Nieuwe stikstofcrisis in Nederland: rechtbank dwingt Nederlandse staat om maatregelen te nemen 

Vijf jaar nadat Nederland in de ban was geraakt van een eerste stikstofcrisis, is bij onze noorderburen vandaag een nieuwe crisis onstaan over stikstofuitstoot. Aanleiding is een rechtszaak die milieuorganisatie Greenpeace had aangespannen tegen de Nederlandse staat.

De milieuorganisatie stapte naar de rechter omdat ze vond dat de Nederlandse regering te weinig deed om de stikstofneerslag in de natuur te beperken. Doordat er te veel stikstof in het milieu terechtkomt, gaat het slecht met de beschermde natuurgebieden in Nederland.

Opvallend: Greenpeace greep voor deze rechtszaak niet een concrete case aan, zoals gewoonlijk. Nee, de milieuorganisatie stelde voor de rechter het héle Nederlandse stikstofbeleid ter discussie. Greenpeace wilde dat de overheid minstens de eigen stikstofregels zou volgen.

De rechtbank in Den Haag geeft Greenpeace nu grotendeels gelijk, zo staat te lezen in de uitspraak die vandaag werd gedaan in de zaak. “De rechtbank is met Greenpeace van oordeel dat de Staat onrechtmatig handelt door de verslechtering van de stikstofgevoelige natuur niet te stoppen”, klinkt de harde uitspraak.  “Dit valt de Staat aan te rekenen, oordeelt de rechtbank.

De rechtbank vindt dat de Nederlandse staat zich moet houden aan zijn eigen regels om het gestelde stikstofdoel van 2030 te halen. De rechter wil ook dat de staat hierbij voorrang geeft aan gebieden met de grootste stikstofoverbelasting.

Als de Nederlandse staat het doel niet voor 31 december 2030 haalt, moet hij een dwangsom van 10 miljoen euro betalen. Het gebeurt zelden dat de overheid een dwangsom krijgt opgelegd om maatregelen te nemen.

Zowel de staat als Greenpeace kan nog tegen de uitspraak in beroep gaan. Tegelijk stelt de rechter wel dat het vonnis meteen uitgevoerd moet worden, “vanwege de spoedeisende milieubelangen”. 

In een eerste reactie stelt Andy Palmen, de directeur van Greenpeace Nederland, dat de uitspraak "een feest voor de natuur" is. Hij is tevreden dat er nu duidelijkheid komt.

"De staat heeft maatregelen almaar voor zich uit geschoven en de samenleving als geheel, maar ook boeren en bedrijven, in onzekerheid gelaten. Er is zo lang gewacht dat de rechter nu heeft ingegrepen. Het is wel een feest zonder taart, want het zou niet nodig moeten zijn dat de rechter er opnieuw aan te pas moet komen." 

Greenpeace verwacht dat de overheid "nu eindelijk haar verantwoordelijkheid neemt en zorgt dat alle relevante sectoren, waaronder de landbouw, verkeer, luchtvaart en industrie, een eerlijke bijdrage leveren".

De nieuwe stikstofcrisis is een groot probleem voor de regering van premier Dick Schoof. Zijn kabinet schoof het probleem de afgelopen maanden op de lange baan. 

Zo veegde minister van Landbouw Femke Wiersma (BBB) het stikstofplan van de vorige regering van tafel, zonder met een nieuw plan op de proppen te komen om het wettelijke stikstofdoel voor 2030 te behalen. Dat stelde de rechtbank samen met Greenpeace vast.

Door de uitspraak van de rechtbank wordt de Nederlandse regering nu gedwongen om actie te ondernemen.   

In een eerste reactie laat Wiersma weten dat dit niet de uitspraak is waarop ze gehoopt had. Ze stelt dat ze de uitspraak snel en grondig zal bespreken in een speciale ministeriële commissie. Daarin zal ook bekeken worden of ze in hoger beroep gaan.