De Amerikaanse president Donald Trump gaf in zijn inauguratietoespraak en via het ondertekenen van zijn eerste presidentiële decreten meteen aan hoe zijn asiel- en migratiebeleid er zal uitzien. Wat is hij van plan en zal hij alles ook kunnen uitvoeren?
Noodtoestand, deportaties en een omstreden aanpassing van de grondwet: 5 vragen over het migratiebeleid van Donald Trump
1. Wat heeft Trump al beslist?
Trump heeft de noodtoestand uitgeroepen aan de zuidelijke grens met Mexico. Dat houdt onder meer in dat het leger de grenspolitie kan bijstaan in het controleren en beschermen van de grens, om ervoor te zorgen dat "het illegaal binnenkomen van vreemdelingen in de VS via de zuidelijke grens onmiddellijk en volledig stopt". De noodtoestand laat ook toe om bijkomende fysieke barrières op te richten aan de grens.
Trump wil miljoenen mensen zonder papieren overal in het land laten opsporen en deporteren, op basis van een wet uit 1789.
Het 'Blijf in Mexico-beleid' wordt opnieuw ingevoerd. Trump paste dat beleid tijdens zijn eerste termijn al toe, maar het werd door zijn opvolger (en inmiddels weer voorganger) Joe Biden geschrapt. Het houdt in dat niet-Mexicanen in Mexico moeten wachten op de afhandeling van hun asielaanvraag.
Trump wil het 'birthright citizenship' afschaffen, ook wel 'ius soli' of 'recht van de grond' genoemd. De maatregel zou eind februari moeten ingaan. Kinderen die in de VS worden geboren, zullen niet meer automatisch Amerikaans staatsburger worden als niet ten minste 1 van de 2 ouders legaal in het land verblijft of Amerikaans staatsburger is. (De maatregel zou niet met terugwerkende kracht ingevoerd worden. Er zouden dus geen papieren afgenomen worden van kinderen die nu al geboren zijn.)
Kwetsbare vluchtelingen die via hervestigingsprogramma's van de Verenigde Naties uit oorlogsgebieden naar de VS werden gebracht, zullen tijdelijk (gedurende 4 maanden) niet meer worden toegelaten.
Trump schrapt ook de beslissing van Biden om elke maand zo'n 30.000 migranten uit Cuba, Haïti, Nicaragua en Venezuela naar de VS te laten overvliegen. Biden voerde die maatregel in om het aantal illegale oversteken aan de zuidgrens te verminderen.
Daarnaast maakte Trump ook bekend dat hij de beruchte muur aan de grens met Mexico wil afwerken. En hij zou ook van plan zijn om opnieuw een inreisverbod voor mensen uit verschillende landen in te voeren. Tijdens zijn eerste termijn deed hij dat al voor 7 moslimlanden. Na een gerechtelijke uitspraak moest hij dat inreisverbod toen wel afzwakken.
2. Is er al concrete actie ondernomen op het terrein?
Donald Trump wil er duidelijk geen gras over laten groeien en ondernam meteen actie om zijn asiel- en migratiebeleid uit te voeren. Het meest in het oog springende is dat de app CBP One (Customs and Border Protection - Bescherming van Douane en Grens) al kort na zijn eedaflegging inactief werd gemaakt.
De app werd 2 jaar geleden gelanceerd door de regering-Biden en was sindsdien de enige legale manier om asiel aan te vragen aan de Mexicaans-Amerikaanse grens. Concreet konden mensen aan de grens via die app een afspraak maken in 1 van de 8 grensposten om daar een asielvraag in te dienen. Dan zouden ze tijdelijk worden toegelaten op Amerikaans grondgebied om daar de behandeling van hun asielprocedure af te wachten.
Doordat Trump de app meteen liet afsluiten, zijn tienduizenden afspraken die voor de komende weken al gemaakt werden, geannuleerd. Volgens de Amerikaanse zender CBS zou het over zo'n 30.000 afspraken gaan in de komende 3 weken. Die mensen weten nu niet wanneer die afspraak zal plaatsvinden en of ze überhaupt nog zal plaatsvinden.
Bekijk: Tranen aan de grens, bij duizenden mensen werd hun afspraak om asiel aan te vragen geannuleerd
Volgens sommige bronnen zouden naast die 30.000 bovendien nog meer dan 250.000 mensen in Mexico wachten om de app te kunnen gebruiken. Maar dat cijfer valt heel moeilijk te controleren. Onder Biden konden er ongeveer 1.500 afspraken per dag gemaakt worden.
