M23-rebellen staan aan poorten van Congolese miljoenenstad Goma, Buitenlandse Zaken raadt Belgen aan te vertrekken

Belgen in Goma "wordt aangeraden om opnieuw te beoordelen of hun aanwezigheid noodzakelijk is en, als dat niet het geval is, de zone tijdelijk te verlaten zolang dit nog kan", zo luidt het advies van de federale overheidsdienst.

Omwille van de verslechterende veiligheidssituatie verplaatsen Belgen zich er best zo weinig mogelijk en moeten ze ook voldoende noodvoorraden voorzien.

In het westen van de stad Goma zijn er immers met de regelmaat van de klok geweerschoten te horen: het geluid van de nakende opmars van het M-23-rebellenleger. Voor de honderdduizenden ontheemde Congolezen die in erbarmelijke omstandigheden aan de rand van de stad verblijven, is het een zoveelste reden tot angst.

Ze hopen dat het regeringsleger de opmars van de rebellen een halt kan toeroepen, maar toch vrezen velen dat ze opnieuw hun bezittingen zullen moeten verzamelen en elders hun toevlucht zoeken.

Ook de militaire gouverneur van de Congolese provincie Noord-Kivu is al omgekomen bij het geweld. Hij werd aan het front geraakt door een kogel tijdens een offensief van de rebellen. 

De VN-Veiligheidsraad houdt maandag een spoedzitting om de escalaties in het land te bespreken.

Gisteren veroverden de rebellen de stad Saké, op amper 20 kilometer van Goma. De plotse val van de stad kwam voor velen als een verrassing. "We hadden niet verwacht dat ze zo snel weer dichter bij Goma zouden komen", vertelt Afrikacorrespondent voor NOS Elles van Gelder.

"In 2012 hebben de M23-rebellen de stad even ingenomen, maar dat heeft slechts een weekje geduurd. Sinds 2022 zijn ze opnieuw aan een opmars gestart, en nu zijn ze dus tot op enkele kilometers van Goma genaderd."

Door de val van Saké komt er opnieuw een vluchtelingenstroom op gang, mogelijk van tienduizenden mensen. Dat terwijl de vluchtelingenkampen in Goma al overbevolkt zijn. "De afgelopen weken zijn al 200.000 mensen in Goma aangekomen", getuigt MO-journaliste Elien Spillebeen. "In totaal zouden er nu 2 miljoen vluchtelingen in de rand van de stad verblijven. Ze zijn erg kwetsbaar, getraumatiseerd, en erg ongerust over wat er zal gebeuren."

Ook binnen de grenzen van de stad worden de gevolgen van het naderende conflict stilaan voelbaar. Door schaarste schieten de voedselprijzen er de hoogte in. Mensen in de stad proberen zoveel mogelijk het gewone leven verder te zetten, en proberen de kalmte te bewaren. "Wij zijn in het verleden gespaard gebleven, nu zal dat ook wel zo zijn", klinkt het. "Ze zijn ook al het een en het ander gewoon", zegt Spillebeen.

"Het vergeten conflict", zo wordt het aanhoudende geweld tussen de M23-rebellen en de Congolese regeringstroepen ook wel genoemd. Terwijl de blik van de wereld gericht is op de conflicten in Oekraïne en het Midden-Oosten, lijkt ook de situatie in Congo helemaal de verkeerde richting op te gaan. De afgelopen dagen wordt er zwaar gevochten vlak bij de miljoenenstad Goma en de situatie lijkt uit de hand te lopen. 

De M23-rebellen, voornamelijk bestaande uit voormalige Congolese Tutsi-soldaten, kwamen in 2012 in opstand tegen de regering van toenmalig president Joseph Kabila. De rebellen worden gesteund door buurland Rwanda, dat de huidige Congolese president Tshisekedi wil doen vallen.

Het conflict draait om etnische spanningen, economische belangen en controle over natuurlijke hulpbronnen. De Congolese bodem bevat immers heel wat waardevolle mineralen. Het is een van 's werelds rijkste bronnen aan diamant, goud, koper, coltan, kobalt, tin, tantalium en lithium. 

Het conflict leidde tot massale ontheemding, schendingen van mensenrechten en humanitaire crises. Internationale inspanningen werden ondernomen om het geweld te stoppen en vrede te bevorderen, maar die kunnen het geweld voorlopig moeilijk inperken. Veel inwoners vluchtten naar Goma omdat ze hopen dat ze in de stad veilig zijn, maar die kan de vluchtelingenstroom moeilijk aan.

De benarde situatie ontaardt soms in protesten, die vaak gericht zijn tegen westerse machten. De mensen zijn vooral kwaad op de Fransen, de Britten en de Amerikanen. De demonstranten geloven dat die landen onder een hoedje spelen met Rwanda.

Washington, Londen en Parijs roepen hun landgenoten op om de stad te verlaten. In een veiligheidsalert op de site van de Amerikaanse ambassade wordt gewezen op "een toename in de hevigheid van de gevechten nabij Saké, in de provincie Noord-Kivu, en de waarschijnlijkheid van toegenomen onveiligheid in de regio, ook in Goma".

De miljoenenstad Goma valt dus niet los te zien van de kritieke grondstoffen die ook in onze elektrische toestellen belanden. "Daarvan is coltan de belangrijkste", zegt VRT NWS-journalist Stijn Vercruysse in Terzake. "Dat is een mineraal dat elektriciteit kan opslaan. Dat kunnen we zeer goed gebruiken in onze smartphones en computers. Op zo'n belangrijk mineraal wil je natuurlijk graag de hand leggen."

"De belangrijkste coltanmijnen in de wereld liggen in Congo. En het mijngebied Rubaya ligt midden in het territorium dat M23 de voorbije 3 jaar heeft uitgebreid. Ook de belangrijkste smokkelroute van die coltanmijn naar Rwanda wordt helemaal door M23 gecontroleerd."

Toch lijkt het Westen niet echt geïnteresseerd om in te grijpen in Congo. "Ik ben ruim een jaar geleden in Goma geweest, en sindsdien is er niets veranderd. Op de ranglijst van crisissen met een politiek belang staat het ergens helemaal onderaan. Bovenaan staan Oekraïne en Gaza, want dat zijn crisissen waar we rechtstreeks de gevolgen van ondervinden."

"De afgelopen jaren zei het Westen wel dat de 5.000 Rwandese soldaten die meevechten met M23, zich moeten terugtrekken uit Congo. Maar het blijft bij woorden. Echte sancties kwamen er niet. De sancties die het meest invloed zouden hebben, zijn Amerikaanse. Maar Trump zal het worst wezen wat er in Oost-Congo gebeurt."

"En de Europese Unie spreekt met een dubbele tong. Aan de ene kant veroordeelt die Rwanda voor zijn steun aan M23, maar aan de andere kant heeft de EU Rwanda en president Kagame nodig. Kagame knapt het vuile werk voor Europa op in heel Afrika. Hij levert troepen aan Mozambique om jihadisten tegen te houden, zodat die de Franse gasconsessies niet bedreigen. Hij levert troepen aan de Centraal-Afrikaanse Republiek als tegengewicht voor de groeiende Russische invloed."

"En de Europese Unie is ook opportunistisch. Die wil toegang tot kritieke grondstoffen en heeft daar onlangs een akkoord over gesloten met Rwanda, heel goed wetende dat die voor een deel uit Congo komen. Die realpolitiek gaat ten koste van de miljoenen Oost-Congolezen die al jarenlang in ellende leven."