In zijn pleidooi om het Panamakanaal terug te nemen, doet de Amerikaanse president Donald Trump een aantal beweringen die niet kloppen of misleidend zijn. Zo overschat Trump het aantal Amerikaanse levens dat verloren ging bij de bouw van het kanaal en beweert hij misleidend dat “China het Panamakanaal beheert”. Een beetje context.
Trump goochelt met feiten over het Panamakanaal om de waterweg opnieuw in handen te krijgen
Ellen Debackere
Gepubliceerd:
In het kort
Wat? Amerikaans president Donald Trump heeft zijn voornemen om de controle over het Panamakanaal terug te nemen van Panama nog eens herhaald tijdens zijn eedaflegging.
Maar? Hij doet daarbij een aantal foutieve uitspraken. Zo beweert hij dat er bij de bouw van het Panamakanaal 38.000 Amerikaanse levens verloren gingen. Experten schatten dat aantal een pak lager in. De uitspraak dat “China het Panamakanaal beheert” is evenmin juist, al maken Amerikaanse functionarissen zich wel zorgen om 2 havens aan de uiteinden van het kanaal die in handen zijn van een Hongkongs bedrijf.
1. Beheert China het Panamakanaal?
“En bovenal, China beheert het Panamakanaal en wij hebben het niet aan China gegeven”, zei Trump tijdens zijn eedaflegging. “We hebben het aan Panama gegeven en we nemen het terug.” (vanaf 1:31:12 in deze video ).
De claim werd niet voor het eerst gedaan. Op 25 december plaatste Trump een post op Truth Social waarin hij onder meer het volgende zei: “Vrolijk kerstfeest voor iedereen, ook voor de geweldige soldaten van China, die liefdevol, maar illegaal, het Panamakanaal beheren (waar we 110 jaar geleden 38.000 mensen verloren bij de bouw ervan).”
Trumps bewering is onjuist. Het Panamakanaal wordt beheerd door een agentschap van de Panamese regering , niet door Chinese soldaten. De Panama Canal Authority is een bestuur van 11 leden dat toezicht houdt op het onderhoud en de veiligheid van het kanaal.
In een persconferentie betwistte president José Raúl Mulino van Panama de beweringen door te zeggen dat er “geen Chinese soldaten in het kanaal” waren.
“Er is absoluut geen Chinese inmenging of deelname in iets dat te maken heeft met het Panamakanaal”, zei Mulino ook .
Hoewel de bewering onjuist is, is de groeiende Chinese invloed op de wereldwijde scheepvaart en havens, waaronder het Panamakanaal, wel een bezorgdheid voor Amerikaanse functionarissen, schrijft de Amerikaanse krant The New York Times .
Meer specifiek maken ze zich zorgen om 2 zeehavens aan de uiteinden van het Panamakanaal. Die 2 zeehavens worden al jarenlang beheerd door Hutchinson Ports PPC , een afdeling van CK Hutchison Holdings, een in Hongkong gebaseerd conglomeraat.
De grootste eigenaar daarvan is een familie van Hongkongse miljardairs, niet de Chinese overheid. Maar Beijing heeft zijn nationale veiligheidswetten uitgebreid naar Hongkong.
Hierdoor maken Amerikaanse functionarissen zich steeds meer zorgen dat de Chinese regering invloed kan uitoefenen op particuliere bedrijven om bijvoorbeeld commercieel of militair verkeer in oorlogstijd stil te leggen.
Ryan C. Berg, de directeur van het "Americas-program" van het Center for Strategic and International Studies, vertelde eerder aan The New York Times dat China scheepvaartgegevens en maritieme operaties zou kunnen gebruiken om inlichtingen over de VS te verzamelen.
In een interview met The Associated Press ontkent Ricaurte Vásquez, beheerder van het Panamakanaal, dat China de werking van het kanaal controleert.
Hij zegt dat Chinese bedrijven die actief zijn in de havens aan beide uiteinden van het kanaal deel uitmaken van een consortium uit Hongkong dat in 1997 een biedingsproces won. Hij voegde eraan toe dat Amerikaanse en Taiwanese bedrijven ook andere havens langs het kanaal uitbaten.
