Eerste kindje geboren na baarmoedertransplantatie in België

In 2018 werd er een baarmoeder ingeplant bij een vrouw in UZ Gent. De vrouw lijdt aan het syndroom van Mayer-Rokitansky-Küster-Hauser. Vrouwen met zo'n syndroom kunnen wel eicellen produceren, maar hebben een onderontwikkelde (of helemaal geen) baarmoeder. Elk jaar worden er in België zo'n 10 patiënten met dat syndroom geboren.

Vóór de transplantatie waren er via ivf embryo's gecreëerd met de eicellen van de vrouw en de zaadcellen van haar partner. Die werden in 2019, toen duidelijk was dat de baarmoeder niet afgestoten werd, teruggeplaatst bij de vrouw. 

Een 4-tal jaar later leverde dat een gezonde baby op. Dat is lang, maar niet uitzonderlijk lang voor een ivf-traject, zo zegt professor Steven Weyers, diensthoofd van de Vrouwenkliniek.

"Het fertiliteitstraject heeft iets langer geduurd dan voorzien, maar we zijn heel blij dat de transplantatie nu geleid heeft tot de geboorte van een gezonde baby met eigen genetisch materiaal van de ouders."

Het kind kwam na 37 weken ter wereld met een keizersnede en stelt het goed. Moeder en kind zijn intussen thuis. Ook de zwangerschap zelf verliep zonder problemen. De moeder werd van zeer nabij opgevolgd, met onder andere om de 2 weken een echografie en een controle van de bloedwaarden en bloeddruk.

"We zijn natuurlijk trots, maar we zijn in de eerste plaats blij voor het koppel", zegt Weyers. "Ze zijn 7 jaar geleden in dit traject gestapt. Zij waren toen de eersten. Het is geen gemakkelijk traject geweest, zeker psychologisch. Maar we zijn zeer blij dat het voor hen gelukt is en dat de techniek, die we voor een stuk zelf op punt hebben gesteld, succesvol kan zijn."

Het is de eerste keer dat er in ons land een kindje geboren wordt na een baarmoedertransplantatie. Wereldwijd zijn er al 65 kinderen geboren en 135 baarmoeders getransplanteerd.

Voor deze ouders zal het bij dit ene kindje blijven. De getransplanteerde baarmoeder zal binnenkort weer verwijderd worden. De moeder moest immers al die tijd zware medicatie blijven nemen om afstoting van de baarmoeder te voorkomen. Die medicatie onderdrukt het immuunsysteem.

Een baarmoeder transplanteren, is een hele uitdaging, legt Weyers uit. "Als we de baarmoeder wegnemen bij een klassieke hysterectomie, omdat de vrouw een aandoening heeft, blijven we heel dicht bij het orgaan. We willen geen schade berokken aan de omliggende organen. Er zitten ook heel wat belangrijke zenuwen rond de baarmoeder die belangrijk zijn voor de controle van de blaas, de darmen en de benen enzovoort."

"Maar als je een baarmoeder wil wegnemen voor transplantatie, heb je niet alleen de baarmoeder nodig maar ook de bloedvaten tot aan de bekkenwand. Je moet die bloedvaten er dus bij prepareren en intussen rekening houden met alle structuren en zenuwbanen errond. Dat is erg complex."

Voor deze Gentse pilootstudie hadden er zich in het totaal 11 wensmoeders aangemeld. Vandaag blijven er, naast de moeder van deze baby, nog 4 deelnemers over. 6 wensmoeders kozen immers in de loop van het traject voor draagvrouwschap. Daarbij draagt een andere vrouw het kindje met genetisch materiaal van de wensouders.

De 4 overblijvende wensmoeders zitten dus nog in het traject. Maar het blijkt moeilijk om baarmoederdonors te vinden. Tot nu toe bleef het tot de ene donor die leidde tot deze baby. Er worden geen nieuwe patiënten meer toegelaten.

Dat komt doordat momenteel alleen hersendode donors in aanmerking komen. "Dat maakt het logistiek wel een stukje moeilijker", zegt Weyers. "Is er een donor, en wanneer? Is die geschikt? Heeft die een geschikte baarmoeder?"

"Op basis van het aantal donoren tussen 2000 en 2012 hadden we ingeschat dat er jaarlijks een 3 à 4-tal donorvrouwen zouden zijn. Maar dat is veel moeilijker gebleken. Tot nu toe hebben we maar 1 transplantatie gedaan omdat er een tekort is aan geschikte hersendode donoren."

Daarom hoopt UZ Gent in de toekomst een beroep te kunnen doen op levende donors. Het zal daarvoor een uitbreiding vragen bij de Commissie voor medische ethiek. In Duitsland, Zweden en de VS zijn er al baby's geboren na zo'n baarmoedertransplantatie van een levende donor.

"Het voordeel is dat je op voorhand een heel goede screening kan doen van de organen en de bloedvaten. Je kan de ingreep ook heel goed plannen. Het nadeel is dat het wegnemen van de baarmoeder een complexe ingreep is en dat er wel wat risico's zijn op complicaties."

Het UZ Gent kijkt ook in de richting van donors met zware hersenletsels die niet noodzakelijk hersendood zijn, maar waarbij de artsen en familie beslissen om de ondersteuning stop te zetten omdat er geen levenskwaliteit meer mogelijk is.

"Bij die mensen wordt de dood veroorzaakt door het stopzetten van de circulatie: het hart en de ademhaling", legt Weyers uit. Normaal verslechtert de kwaliteit van de organen bij zulke donoren na het overlijden. Maar met machines zou de circulatie nadien opnieuw op gang gebracht kunnen worden, zodat de organen minder achteruit gaan.