Hoe president Trump een handelsoorlog voert met invoerheffingen: 5 vragen en antwoorden

President Trump gebruikt invoerbelastingen als een wapen om verschillende doelen te bereiken. Zijn belangrijkste reden? "America first." Hij wil Amerikaanse bedrijven en jobs beschermen. Als buitenlandse producten in de VS duurder worden door extra belastingen, hoopt hij dat Amerikanen meer eigen producten zullen kopen en dat bedrijven hun productie terug naar de VS zullen halen.

Daarnaast speelt het handelstekort een grote rol. Trump vindt dat de VS al jaren wordt "afgezet" door andere landen, inclusief EU-landen, omdat Amerika meer koopt uit het buitenland dan het verkoopt buiten de grenzen. Met hogere belastingen op buitenlandse goederen wil hij dat verschil verkleinen en de VS sterker maken in de wereldhandel. Bovendien brengen de invoerbelastingen flink wat geld op voor de Amerikaanse schatkist.

Daarnaast gebruikt Trump ook het argument van de veiligheid. Hij koppelt de belastingen aan de strijd tegen illegale immigratie en drugs.

Hierbij wordt vooral zuiderbuur Mexico geviseerd: hij beschuldigt het land ervan te weinig te doen tegen de stroom van fentanyl, een gevaarlijke drug die in de VS verantwoordelijk is voor veel doden. Door invoerbelastingen op Mexicaanse producten te zetten, wil hij druk uitoefenen.

Onder druk van die invoerheffingen deed Mexico meteen de toezegging om 10.000 soldaten aan de noordgrens in te zetten om drugshandel tegen te gaan. Als reactie had Trump de Mexicaanse invoerbelastingen begin februari on hold gezet en hij leek ook uitstel te verlenen tot begin april. Maar uiteindelijk bedacht hij zich en voerde de heffingen toch in vanaf 4 maart. 

Voor Trump zijn invoerbelastingen dus niet zomaar een economische maatregel. Het is een instrument in zijn zero sum game: ik win, jij verliest. En door de initiële toegeving van Mexico werd Trumps imago als sterke onderhandelaar versterkt.

Trump heeft eind februari aangekondigd dat er 'binnenkort' ook een heffing van 25 procent komt op goederen uit Europese Unie. Wanneer precies? Dat is nog onduidelijk. 

Trump kondigde tegelijk aan dat de heffingen op Mexicaanse en Canadese goederen, die begin maart zouden ingaan, pas van kracht zouden worden op 2 april . Op 3 februari had Trump hen nog minstens 30 dagen uitstel gegeven.

Op 3 maart liet Trump echter weten dat de VS toch vanaf 4 maart 25 procent belastingen zal heffen op producten uit Mexico en Canada. 

Andere “wederkerige” heffingen, zoals Trump ze noemt, zullen volgens hem vanaf 2 april van kracht worden. Als er op die dag ook heffingen komen op EU-producten, dreigt dat Europa flink te raken.

Veel Europese bedrijven exporteren immers naar de VS, en als hun producten daar duurder worden, kunnen ze minder concurreren met de producten ‘made in USA’. Met name in de auto-industrie wordt een zware impact verwacht. Ook grondstoffen zoals staal en aluminium kunnen duurder worden, wat bedrijven extra pijn doet.

En dan is er ook in Europa het inflatiespook: net zoals in de VS kunnen de prijzen in Europa stijgen door hogere importkosten. Dat betekent dat we mogelijk meer moeten betalen voor spullen, terwijl de economie misschien juist vertraagt.

Europa kan natuurlijk terugslaan met eigen belastingen op Amerikaanse producten. Nadat Trump de heffingen had aangekondigd, zei een woordvoerder van de Europese Commissie meteen dat “de EU krachtig en onmiddellijk zal reageren tegen ongerechtvaardigde belemmeringen voor vrije en eerlijke handel”.

“Wat dat betreft, heeft Europa wel een plan klaar. Daar is de voorbije maanden ook al over nagedacht, namelijk tegensancties nemen”, zegt hoogleraar Europese Studies Hendrik Vos van de UGent tijdens De Ochtend op Radio 1. “ Als de Amerikanen ons pijn doen en het voor onze bedrijven lastiger maken om spullen te verkopen in Amerika, dan zullen wij het omgekeerde doen.”

Europa heeft daar tijdens de eerste ambtstermijn van Trump ook mee gedreigd, nadat hij handelssancties had aangekondigd. Uiteindelijk is er toen geen handelsoorlog gekomen. “Trump kondigt dat allemaal aan, maar hij weet ook dat Amerikaanse bedrijven die op dit moment goederen in Europa verkopen het ook moeilijk zullen krijgen”, zegt Vos.

Er speelt ook een geopolitiek spel. Als de VS en de EU elkaar economisch dwarszitten, ziet China zijn kans schoon om een grotere rol te spelen in de wereldhandel. Ondertussen kijkt Europa ook naar zijn energieafhankelijkheid van de VS, nu het minder Russische brandstoffen gebruikt. Europa zit dus in een lastige positie. Het kan niet zomaar accepteren wat Trump doet, maar een grote handelsoorlog zou ook gevaarlijk zijn.

Voor consumenten betekent dit vooral één ding: alles wordt duurder. Invoerbelastingen zijn een extra kost voor bedrijven die producten uit het buitenland halen. En die bedrijven gaan die kosten gewoon doorrekenen aan de klant. Dus als een Amerikaanse supermarkt Canadese komkommers inkoopt en daar 25 procent extra voor moet betalen… dan betaalt een consument ook meer.

