eiland van haar vroegere partner Aristoteles Onassis.
Wie was Maria Callas, de vrouw die schitterde als operaster, maar ook vele kolommen vulde in de roddelpers? “Een echte Griekse tragedie”, zegt de Limburgse sopraan Kelly Poukens.
Maria Anna Sofia Cecilia Kalogeropoulos werd op 2 december 1923 geboren in New York. Als tiener nam haar moeder haar weer mee naar Griekenland. Daar kreeg ze haar zangopleiding. Ze maakte carrière in de Verenigde Staten en in Italië en werd gaandeweg een van de beste en beroemdste operazangers van de 20e eeuw, bijgenaamd 'La Divina' of 'de goddelijke'.
Callas zong in alle belangrijke operahuizen en concertzalen, maar slechts één keer in België, in de Munt op 14 juli 1959. Haar meest onvergetelijke vertolking? De aria 'Casta diva' uit 'Norma' van Vincenzo Bellini, die nooit ontbreekt in de Klara top 100.
Tegelijk was Maria Callas voer voor de 'boekskes'. Ruzie met haar moeder, (al dan niet vermeende) rivaliteit met andere zangeressen, een spectaculaire vermageringskuur met nefaste gevolgen voor haar stem, faalangst, depressie, pillen, en natuurlijk de langdurige relatie die ze had met de Griekse Aristoteles Onassis, die haar evenwel in de steek liet voor Jacqueline Kennedy, de weduwe van de vermoorde Amerikaanse president. La Callas eindigde als een halve kluizenaar.
Maar terug naar de muziek. Wat maakt Maria Callas zo bijzonder? Wat is er speciaal aan haar stem die ook voor niet-ingewijden uit de duizend herkenbaar is? Een stem die - zeggen velen toch - niet perfect is en soms ook wat metalig klinkt?
Ze had een stem met een ziel, waar je de tragedie in hoort. Ze acteerde niet, ze transfomeerde
Sopraan Kelly Poukens
“Niemand slaagt erin om dat in woorden te vatten," zegt de Limburgse sopraan Kelly Poukens , die in 2023 deelnam aan de Koningin Elisabethwedstrijd voor zang. “Het is een dramatische stem, heel geschikt voor het repertoire waar ze goed in was. Een grote stem, die ze uitstekend wist te controleren. En vooral een stem met een ziel. Je hoort er tragedie in, die ze omarmt. In dat opzicht doet ze me wat denken aan Jacques Brel.”
"In mijn zang- en theateropleiding was Callas een voorbeeld," herinnert Kelly Poukens zich. “Ze acteerde niet, ze transformeerde.” Het legendarische dramatische talent van Maria Callas, die zich volledig gaf in een rol.
Ze was de Madonna van haar tijd
Sopraan Kelly Poukens
Maria Callas was “anders dan de rest, anders dan haar voorgangers en tijdgenoten. Ze wist wie ze was en wat ze kon. Ze bleef trouw aan wie ze was. In zekere zin was ze de Madonna van haar tijd, een echte persoonlijkheid.” In dat koppige, eigenzinnige kantje herkent Poukens zich wel wat.
Cara Van der Auwera maakte voor Klara de vijfdelige podcast 'Het raadsel Maria Callas'. Als kind kreeg Van der Auwera van haar zangleerkracht cd’s van Callas toegestopt “en dat heeft ervoor gezorgd dat ik klassieke zang ben gaan studeren.”
“Voor mij had ze iets wat geen enkele andere zangeres vertolkte. De emoties die bij me binnenkwamen waren heel echt. Bij opera wordt altijd veel volume geproduceerd, veel decibels, maar zij ging voor de absolute verfijning. Elk woord gaf zij een andere invulling.”
Er is nog geen nieuwe Maria Callas opgestaan
Cara Van der Auwera (Klara)
Zijn er zangers van nu die het talent van Maria Callas evenaren? “Er is maar één Callas. Er is nog geen nieuwe opgestaan; zij is de enige 'La Divina'. Zij behoort tot een specifieke tijd. Vaak geïmiteerd, maar nooit geëvenaard."
“Cecilia Bartoli vroeger, Joyce DiDonato, Barbara Hannigan… er duiken links en rechts wel 'Callassen' op in verschillende mensen, maar nooit in één persoon gebundeld,” vindt Cara Van der Auwera.
“Hoe Callas opera zong, dat was vernieuwend, verfrissend. Ondanks alle miserie heeft ze wel iets opengebroken, waar we vandaag de dag nog op teren. Maar dat is zeer weinig zangers gegeven. Die streven vaak technische perfectie na, maar zien het theatrale als iets bijkomstig.”
De moed om af te wijken van de standaard, dat spreekt ook sopraan Kelly Poukens aan. “Met alle respect voor docenten, maar er is tegenwoordig wel veel eenheidsworst; zangers worden gevormd en gekneed in dezelfde mal. Maria Callas heeft haar eigen weg afgelegd.”
Bekijk: Maria Callas zingt de aria 'L'amour est un oiseau rebelle' uit 'Carmen' van Georges Bizet
Voor de vijfdelige Klarapodcast '' legde Cara Van der Auwera haar oor te luisteren bij zangers, docenten en operaregisseurs en -intendanten, maar ook bij mensen uit andere branches die net als Callas heel erg gedreven zijn in hun vak, zoals bijvoorbeeld sterrenkok Gert De Mangeleer of kunsthandelaar Axel Vervoordt.
Sopraan Kelly Poukens doet in een podcast uit de doeken hoe ze de Koningin Elisabethwedstrijd in 2023 heeft beleefd: voor, tijdens en na. 'Queen Kelly' is hier te beluisteren .
