Nieuwe Antwerpse gemeenteraad toont meteen politieke breuklijnen

Een eerste zitting van de in oktober verkozen gemeenteraad heeft meestal een vast patroon met veel aandacht voor een discussie over het nieuwe bestuursakkoord. Maar die traditie werd in Antwerpen brutaal verbroken door het Vlaams Belang.

Die partij lanceerde al in het begin van de zitting een frontale aanval op oud-burgemeester Patrick Janssens van Vooruit die na twaalf jaar terugkeert in de lokale politiek als schepen van stadsontwikkeling en wonen. "Janssens maakt zich schuldig aan belangenvermenging", fulmineerde Vlaams Belang boegbeeld Filip Dewinter. 

Janssens heeft tijdens de campagne zwaar uitgehaald naar de relatie tussen projectontwikkelaars en politici. Er zouden te nauwe banden zijn met mogelijke beïnvloeding bij beslissingen over vergunningen. Janssens heeft de touwtjes nu zelf in handen gekregen en moet zijn beloftes over een afstandelijkere relatie met de ontwikkelaars waarmaken.

Maar volgens Dewinter was Janssens de voorbije jaren zelf te nauw betrokken bij sommige projecten. Als adviseur van een architectenbureau zou hij geprobeerd hebben om burenprotest tegen de bouw van woontorens op de Pelikaansite in de kiem te smoren. Hij zou ook aanwezig geweest zijn op een recent jubileumfeest van een grote projectontwikkelaar.

Reden genoeg voor Dewinter om de aanstelling van Janssens in vraag te stellen. Zo zei hij het gisteren: "Patrick Janssens dreigt niet alleen de schaduwburgemeester maar ook de projectontwikkelaar van Bart De Wever te worden. Of zoals ik onlangs een prominente N-VA-er hoorde zeggen: Patrick Janssens is an accident waiting to happen." 

Waarnemers die al even meedraaien, waanden zich opnieuw in 2005. Twintig jaar geleden stonden Janssens en Dewinter ook geregeld neus aan neus in de raad in de aanloop naar hun grote tweestrijd in oktober 2006. Het is nu al duidelijk: niet De Wever of Van Doesburg worden de schietschijven van het Vlaams Belang, wel Janssens.

Vraag is van wie Dewinter die uitspraken te horen kreeg. Er was voor zijn betoog vanzelfsprekend geen applaus op de N-VA banken, maar hier en daar krulden toch enige mondhoeken. De aanval van Janssens tijdens de campagne lijkt nog niet helemaal verteerd. En, niet vergeten, in 2012 was Janssens de uitgesproken vijand voor uitdager Bart De Wever.

Het was diezelfde De Wever die nu zijn schepen uit de wind mocht zetten. Hij vond de kritiek naast de kwestie en zei dat vroegere beroepsbezigheden van schepenen geen uitstaans hebben met hun huidige functie. Als dat wel zo zou zijn, zouden er nog amper schepenen in het college zetelen.

Janssens was niet alleen voor het Vlaams Belang de gebeten hond. Ook de PVDA nam hem in het vizier. De radicaal-linkse partij is uitgegroeid tot de grootste oppositiepartij in Antwerpen. Maar niet stemmenkanon Jos D'Haese of oudgediende Peter Mertens roeren de trom in de gemeenteraad, wel de jonge Manal Toumi.

Zij focuste op een belofte van Vooruit in de campagne. In elk project moet een vast percentage betaalbare en sociale woningen ingebed worden. Een belofte, zo merkte zij op, die het bestuursakkoord niet gehaald heeft. 

Opvallend was de mildere toon van oppositiepartij Groen. Het is nog te vroeg voor conclusies over het bestuursakkoord, zei fractieleider Bogdan Vanden Berghe, "we wachten nog op de cijfers".

Natuurlijk was er kritiek op de plannen van mobiliteitsschepen Koen Kennis die te weinig ambitie zouden tonen. Maar het leek er even op dat de gewapende vrede tussen socialisten en groenen van tijdens de campagne nog wat standhoudt.

De situatie is ook wel wat veranderd. Groen zit niet in het stadsbestuur omdat de verkiezingsuitslag meer dan verwacht afweek van de peilingen.

De partij zit ook niet meer in het bestuur van het district Antwerpen, maar maakt wel voor het eerst deel uit van het bestuur in veel andere districten waar een coalitie is gevormd met ... N-VA en Vooruit.

Ook de eenmansfractie van CD&V hakte het bestuursakkoord niet aan mootjes. Pieter De Cock herkende zelfs aardig wat punten uit zijn eigen programma en houdt zich natuurlijk klaar om bij te springen als de coalitie onverwacht in de problemen zou komen.

In dezelfde context past ook de tussenkomst van Vooruit kopvrouw Kathleen Van Brempt. Ook zij riep op tot constructieve samenwerking over de grenzen heen van oppositie en meerderheid. Haar blik leek zich daarbij vooral te richten op Groen en CD&V.

Bij N-VA tot slot kreeg ook nieuwkomer Vincent Hellemans spreektijd in het debat over het bestuursakkoord. Dat zou een signaal kunnen zijn over de pikorde in de partij kort voor die moet beslissen over de vervanging van schepen Els Van Doesburg als zij Bart De Wever zou moeten opvolgen.

Of die opvolging zal moeten gebeuren, zou eind van de week moeten duidelijk worden. De Wever tast deze week de grenzen af van wat menselijk mogelijk is. Vast staat nu al dat hij zijn schoon verdiep zal missen en geen traan zal laten als hij er ooit naar moet terugkeren. Dinsdagavond wordt hij op de verderzetting van de gemeenteraad alvast vervangen door eerste schepen Koen Kennis.

In zijn voorlopig laatste tussenkomst bevestigde De Wever dat de parallelle coalities en de bevoegdheidsverdeling op Vlaams en Antwerps niveau geen toevallige keuzes waren. En dat die keuzes er mee voor zullen zorgen dat bij veel Vlaamse beleidsbeslissingen Antwerpen niet vergeten zal worden.

Toch lijkt het vertrouwen tussen alvast de Antwerpse coalitiepartners niet oneindig groot. En duiken de grote verschillen in visie tussen de potentiële federale coalitiepartners ook op in de Antwerpse microkosmos. En vallen de breuklijnen in de gemeenteraad dus niet altijd samen met de scheiding tussen meerderheid en oppositie.