Zelfs als de VS de controle over het kanaal zou terugkrijgen, zou dat nog niets veranderen aan het feit dat een Chinees bedrijf de havens aan beide uiteinden controleert, schrijft The New York Times .
Conclusie:
Het beheer van het Panamakanaal ligt niet in Chinese handen: dat is de verantwoordelijkheid van een agentschap van de Panamese regering.
Wel zijn er bij Amerikaanse functionarissen zorgen om de groeiende invloed van China op havens wereldwijd, en meer specifiek om 2 Hongkongse havens aan beide uiteinden van het Panamakanaal.
Maar die activiteiten staan los van het beheer van het kanaal zelf, dat in handen is van de Panama Canal Authority. Zelfs als de VS de controle over het kanaal zou terugkrijgen, verandert dat nog niets aan de invloed van China op de havens. Daarom beschouwen we de uitspraak als eerder onwaar.
2. Stierven er 38.000 Amerikanen tijdens de bouw van het Panamakanaal?
“De Verenigde Staten, (…), hebben meer geld uitgegeven dan ooit tevoren aan een project, en 38.000 levens verloren bij de bouw van het Panamakanaal”, zei Amerikaans president Donald Trump onder andere tijdens zijn eedaflegging (te beluisteren vanaf 1:30’30” in deze video ). “We zijn zeer slecht behandeld voor dit dwaze cadeau dat nooit gedaan had mogen worden.”
Daarmee herhaalt hij een eerdere uitspraak. Op 21 december 2024 schreef hij al op zijn socialemediaplatform Truth Social dat 38.000 Amerikanen stierven bij de bouw van het kanaal.
Trump heeft gelijk – zo schrijven The Washington Post en de officiële website van het Panamakanaal – dat het destijds het grootste openbaar infrastructuurproject was dat tot dan door de VS was ondernomen. Maar het aantal Amerikanen dat het leven liet, is sterk overschat, zeggen experten.
Hoe zit het dan precies? Er doen verschillende schattingen de ronde, maar geen daarvan benadert Trumps cijfer.
Het Panamakanaal werd tussen 1904 en 1914 gebouwd door de VS. De schattingen over hoeveel mensen tijdens deze bouwfase stierven, schommelen tussen 5.600 en 7.600, afhankelijk van de bron die je raadpleegt. Ook het aandeel Amerikanen dat tussen de slachtoffers zat, varieert. Naar gelang de bron stierven er tussen de 300 en 1.000 Amerikanen:
Zo zegt professor Internationale Betrekkingen Noel Maurer (George Washington University) en coauteur van het boek “The Big Ditch: How America Took, Built, Ran, and Ultimately Gave Away the Panama Canal” aan de Amerikaanse factcheckers van Factcheck.org dat er in die bouwfase zo’n 7.600 mensen stierven. “De meeste doden waren geen Amerikanen”, stelt Maurer. “(…) In totaal stierven er minder dan 1.000 Amerikanen als gevolg van ongelukken of infectieziekten tijdens de aanlegfase van het kanaal.”
Een andere bron - Matthew Parker , auteur van het boek “Hell’s Gorge: The Battle to Build the Panama Canal” – zegt aan de Britse openbare omroep BBC dat tijdens deze bouwfase ongeveer 6.000 mensen stierven. “Ze waren bijna allemaal uit Barbados. Ongeveer 300 Amerikanen stierven toen.”
Een andere schatting, in het medisch-wetenschappelijk tijdschrift “Emerging Infectious Diseases”, spreekt van in totaal ongeveer 5.600 mensen die overleden aan verwondingen en ziektes tijdens de Amerikaanse bouwfase.
Professor emeritus in de Geneeskunde Enrique Chaves-Carballo (University of Kansas) spreekt in het online tijdschrift Hektoen International van gelijkaardige schattingen. “De Amerikaanse poging (1904-1914) (om het kanaal te bouwen, red.) resulteerde in 5.609 doden.”