Of de app op een later tijdstip weer actief zal zijn, is nog niet duidelijk. Het is dus ook niet duidelijk of al die mensen die zich nu aan de grens bevinden en asiel willen aanvragen, dat de komende weken en maanden nog zullen kunnen doen.
Wat betreft het opsporen en deporteren van mensen zonder papieren, wordt er verwacht dat er de komende dagen en weken razzia's zullen plaatsvinden in steden, woonwijken, bedrijven en misschien zelfs scholen. Wellicht zullen die gepaard gaan met enige show, zodat Trump zijn aanhangers kan laten zien dat hij zijn plannen ook effectief uitvoert. Voorlopig zijn nog geen berichten over of beelden van zulke razzia's opgedoken.
3. Zijn alle plannen van Trump uitvoerbaar?
Trump schoot dus meteen in actie, maar of al zijn plannen uitvoerbaar zijn, is maar de vraag. Om te beginnen rijzen er enkele praktische vragen. Zo wil Trump miljoenen mensen zonder papieren laten opsporen en deporteren door het ICE-agentschap (Immigration and Customs Enforcement).
Hoeveel mensen zonder papieren in de VS verblijven is moeilijk te zeggen. Het zouden er meer dan 10 miljoen zijn, de schattingen lopen uiteen van 11 tot 14 miljoen. Mogelijk zijn het er nog meer.
Om al die mensen te laten opsporen is er heel wat personeel nodig. En ook heel wat infrastructuur, want Trump wil die mensen ook allemaal vastzetten. Nu heerst er een zogenoemd 'catch and release-beleid', waarbij mensen zonder papieren worden opgepakt, maar daarna weer worden vrijgelaten met een bevel om het grondgebied te verlaten (of de vraag om zich bij een rechter te melden). Trump wil daar komaf mee maken en ze meteen vastzetten. Maar daarvoor zal hij enorme detentiecentra nodig hebben.
Naast praktische bezwaren, doemen er wellicht ook juridische problemen op. Zijn Trumps aanbevelingen wel allemaal wettelijk? Nu al zijn er meerdere rechtszaken opgestart tegen zijn beslissing om de CBP One-app uit te schakelen.
Maar vooral de afschaffing van het 'birthright citizenship' dreigt een juridische veldslag te worden. Dat recht staat namelijk verankerd in de grondwet, meer bepaald in het 14e amendement.
De afschaffing ervan is een heel vergaande maatregel. Je zou het zelfs als een breuk met de Amerikaanse geschiedenis kunnen beschouwen, want de VS is opgebouwd door migranten.
Nu al hebben een twintigtal Amerikaanse staten die door de Democraten worden bestuurd, aangekondigd dat ze naar de rechter zullen stappen. Ook tientallen organisaties bereiden rechtszaken voor.
Van alle beslissingen die Trump op dag 1 heeft genomen omtrent asiel en migratie, is dit allicht degene die het minst kans maakt om overeind te blijven. De Amerikaanse grondwet verander je namelijk niet zomaar. Er is een tweederdemeerderheid voor nodig in zowel het Huis van Afgevaardigden als de Senaat. Daarbovenop moet de aanpassing ook nog door 38 van de 50 Amerikaanse staten worden goedgekeurd.
4. Zullen landen van herkomst meewerken?
Daarnaast wordt Trump mogelijk ook nog met een ander probleem geconfronteerd: zullen de landen van herkomst alle mensen die hij wil deporteren zomaar willen terugnemen?
De Europese Unie heeft daar ervaring mee. Het blijkt heel moeilijk te zijn om mensen die geen asiel krijgen en uitgeprocedeerd zijn, naar hun land van herkomst terug te sturen. Bij de VS zou dat misschien iets vlotter kunnen gaan, omdat de VS meer (diplomatieke) macht heeft om druk uit te oefenen op derde landen.
Alvast Nicaragua heeft duidelijk gemaakt dat het niet zal meewerken. De Venezolaanse president Nicolás Maduro liet dat eerst ook uitschijnen, maar zou nu toch overwegen om samen te werken, mogelijk in de hoop dat de Amerikaanse sancties tegen zijn land wat versoepeld worden. Ook India liet al weten dat het bereid is om Indiase burgers die zonder papieren in de VS verblijven, samen met de VS te identificeren en terug te nemen. De VS en India zouden nu al zo'n 18.000 Indiërs zonder papieren hebben geïdentificeerd.
