Nox (5) redt leven van 5 kinderen door orgaandonatie: "Elke donor kan tot 8 mensenlevens redden" 

Begin vorige week overleed Nox Evens, een jongetje van 5 jaar, aan de gevolgen van een hersenbloeding. Op zijn overlijdensbericht staat te lezen "Onze superheld heeft zijn orgaantjes gedoneerd en 5 kindjes een nieuwe kans gegeven."

Het is zeker niet uitzonderlijk dat één donor meerdere organen geeft, meer zelfs: één mens kan met zijn organen tot 8 mensenlevens redden, vertelt voorzitter van de Donorwerkgroep UZ Leuven Arne Neyrinck. "In de praktijk zijn er weinig mensen die alle 8 organen kunnen doneren, maar het staat vast dat je als donor meerdere levens kan redden."

De organen die in aanmerking komen voor donatie bij overlijden zijn lever, hart, pancreas, darmen, beide nieren en beide longen. Daarnaast kan een donor ook nog weefsel afstaan, zoals huid, pezen, spieren, hoornvlies of bloedvaten. "Mensen met een meniscusletsel die een pees krijgen, krijgen die van een donor. Donors kunnen dus niet alleen 8 mensenlevens redden, ze kunnen ook zo'n 50 à 100 mensen opnieuw een betere levenskwaliteit geven."

Om donor te worden, hoef je in ons land in principe niets te doen. "Ons land heeft hier een heel sterke wetgeving rond die gebaseerd is op solidariteit", aldus Neyrinck. "Als je niets doet, ben je automatisch donor. Er is wel nog een optie om je actief te registeren, alsook de optie om je negatief te registreren. Er zijn zo'n 200.000 mensen die aangeven dat ze absoluut geen donor willen zijn, en 500.000 mensen hebben zich actief geregistreerd."

Het voordeel van die actieve registratie kan zijn dat je je familie denkwerk bespaart op een erg moeilijk moment. Want ook al is iedereen in principe donor, voor er organen worden weggenomen, is er altijd een gesprek met de familie.

"Het zou onmenselijk zijn om die stap over te slaan. Als de familie weigert, wordt hun wens altijd gerespecteerd", aldus Neyrinck. "De wetgeving en de mogelijkheid tot actieve registratie maken het gesprek wel makkelijker. We zeggen dan: je hoeft niets zelf te beslissen, de wetgever heeft eigenlijk al beslist."

Het idee dat enkel jonge, gezonde mensen orgaandonor kunnen zijn, is zeker niet altijd waar. "De oudste donor in ons land was 94 jaar. Zijn hart en longen waren misschien niet meer zo goed, maar zijn lever heeft iemands leven kunnen redden. Soms is er één orgaan dat het niet meer zo goed doet, maar zijn de andere nog perfect bruikbaar. We moeten ook wel: mensen worden steeds ouder, er sterven - gelukkig - minder jonge mensen in het verkeer, de perfecte donor bestaat al even niet meer."

Ook al is iedereen per definitie orgaandonor, toch kan het een tijd duren eer er een geschikt orgaan gevonden wordt voor een patiënt, vertelt Neyrinck. "De wachttijd voor organen is gemiddeld 9 à 12 maanden en voor nieren - de meest getransplanteerde organen - loopt dit zelfs op tot 2 à 3 jaar. Een match vinden is dan ook niet altijd even eenvoudig: het orgaan moet passen in het lichaam van de receptor, de bloedgroep moet overeenkomen en zo zijn er nog wel een aantal genetische criteria waar rekening mee moet gehouden worden."

Daarnaast moet je als patiënt ook wachten tot je hoog genoeg op de prioriteitenlijst staat. "Alle organen worden via Eurotransplant aangemeld. Daar kijkt men waar de nood aan dat orgaan het hoogst is. Als er geen hoogdringendheid is, kunnen transplantcentra naar hun eigen wachtlijst kijken. Uiteraard is er aandacht voor de balans: het is niet de bedoeling dat wij als topland - we zijn vierde in de wereld - alleen maar organen leveren. Maar twintig procent van de organen die in België gedoneerd worden, steken de grens over."

Heel die procedure moet behoorlijk snel gaan. "Het verschilt van orgaan tot orgaan, maar veel tijd is er nooit. Eens de organen gedoneerd zijn, hebben we voor een hart 4 à 6 uur, voor longen 10 à 12 uur en voor nieren tot 24 uur voor ze getransplanteerd moeten zijn. Meestal leggen we de organen op ijs tot aan de transplantatie, maar er is een hele evolutie gaande om organen te bewaren, door ze bijvoorbeeld op een machine te plaatsen en ze zo actiever bewaren", vertelt Neyrinck.

Na de orgaantransplantatie wacht de receptor doorgaans een erg zware revalidatie. En nadien duikt al eens de vraag op: aan wie heb ik mijn leven nu te danken? Daar krijg je als receptor doorgaans geen antwoord op.

"Anonimiteit is belangrijk en bij wet verankerd. Donoren en receptoren maken een heel verschillend proces door: de familie van de donor rouwt om het overlijden van een geliefde, de receptor en zijn familie zijn blij dat ze gered zijn. Daardoor kunnen moeilijke situaties ontstaan. Stel dat een familielid van een donor op zoek gaat naar de receptor en er dan achterkomt dat die niet goed genoeg zorg draagt voor het donororgaan, dan kan dat heel ongemakkelijke situaties opleveren."

Om het rouwproces te helpen, krijgt de donorfamilie wel basisinformatie: waar de organen naartoe zijn en of de receptoren het goed doen. Er is zelfs de mogelijkheid voor receptoren om - anoniem - een bedankkaartje te schrijven voor hun donor. "We zien dat het familie enorm helpt om te weten dat hun geliefde voortleeft in iemand anders", besluit Neyrinck.

Getuigenis: Katrijn Dries leeft al 20 jaar in verlengingen dankzij orgaandonatie

Katrijn lijdt aan mucoviscidose en onderging in 2003 haar eerste dubbele longtransplantatie. Nadien volgden nog een longtransplantatie en een nieuwe nier. Ze is als geen ander doordrongen van het belang van goede informatie en degelijk onderzoek naar orgaantransplantatie. Daarom richtte ze Smile For Life op, een stichting die mensen wil inspireren om donor te worden en wetenschappelijk onderzoek naar orgaandonatie steunt.