"Op tournee bed delen om kosten te besparen": Week van de Belgische muziek focust op financiële uitdagingen in muzieksector

Zangeres Laura Tesoro heeft mee de kat de bel aangebonden, door in een documentaire te getuigen dat haar muziekcarrière “een verlieslatende hobby” is. Artiesten halen hun inkomsten grotendeels uit concerten, want muziekverkoop en streaming leveren weinig op.

Radio 1 heeft voor de Week van de Belgische muziek gesproken met artiesten en minister van Cultuur Caroline Gennez (Vooruit) over de leefbaarheid van het artiestenbestaan en de muzieksector, in het gelegenheidsprogramma ‘Toekomstmuziek’.

Niet alleen voor beginnende artiesten is het opbouwen van een carrière geen walk in the park. "Ik kan nu pas, op mijn 44e, leven van mijn muziek alleen", getuigt Gustaph, die tot voort kort nog lesgaf in het hoger onderwijs. 

"Ik werk keihard, en toch heerst er soms het idee: wat doe jij eigenlijk, muziek maken?", vertelt Charlotte Adigéry. Op buitenlandse tournees heeft ze vaak een kamer of bed gedeeld met haar kompaan Bolis Pupul, om de kosten te drukken. "Dat heb je er allemaal over voor die muzikale droom: comfort komt later."

“De cultuursector is tijdens de coronacrisis te veel in de marge geschoven. Daar moeten we lessen uit trekken. Cultuur is eten en drinken voor onze ziel, dus een echte basisbehoefte”, reageert bevoegd minister Gennez bij Radio 1.

“Artiesten maken een economisch product en mogen hun plek opeisen. We mogen ook niet vergeten dat er naast de mensen op het podium veel makers zijn achter de schermen, die hun plek hebben in het muzikale ecosysteem.” 

“Wat de inkomsten uit streaming betreft: we kunnen misschien een Vlaamse variant van Spotify uitbouwen en artiesten van daaruit toegang geven tot grotere streamingplatformen? De VRT lijkt me een waardevolle speler om de sector daarin te ondersteunen.”

In de startnota voor een nieuwe beheersovereenkomst tussen de openbare omroep en de Vlaamse overheid staat het voornemen van VRT om te onderzoeken of er een audio-streamingplatform kan komen, zoals het videoplatform Streamz er is gekomen als lokaal alternatief voor internationale speler Netflix. Maar: inzetten op streaming alleen is als artiest sowieso onvoldoende.

“Het is nog nooit zo makkelijk geweest om muziek uit te brengen via streamingplatformen. Maar tussen de 100.000 nieuwe nummers die er elke dag bijkomen op Spotify is het nog nooit zo moeilijk geweest om op te vallen. Momenteel werkt er geen enkele Belg bij Spotify om de playlists mee te cureren: een extra handicap voor Belgische artiesten”, zegt Lucas Declerq van VI.BE.

“Als artiest moet je proberen op te vallen via sociale media, andere media of de radio. Zo gaan mensen verder op zoek naar jouw muziek. Zowel je aantal streams als je aantal volgers wordt in de gaten gehouden door boekers.”

Niet enkel artiesten zijn kwetsbaar: ook voor de livesector is het een moeilijk evenwicht. Dat is de voorbije weken nog gebleken na de annulatie van verschillende Belgische festivals. Belangrijkste reden volgens de organisatoren: te hoge productiekosten en de regelgeving die hen extra op kosten jaagt, onder andere qua veiligheid en fiscaliteit.

Ook artiesten boeken wordt steeds moeilijker: omdat ze hun gages opvoeren en te duur worden voor organisatoren, maar ook omdat sommigen de festivals links laten liggen en eigen concerten spelen, waar aan ze het meer verdienen.

“Ik heb zelf een tijdje een festival georganiseerd in Mechelen en ik heb gemerkt hoe het steeds duurder werd om artiesten te programmeren”, reageert minister Gennez.

