Mijlpaal in Belgische luchtvaart: 100 jaar geleden steeg Edmond Thieffry op voor de allereerste vlucht naar Congo

De gedenkplaat aan zijn geboortehuis in de Brusselse gemeente Etterbeek geeft een beeld van wie Edmond Thieffry was. Hoewel hij rechten had gestudeerd, maakte hij vooral tijdens de Eerste Wereldoorlog naam als piloot.

Zo haalde hij enkele stunts uit door boven het bezette Brussel te vliegen en enkele vlaggetjes met een boodschap te droppen, onder meer boven zijn geboortehuis, maar ook bij het huis van zijn verloofde, met de boodschap "à ma tendre fiancée". Als oorlogspiloot wist hij ook verschillende Duitse vliegtuigen neer te schieten.

Na de Eerste Wereldoorlog legt Thieffry de eed af als advocaat, maar hij blijft zich bezighouden met de vliegerij. In 1923 is hij een van de oprichters van luchtvaartmaatschappij Sabena, die een kleine 80 jaar later jammerlijk failliet gaat. Hij werkt intussen aan een plan om een luchtverbinding mogelijk te maken tussen ons land en zijn kolonie Belgisch-Kongo.

In 1925 krijgt hij van de regering de toestemming voor de gewaagde vlucht naar Leopoldstad, het huidige Kinshasa. Sabena stelt een vliegtuig ter beschikking: een 3-motorige Handley Page W8f. "Dat was eigenlijk een omgebouwde bommenwerper", legt Bernard Hanin-Thieffry uit, kleinzoon van Edmond Thieffry. "Het was niet bedoeld voor passagiersvervoer, maar vervoerde naast de bemanning bijkomende brandstof en voedsel."

Het toestel wordt Princesse Marie-José gedoopt, naar de dochter van Koning Albert I. Daarnaast kan Edmond Thieffry rekenen op de steun van de koning, een goede vriend van hem.

Op 12 februari 1925 stijgt de Princesse Marie-José op vanop het vliegveld van Haren. De bestemming: N'Dolo, het terrein in Leopoldstad dat dan als vliegveld wordt gebruikt. Edmond Thieffry doet dienst als navigator, zijn kompaan Leopold Roger is piloot en de mecanicien is Joseph De Bruycker. 

De reis gaat via Marseille (Zuid-Frankrijk), Oran en Colomb-Bechar (Algerije), Gao (Mali), Fort-Lamy (het huidige Ndjamena in Tsjaad), Bangui (Centraal-Afrikaanse Republiek) en Coquilhatstad (het huidige Mbandaka in Congo). Het plan om de 8.000 kilometer tussen België en Congo in 7 dagen te overbruggen wordt niet gehaald. Door de weersomstandigheden en pech.

Tot 5 keer toe moet de Princesse Marie-José een noodlanding maken. Zo breekt er op een bepaald moment een propeller van het vliegtuig af. Tot 2 keer toe verdwalen Thieffry en gezelschap in de woestijn.

"De piloot zit in dat type vliegtuig gewoon buiten in een open cockpit, blootgesteld aan regen en wind", vertelt Bernard Hanin-Thieffry, kleinzoon van Edmond Thieffry. "Dat maakte het erg zwaar. Normaal vlogen ze tot maximaal 2.000 meter hoog, maar boven de woestijn was dat tot 2.500 meter: om de zandstormen te vermijden."

Op 3 april 1925 landen ze in Leopoldstad, na een reis van 8.200 kilometer die 51 dagen heeft geduurd. Ze worden onthaald als helden. "Er was een enorme massa volk komen opdagen", vertelt Bernard Hanin-Thieffry. "Velen wilden het vliegtuig aanraken. Om te vermijden dat iemand gewond zou raken, legden ze de vliegtuigmotoren, stil."

De Belgen hebben als eersten succesvol een vlucht over de Sahara gemaakt, vóór rivalen uit Frankrijk of het Verenigd Koninkrijk. Ook bij zijn terugkeer in België wordt Thieffry onthaald als een held. En daarbij horen ook koninklijke gelukwensen.

De vlucht van Edmond Thieffry is de aanzet voor een decennialange luchtvaartrelatie tussen ons land en Congo, en bij uitbreiding Afrika. In 1935 voert Sabena voor de eerste keer een lijnvlucht uit tussen Brussel en Leopoldstad. Die eerste vlucht gebeurt met een Fokker F VII, die 'Edmond Thieffry' is gedoopt, ter nagedachtenis van de pionier die intussen is omgekomen bij een crash in Belgisch-Kongo. 

De Afrika-vluchten van Sabena brengen de luchtvaartmaatschappij veel geld en prestige op. Bij de Congolese onafhankelijkheid in 1960 evacueert de maatschappij op 18 dagen tijd zo'n 35.000 landgenoten. Sabena groeit uit tot een maatschappij met een ijzersterke reputatie, vooral op het vlak van vluchten van en naar Afrika. Na het faillissement in 2001 zet opvolger Brussels Airlines die traditie tot op vandaag voort. 

"Brussels Airlines gebruikt nog altijd dezelfde route om naar Kinshasa te vliegen als mijn grootvader, 100 jaar geleden", aldus Bernard Hanin-Thieffry.

Edmond Thieffry onderneemt in 1928 nog 2 pogingen om met een sportvliegtuigje naar Congo te vliegen. De eerste poging strandt in Philippeville, in de provincie Namen, de tweede in Montpellier, in het zuiden van Frankrijk.

Intussen heeft hij ook het plan opgevat om een binnenlandse luchtdienst op te zetten in de kolonie. Tijdens een proefvlucht in het oosten van het land stort hij met een medevlieger neer in de buurt van het Tanganykameer.

Edmond Thieffry is 36 jaar geworden. "Ze hebben zijn lichaam gevonden vlak bij het Tanganykameer", zegt Bernard Hanin-Thieffry. 

In 1932 eert zijn thuisgemeente Etterbeek hem met een standbeeld. In de buurt vind je vandaag ook de Vlieger Thieffrystraat. Ook bij de aanleg van de Brusselse metro wordt Edmond Thieffry niet vergeten en krijgt hij zijn eigen metrostation op lijn 5, in Etterbeek.