Opgelet: vóór de Amerikaanse bouwfase (1904-1914) vond in de jaren 1880 al een eerdere, Franse poging plaats om het kanaal aan te leggen. Toen stierven er meer mensen, maar daar zouden zo goed als geen Amerikanen tussen hebben gezeten.
Afhankelijk van de bron liep het dodental tijdens de Franse poging op van zo’n 22.000 tot 25.000 slachtoffers:
“Zo’n 25.000 mensen stierven, vaak door virussen die door muggen werden overgedragen, tijdens de mislukte Franse poging om het kanaal aan te leggen in de jaren 1880”, zegt Matthew Parker opnieuw. Maar Parker zegt dat “vrijwel niemand” Amerikaans was. “Het waren voornamelijk Fransen en Jamaicanen.”
Volgens Chaves-Carballo kostte de mislukte Franse poging (1881-1889) zo’n 22.000 levens.
De officiële website van het Panamakanaal spreekt van een samengeteld totaal van 25.000 slachtoffers voor zowel de Franse als de Amerikaanse bouwfase. De website geeft geen informatie over het mogelijke aantal Amerikanen onder de slachtoffers.
Conclusie:
Schattingen over het dodental tijdens de Amerikaanse bouwfase (1904-1914) van het Panamakanaal schommelen tussen de 5.600 en 7.600 slachtoffers. Onder hen zouden tussen de 300 en 1.000 Amerikanen gezeten hebben.
Het is niet duidelijk waarvan Trump het getal van 38.000 Amerikaanse slachtoffers haalt.
Mogelijk telt Trump de ongeveer 22.000 tot 25.000 slachtoffers van de eerste, Franse bouwpoging (1881-1889) erbij. Maar hier zaten volgens experten amper Amerikanen tussen de slachtoffers.
De uitspraak die stelt dat er 38.000 Amerikanen om het leven kwamen bij de bouw van het Panamakanaal beschouwen we daarom als onwaar.
Kan de VS het Panamakanaal terugnemen?
Eerst even terug naar het begin. Het Panamakanaal werd meer dan 80 jaar door de VS beheerd, maar dat beheer werd in 1999 aan de Panamese regering gegeven. Dat gebeurde op basis van een verdrag dat de Amerikaanse president Jimmy Carter met Panama had gesloten.
Kan Trump om dat verdrag heen? “Niet zomaar”, zegt professor Internationaal Recht Jan Wouters (KU Leuven) aan VRT NWS. “Het kanaal behoort tot het soevereine grondgebied van Panama en de Panamese president heeft al duidelijk gemaakt dat van een overname geen sprake kan zijn.”
“In het verdrag dat ooit met Jimmy Carter werd opgesteld staat bovendien geen clausule tot opzegging. Het verdrag heeft dus geen einddatum.”
“Maar er is een verplichting om het kanaal voor eeuwig neutraal te houden”, zegt Wouters. “Mogelijk vinden Trumps juristen zo wel een uitweg. Ze zullen Panama mogelijk verwijten dat het land het verdrag niet correct uitvoert. Ze zullen dus argumenten zoeken, maar of die juridisch sluitend zijn, is een andere vraag.”
Volgens Mick Mulvaney, de voormalige stafchef van Trump, zijn de provocaties eerder een onderhandelingstactiek om de tarieven omlaag te krijgen, schrijft The New York Times .
Meer informatie over de factchecks van VRT NWS?
Zoek je meer verhalen van VRT NWS CHECK over factchecking, desinformatie of online bedrog? Die vind je hier.
Wil je weten hoe we te werk gaan bij het factchecken? Dat lees je in dit artikel.
Heb je vragen of opmerkingen of wil je weten wie er in ons team zit? Dat lees je in dit artikel.
Je vindt onze factchecks ook terug bij deCheckers , samen met betrouwbare factchecks van enkele andere Vlaamse en Nederlandse redacties.
Wil je iets laten checken? Stuur ons dan een mail via check@vrtnws.be.
VRT NWS is erkend lid van het International Fact-Checking Network (IFCN) en van het European Fact-Checking Standards Network (EFCSN ).