“Tot het onbetaalbaar werd om gevestigde namen te boeken. We konden enkel nog een plek bieden aan beginnende artiesten. Het is belangrijk om bands in verschillende stadia van hun carrière te laten schitteren.”

Artiesten als Lennert Coorevits (Compact Disk Dummies) en Flip Kowlier pleiten daarom voor voldoende ondersteuning van het uitgebreide festivalcircuit en de muziekclubs in ons land. “Subsidies voor muziekclubs zijn niet rechtstreeks voor mij, maar geven me onrechtstreeks kansen”, legt Flip Kowlier uit.

“Als het gaat over subsidies dan denken mensen vaak dat kunstenaarsgezelschappen of personen geld krijgen. Maar het gaat ook over gratis stadsfestivals, want niets is gratis. Er is altijd iemand die betaalt als een artiest op een gratis evenement een gage van 20.000 euro vraagt”, aldus Coorevits.

“Dat is voor mij een belangrijk onderdeel van het muziekbeleid. Op een gratis festival kunnen spelen is superbelangrijk voor artiesten die hun publiek nog zoeken. De economie rond festivals is veel groter dan we denken. De infrastructuur van de kleinste festivals hier is enorm kwalitatief en professioneel, vergeleken met het buitenland.”

“Onze pop- en rockartiesten moeten zich geen zorgen maken: ik vind alle vormen van cultuur even belangrijk, van de opera tot Pukkelpop. Als overheid moeten we het ecosysteem waarin artiesten terechtkomen mee opbouwen”, reageert Gennez.

“Het is belangrijk om het clubcircuit te versterken, omdat ze van onderuit de sector ontdekken en voeden. Er moeten voldoende plekken komen om te spelen en te repeteren, want die zijn er nu te weinig voor jong talent. We weten dat het meest precaire moment in iemands carrière de instap in het artiestenberoep is, na eventueel een artistieke opleiding.”

Voor beginnende artiesten zijn talentenjachten belangrijker dan ooit om op te vallen en een doorbraak te forceren, gezien de beperkte kansen die cafés en jeugdhuizen nog bieden aan jong talent.

Winnaars van Humo’s Rock Rally of de Studio Brussel-talentenjacht ‘De Nieuwe Lichting’ schoppen het nadien vaak tot de festivalpodia, denk maar aan Tamino, of recent ISE. Je moet jezelf als artiest tonen om geboekt te worden voor concerten waarmee je geld kan verdienen.

Achter de schermen is ook een stabiel wettelijk kader voor alle kunstenaars belangrijk, ook voor artiesten en muzikanten. “We rekenen op het kunstenaarsstatuut (nu hervormd naar de kunstwerkuitkering , red.), in de periodes dat we niet optreden. Zonder statuut zou ik nog een extra job moeten doen”, haalt Fenne Kuppens van Whispering Sons aan.

“De subsidies voor buitenlandse tournees zijn een must, want financieel is het niet interessant. Het is een investering in je carrière."

De crew, en de verplaatsingen en overnachtingen tijdens buitenlandse tours kosten handenvol geld. "Subsidies zijn er om kosten te dekken en in het beste geval 'break-even' te draaien. Het gaat nooit om winst maken", benadrukt Lucas Declercq van VI.BE.

"Ook de projectsubsidies zijn belangrijk, wanneer we een album aan het maken zijn en een tijdje niet optreden. Ik denk dat veel mensen onderschatten hoe duur het is om muziek te maken en wat het kost om muzikant te zijn", zegt Fenne Kuppens van Whispering Sons.

“Onze artiesten die internationaal bezig zijn, moeten we uiteraard een duwtje in de rug geven, als die vraag komt vanuit de sector of een specifieke artiest. We willen met ons cultuurbeleid de komende jaren zeker inzetten op internationalisering. Let’s dream big”, besluit Gennez.