Eindspel onderhandelingen ingezet: kan De Wever compromis smeden zonder ambitieniveau te verlagen? 

Vrijdag 31 januari trekt De Wever voor de 18e keer sinds de verkiezingen in juni naar de koning. Zal De Wever er aan de poort staan met een regeerakkoord onder de arm of met de boodschap dat het dan toch niet gelukt is? Niemand die het durft te voorspellen. Ook de formateur zelf niet.

Hoewel De Wever vorig weekend al benadrukte dat het tijd was om "het landingsgestel uit te klappen", is het nu echt menens. "Dit weekend is het showtime", klinkt het. Sommigen hopen in de loop van de komende dagen al tot een deelakkoord over de socio-economische hervormingen te komen. 

Gisteren en vandaag houdt de formateur zogenoemde bilaterales. Hij ontvangt elke voorzitter daarbij apart op het N-VA hoofdkwartier. Vrijdag kwamen Conner Rousseau (Vooruit), Sammy Mahdi (CD&V) en Maxime Prévot (Les Engagés) op de koffie. Vandaag is het de beurt aan MR-voorzitter Georges-Louis Bouchez. Zondag brengt De Wever dan alle partijen opnieuw rond tafel om knopen door te hakken.  

Wat daar op tafel ligt, is geen geheim meer. De supernota en bijbehorende begrotingstabel waarmee De Wever de finale fase van de onderhandelingen inzette, lekten deze week uit. Toch zorgt dat blijkbaar niet voor onoverkomelijk wantrouwen tussen de 5 partijen.

De hervormingsnota en de reacties daarop maken wel duidelijk wat de 3 grootste uitdagingen zijn. 

Het is de grote constante doorheen de onderhandelingen: fiscaliteit als grootste obstakel. Bijna elke grote clash van de afgelopen maanden ging over de hervorming van de belastingen en de eerlijke verdeling van die belastingen.  

Vooral Vooruit en MR staan ideologisch lijnrecht tegenover elkaar op dat vlak. Conner Rousseau (Vooruit) benadrukte deze week nogmaals dat hij "zal blijven vechten tot het inhoudelijk beter zit". "De nota van De Wever te rechts volgens Vooruit, CD&V en Les Engagés? Wij vinden hem nog te links", klonk het donderdag dan weer bij MR-onderhandelaar David Clarinval. "Er ligt nog heel wat op tafel dat voor ons onaanvaardbaar is." 

Dat de sterkste schouders de zwaarste lasten moeten dragen, was voor Vooruit een voorwaarde om mee aan tafel te komen. De Wever stelt voor om die sterkste schouders tegen 2029 2,4 miljard euro te laten bijdragen. 

Het grootste deel moet uit de solidariteitsbijdrage komen – zo noemt De Wever de meerwaardebelasting nu. De formateur zoekt voor die belasting al maanden een formule die Vooruit tevreden stelt en MR niet van tafel doet weglopen. Om de liberalen te paaien zakte het belastingtarief van 10 naar 5 procent. Om aan Vooruit tegemoet te komen, zakte het vrijgestelde bedrag - het deel waarop je geen belasting moet betalen - van 10.000 naar 6000 euro en gaat de effectentaks omhoog.  

Voor de socialisten zijn de lasten ook in de nieuwe nota "niet evenwichtig" verdeeld. In de totale begrotingsoefening dragen de sterkste schouders nog steeds te weinig bij, is hun oordeel. De socialisten stellen zich ook vragen bij het feit dat De Wever opbrengsten uit de strijd tegen sociale en fiscale fraude, die 700 miljoen euro moet opbrengen, categoriseert als een  bijdrage van de sterkste schouders.

Ook voor CD&V moet er nog aan de fiscale hervorming gesleuteld worden. Zo zou de verhoging van de belastingvrije som, het deel van je inkomsten waar je geen belastingen op betaalt, nog niet fors genoeg zijn.  

Dat de nieuwe regering ingrijpende hervormingen moet doorvoeren, daarover zijn alle partijen aan tafel het eens. Dat was het uitgangspunt van de onderhandelingen. Maar noch over de precieze maatregelen, noch over de timing en de impact op de begroting zijn ze het eens. 

In de begrotingstabel valt op dat het verhogen van de koopkracht via een belastingverlaging nog niet voor meteen zal zijn. Een klein deeltje van de lastenverlaging staat in de boeken voor 2027. Maar een echte substantiële verhoging van het nettoloon zal pas voor 2029 zijn, tijdens de laatste maanden van de regeerperiode. De lastenverlaging voor bedrijven is lager dan die voor werknemers, maar gaat wel volgend jaar al in. Dat is voor sommige partijen een doorn in het oog. 

Berekenen hoeveel een hervormingsmaatregel over 4 jaar precies zal opbrengen of kosten, blijft altijd een beetje giswerk. Maar aan tafel en bij experten rijzen vragen over de berekeningen van De Wever. 

Zo schat hij in dat het optrekken van de werkzaamheidsgraad naar 80 procent tegen 2029 zo’n 7,8 miljard moet opbrengen. Dat bedrag is cruciaal om de rekening te doen kloppen, maar de inkomsten zijn verre van zeker. Regeringen proberen al jaren om dat percentage te bereiken en ondertussen is het laaghangend fruit al geplukt.

"Uiteraard klopt het cijferwerk totaal niet", zei econoom Gert Peersman (UGent) op X. Sommige partijen aan tafel klagen ook over hoe specifieke maatregelen begroot worden. Ondanks wijzigingen tegenover vorige nota's blijven die maatregelen hetzelfde bedrag kosten of opleveren, merken ze op.  

"Wat ik niet kan aanvaarden, is dat het ambitieniveau zou instorten." De Wever was duidelijk midden december in De Morgen. Hij wil – al zou hij liever burgemeester blijven in Antwerpen – premier worden en een regering leiden, maar alleen als die echt orde op zaken kan stellen. 

Wat De Wever vorige week op tafel legde, lijkt een finaal bod. Hoeveel onderhandelingsmarge is er nog?

Het wordt een uitdaging voor De Wever om het ambitieniveau te behouden en tegelijk een compromis te smeden. De afgelopen maanden moest hij al stelselmatig de hervormingen afzwakken. De totale oefening bedraagt nu nog 18 miljard euro. In de nieuwe nota is ook de pensioenhervorming minder ingrijpend dan wat er in het najaar op tafel lag.   

Europees Parlementslid en voormalig minister van Financiën Johan Van Overtveldt (N-VA), die regelmatig mee onderhandelde, benadrukte in De Afspraak op Vrijdag dat het belangrijk is dat ons land drastische besparingen doorvoert. "We hebben altijd ontkend dat er een groot probleem was. Het wordt onmogelijk om dat te blijven ontkennen. Dus zal er aan verworven rechten geraakt moeten worden." 

Geen enkele partij heeft al te kennen gegeven zich helemaal te kunnen vinden in wat De Wever tot nu toe op tafel legde. Dat de nota op straat belandde, maakt de zoektocht naar een compromis enkel moeilijker. Over een week zullen we precies kunnen nagaan wie wat nog heeft binnengehaald in de finale fase van de onderhandelingen. Of moeten we vaststellen dat het water tussen de partijen te diep is. Het zou ons land bijna 8 maanden na de verkiezingen opnieuw in een politieke crisis storten.