Esther Jansma, een van de bekendste dichters van Nederland en Vlaanderen, is overleden. Ze werd vaak bekroond voor haar poëzie. Ze was ook actief op podia in Vlaanderen, onder meer op de zomerse Watou-festivals. Jansma was behalve dichter ook archeologe, gespecialiseerd in de dendrochronologie. Ze was 66.
Esther Jansma (66) overleden, een van bekendste dichters van Nederland en Vlaanderen
Kristien Bonneure
Gepubliceerd:
Esther Jansma schreef meer dan 40 jaar gedichten, zowel door vakjury’s als door het brede publiek geliefd. Ze debuteerde in 1988 met de bundel ‘Stem onder mijn bed’. Die werd al geprezen omdat ze veelzijdig en verrassend over herkenbare dingen dichtte. Haar volgende bundel ‘Bloem, steen’ was autobiografisch; over de rouw om een doodgeboren kindje. Dood en vergankelijkheid zouden thema's blijven in haar hele oeuvre.
Voor ‘Hier is de tijd’ (1998) kreeg Esther Jansma de VSB-poëzieprijs; in 2006 volgde de Jan Campertprijs voor ‘Alles is nieuw’. Jansma kreeg daarnaast Vlaamse poëzieprijzen en ze werd voor haar hele oeuvre bekroond. Ze publiceerde ook korte prozateksten, en samen met haar echtgenoot schreef ze in 2015 de roman 'De Messias'.
Esther Jansma was ook geregeld te horen op allerlei podia in Nederland en Vlaanderen, ook op de Poëziezomers van Watou was ze een graag geziene gast.
Een dichter hoort zich niets aan te trekken van de 'autoriteiten', zei Esther Jansma in 'Berg en dal' op Klara (1999): "Poëzie hoeft niet mooi te zijn. Weet je wat, ik ga een lelijk gedicht schrijven."
Poëzie als archeologie
Esther Jansma was archeologe, gespecialiseerd in dendrochronologie, waarbij de leeftijd en de herkomst van hout wordt onderzocht. Ze was hoogleraar aan de Universiteit Utrecht. Taal maken uit beelden - wat een dichter doet - is ook een soort archeologie, vond ze. In november 2024 werd Jansma nog benoemd tot Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw, tegelijk een eerbetoon aan haar wetenschappelijk werk en haar poëzie.
Haar laatste bundel ‘We moeten (misschien) blijven denken' verscheen in 2024. Die noemde ze ze zelf "het sluitstuk van mijn hele oeuvre. Best wel eng en beladen." Esther Jansma is op haar 66e overleden aan de gevolgen van kanker.
Volgende maand wordt voor het eerst ook de Esther Jansma-prijs uitgereikt, die zij zelf in het leven riep voor 'aanjagers' van de poëzie, mensen en organisaties die de poëzie stimuleren.
Onderzoekende houding
Collega-dichter Paul Demets heeft Esther Jansma goed gekend: "In haar poëzie bewonder ik vooral de onderzoekende houding - ze was in het dagelijks leven trouwens een heel belangrijke dendrochronoloog -, het aftasten van de mogelijkheden van de taal, in het besef dat je er de vergankelijkheid niet mee kan bezweren, zoals we kunnen lezen in haar gedicht ‘Word’, uit haar laatste bundel, die in november verscheen. De imperatief ‘word’ toont haar gepassioneerdheid. Jansma wil dat we weerbaar zijn, ondanks alles."
Word
Overal is water en alles zingt, wolken bewegen in de diepte van plassen op straten die de wolken niet kennen en de hemel heeft geen weet van de aarde
vingertoppen van bomen, die van gevoel dat sterft in de herfst en er nu nog is zijn klankkastjes voor al die vingers van regen
overal schuilen mensen en iemand loopt door tijd die al bijna verdwenen is koud watergetokkel op het gezicht
en weet; de wolken weten niet van de regen het water weet niet van de bladeren waaruit het de muziek slaat, ritmes, taal
en de snelle zilveren aanrakingen die leven heten en beweging kennen de druppels op mijn gezicht niet
en straks ben ik dit alles allemaal.
Esther Jansma
Uit: We moeten ‘misschien’ blijven denken, Prometheus, Amsterdam/ Antwerpen, 2024