Het wordt vooral uitkijken hoe Mexico zich zal opstellen. Mexicanen vormen de grootste groep van mensen zonder papieren in de VS. Van de naar schatting 11 à 14 miljoen mensen zonder papieren, zouden er zo'n 4 miljoen de Mexicaanse nationaliteit hebben.
Bovendien is Mexico een buurland van de VS, waar ook heel veel migranten met een andere nationaliteit verblijven, in de hoop ooit de VS binnen te raken. Ook voor het opnieuw invoeren van het eerder vermelde 'Blijf in Mexico-beleid' zal Trump de steun van de Mexicaanse regering nodig hebben. De toenmalige Mexicaanse president Andrés Manuel Lópes Obrador werkte mee aan dat beleid, de kans is reëel dat zijn opvolger Claudia Sheinbaum - mede door de Amerikaanse druk - dat ook zal doen.
De links-populistische Sheinbaum, intussen bijna 4 maanden aan de macht, zegt alvast dat haar land klaar is om Mexicanen die worden uitgewezen, op te vangen. Maar sommige Mexicaanse migratie-experten betwijfelen of Mexico wel goed voorbereid is.
Sheinbaum wijst er ook op dat migratie multilateraal moet worden aangepakt door de internationale gemeenschap. En dat houdt onder meer in dat er aandacht wordt geschonken aan problemen zoals armoede en geweld die migratie in de hand werken. Mogelijk zal ze ook compensaties vragen aan Trump om migranten op te vangen. Dat deed ook haar voorganger.
Aan de andere kant stuurde Sheinbaum extra veiligheidspersoneel naar de zuidelijke grens met Guatemala om de zogenoemde migrantenkaravanen tegen te houden. Dat zijn grote groepen mensen die vanuit Centraal-Amerika Mexico binnenkomen en (vaak) willen doortrekken naar de VS. Naast Centraal-Amerikanen zijn daar ook veel Zuid-Amerikanen bij (Venezuela, Ecuador, ...) en zelfs een grote groep Aziaten.
Op die manier probeert Mexico migranten met andere nationaliteiten zelf ook buiten het grondgebied te houden. Mexicaanse migratie-experten zijn kritisch voor dat beleid, omdat niet iedereen in die karavanen per se naar de VS wil. Er zijn ook mensen die in Mexico willen blijven en de Mexicaanse economie kan hen goed gebruiken. Bovendien zou dit in het voordeel spelen van mensensmokkelaars.
5. Wat levert Trumps migratiebeleid op voor de VS?
In Trumps ogen zijn alle migranten die illegaal de VS binnenkomen "moordenaars en verkrachters" die daarbovenop ook drugs als fentanyl binnenbrengen in de VS. Volgens Trump zijn mensen zonder papieren verantwoordelijk voor de ergste misdaden in het land. Maar daar zijn geen harde bewijzen voor.
De illegale migratie aanpakken door de grens te sluiten en mensen zonder papieren te deporteren, zou het aantal misdaden in de VS dus aanzienlijk moeten doen afnemen, als we Trumps redenering zouden volgen. Of dat ook zo zal zijn, is dus maar de vraag. Tijdens de campagne wees Trump onder meer ook op de druk op de huizenmarkt.
Maar Trumps plannen zouden ook wel eens minder gunstige gevolgen voor hem kunnen hebben.
Zo wordt gezegd dat dit alles een impact kan hebben op bepaalde economische sectoren, zoals de landbouw, bouw of horeca, waar vele migranten als goedkope arbeidskrachten aan de slag zijn. Door de deportaties zou er mogelijk een tekort aan arbeidskrachten kunnen ontstaan in die sectoren.
Er wordt ook gezegd dat als het moeilijker wordt om vacatures in te vullen, de lonen zullen stijgen. En dat zou dan weer de inflatie de hoogte in kunnen jagen. En dat is iets wat Trump natuurlijk net niet wil. De hoge inflatie onder Biden was een van Trumps favoriete schietschijven tijdens de campagne.
Of Trumps migratieplannen tot in de puntjes zullen kunnen worden uitgevoerd en wat daarvan de gevolgen zullen zijn voor de Amerikaanse economie, zal allemaal nog moeten blijken. In elk geval geeft Trump nu al aan zijn achterban en tegenstanders de indruk dat hij een hard beleid wil voeren.