Daarnaast kan het betekenen dat sommige producten verdwijnen uit de winkels. Als bepaalde buitenlandse producten te duur worden, kunnen winkels besluiten ze gewoon niet meer te verkopen. In Canada haalden sommige supermarkten begin februari al Amerikaanse producten uit de rekken.

Ook inflatie is een groot risico. Als de prijzen van veel producten stijgen, betekent dat dat je geld minder waard wordt. Grote banken waarschuwen zelfs voor een “inflatieschok” door deze handelsmaatregelen.

En dan is er nog de kans dat andere landen terugslaan. China heeft bijvoorbeeld als reactie zijn eigen invoerbelastingen ingevoerd op Amerikaanse producten. En Canada heeft ook al laten weten dat het per direct 25 procent belastingen zal heffen op vele producten van bij de zuiderburen. Dit betekent dat Amerikaanse bedrijven ook geraakt worden, waardoor er banen kunnen verdwijnen en de economie vertraagt.

Voor sommige sectoren wordt het extra pijnlijk. Auto’s, voedsel en drank zijn voorbeelden van producten die sterk afhankelijk zijn van internationale handel. Duitse autofabrikanten met fabrieken in Mexico, Amerikaanse whiskey in Europa – allemaal kunnen ze getroffen worden door deze maatregelen.

De onzekerheid vreet aan het consumentenvertrouwen. Niemand weet precies hoe dit zich gaat ontwikkelen. Komen er nog meer belastingen? Gaat er een handelsoorlog ontstaan? Dit maakt bedrijven en consumenten nerveus, en dat is nooit goed voor de economie.

Trump zegt van wel, maar de meeste economen denken van niet. Je hebt de prijsstijgingen die kunnen leiden tot inflatie, waardoor iedereen minder koopkracht overhoudt.

Dan heb je de impact op bedrijven. Heel veel producten worden in verschillende landen gemaakt. Denk aan een auto: onderdelen komen uit Mexico, China, Duitsland… en worden uiteindelijk in de VS geassembleerd. Als die onderdelen duurder worden, lijden autofabrikanten en dreigen ze zelfs extra banen te moeten schrappen.

En als landen als China terugslaan, kan de hele wereldhandel vertragen. Minder handel betekent minder economische groei. Sommige experts waarschuwen zelfs dat dit kan leiden tot een recessie, vooral in landen zoals Canada en Mexico die sterk afhankelijk zijn van handel met de VS.

De financiële markten reageerden alvast niet enthousiast. Telkens als Trump extra importheffingen aankondigt, nemen de aandelenkoersen een duik naar beneden. Investeerders houden niet van onzekerheid, en dit soort maatregelen maken de economie alleen maar minder voorspelbaar.

Maar Trump ziet het dus anders. Volgens hem beschermen deze belastingen Amerikaanse industrieën en banen. Door buitenlandse producten duurder te maken, hoopt hij dat meer bedrijven in de VS gaan produceren. Daarnaast vindt hij dat de VS jarenlang oneerlijk behandeld is in de wereldhandel en dat dit eindelijk een manier is om dat recht te zetten.

De grote vraag is: werkt dit echt? In theorie zou het op lange termijn kunnen helpen om de binnenlandse productie te stimuleren, maar op korte termijn voelen bedrijven en consumenten vooral de pijn. En als andere landen terugslaan, kan het effect uiteindelijk zelfs negatief zijn voor de Amerikaanse economie.

De kans dat dit verder escaleert tot een handelsoorlog is groot. Het is buigen of barsten bij Trump. Hij kan bestaande importheffingen nog verder verhogen, en als andere landen terugslaan, kan het een eindeloos spelletje worden van "jij doet dit, dan doen wij dat."

En dat is al gebeurd. China heeft een klacht ingediend bij de Wereldhandelsorganisatie en heeft al heffingen ingevoerd op bepaalde Amerikaanse goederen zoals vloeibaar aardgas, olie en landbouwapparatuur. 

De Canadese premier Justin Trudeau heeft op zijn beurt aangekondigd dat zijn land zal terugslaan met 25 procent belastingen op Amerikaanse goederen. Te beginnen met een onmiddellijke heffing op goederen ter waarde van 30 miljard dollar en na 3 weken nog eens op goederen ter waarde van 125 miljard dollar, en dit zolang de VS zelf vasthoudt aan de heffingen.

Vooral de automarkt, de staalindustrie, landbouw en de energiesector dreigen te delen in harde klappen. Toeleveringsketens raken verstoord. Als de handel daadwerkelijk vertraagt, de prijzen stijgen en bedrijven in de problemen raken, kan dat leiden tot een wereldwijde recessie. De aandelenmarkten reageren niet zonder reden zenuwachtig. Na het enthousiasme bij de verkiezing van Trump, begint de realiteit geleidelijk door te dringen. 

Maar dit gaat niet alleen over economie. Op geopolitiek vlak kan dit de wereld ook veranderen. Europa zou hier sterker uit kunnen komen als de EU gedwongen wordt om nauwer samen te werken, zoals het ook al van plan is op militair vlak. China ziet dan weer kansen om nieuwe handelsroutes te versterken.

Is er een uitweg? Misschien. Sommigen denken dat Trump vooral druk zet om betere deals te krijgen. Aanvankelijk leek het uitstel van de heffingen op Mexicaanse en Canadese goederen hierop te wijzen. Maar nu Trump eerder dan aangekondigd heffingen op producten uit beide buurlanden introduceert, heerst er vooral onzekerheid, en dat is bijna altijd slecht nieuws voor de economie.