De situatie in de Congolese stad Goma is na de verovering door de M23-rebellen nog steeds heel moeilijk. Het internet is grotendeels hersteld. Daardoor is er opnieuw communicatie mogelijk. Maar uit een rondvraag van VRT NWS blijkt dat de terreur van voor de inname heeft plaatsgemaakt voor angst.
Na de terreur heerst nu de angst in Goma, waar de M23-rebellen de plak zwaaien
Katrien Vanderschoot
Gepubliceerd:
Een week geleden namen de M23-rebellen de miljoenenstad Goma in, in het oosten van Congo, aan de grens met Rwanda. Ze kregen volgens de VN de steun van 3.000 tot 4.000 Rwandese militairen. De politiek-militaire leider van de rebellen, Corneille Nangaa, heeft intussen vanuit Goma gezegd dat de rebellen willen optrekken tot in de Congolese hoofdstad Kinshasa.
De inwoners van Goma zitten nu tussen hamer en aambeeld. 1 miljoen plaatselijke inwoners en nog eens zoveel mensen op de vlucht, geraken niet weg. Sommigen moeten zich schuilhouden uit vrees voor wraak of represailles. VRT NWS kon enkele mensen ter plaatse bereiken.
"We zijn bang, want wie zijn mond opendoet, wordt gestraft. Sinds de inval blijven we binnen. Sommige winkels zijn nog dicht en daardoor zijn de prijzen voor het karige voedsel enorm gestegen", klinkt het.
De angst heerst alom in de stad, zoveel is duidelijk. De burgers hadden de voorbije maanden al moeten overleven in de tanggreep van de rebellen, die al een groot deel van het grondgebied ten noorden van Goma hadden ingenomen. Ze werden lastiggevallen door ongedisciplineerde militairen en huurlingen. Die gewelddaden werden nog erger toen de rebellen de stad aanvielen.
Enkele plaatselijke organisaties maakten vorige vrijdag 31 januari een stand van zaken op, na een vergadering. Daaruit blijkt dat "verschillende vrouwen en meisjes zijn verkracht door de Congolese militairen en de Wazalendo (plaatselijke vrijwilligers in dienst van het leger) tijdens hun vlucht". Ook bij een uitbraak uit de gevangenis van Goma zijn vrouwen in die gevangenis verkracht en opgesloten met hun kinderen. Daarna hebben de gevangenen brand gesticht en zijn veel vrouwen en kinderen omgekomen.
Ook de M23-rebellen worden in hetzelfde verslag beschuldigd van wandaden. Ze zouden militairen en jonge Wazalendo die zich hadden overgegeven, op vrachtwagens hebben gezet naar een onbekende bestemming.
Opvangkampen ontruimd
De rebellen hebben opdracht gegeven om de opvangkampen ten noorden en westen van Goma te ontruimen. Maar het is moeilijk daarover aan informatie te geraken. Internationale organisaties zijn weggetrokken en de meeste communicatielijnen lagen plat. Plaatselijke organisaties maken zich zorgen over de vele honderdduizenden ontheemden. Sommigen konden terecht bij gezinnen in de stad, maar die hebben zelf al niet genoeg voedsel en andere noodzakelijke middelen om steun te verlenen. Er zijn ook al duizenden mensen de grens met Rwanda overgestoken.
Vanuit België proberen mensen uit de Congolese diaspora te helpen waar ze kunnen. Zo vraagt de organisatie AFEDE, die vooral kinderen in de opvangkampen hielp met onderwijs, om een humanitaire luchtbrug in te zetten. "Er is nu vooral chloor nodig, om het water te zuiveren", zegt Maddy Tiembe van AFEDE. "De mensen drinken water van het Kivumeer, dat niet zuiver is. Wij helpen zelf financieel, we proberen geld te sturen dat de moeders op hun gsm kunnen zetten, zodat ze tenminste kunnen communiceren."
Er is dus wel degelijk plaatselijke solidariteit. Maar tegelijk lopen de hulpverleners en mensenrechtenactivisten zelf gevaar. VRT NWS sprak met sommigen van hen, die zijn ondergedoken uit vrees voor represailles. Anderen zijn lastiggevallen: ze moesten hun voertuig afgeven en hun telefoongegevens tonen. Een gevluchte activist heeft het over vrienden in Goma "die nu hun nek niet durven uit te steken, omdat ze geviseerd worden".
Bekijk: Maddy Tiembe (AFEDE): "Vergeet Goma niet!"
Opmars naar Bukavu
Na de overname van Goma zijn de M23-rebellen gesignaleerd op de weg naar het zuiden. Ze hebben de grens met de provincie Zuid-Kivu overgestoken, zegt de VN. Maar hoever ze al zijn opgetrokken, is minder duidelijk. Beelden die verspreid worden over de inname van de luchthaven Kavumu, blijken nep te zijn. En er circuleert ook heel veel nepnieuws, horen we, over waar de rebellen zich zouden bevinden. De grens met Rwanda, aan de Rusizirivier, is nog open.
Maar in Bukavu zelf, waar ook al heel wat mensen zijn gevlucht, is de angst voor het conflict groot. Daar krijgen we te horen dat er "paniek, psychose en onzekerheid" heerst. "De banken zijn dicht, buitenlanders zijn geëvacueerd, de markten worden overspoeld door mensen die proberen nog wat schaarse goederen in te slaan en door de plaatselijke overheid, die jongeren probeert te ronselen voor het Congolese leger."
