Einde komt in zicht voor federale formatie, krijgt formateur Bart De Wever (N-VA) zijn Arizona-partners op één lijn?

"Het is tijd om het landingsgestel uit te klappen", zei formateur Bart De Wever (N-VA) zondag nog op de nieuwjaarsreceptie van de N-VA in Antwerpen. Maar hij zei er óók bij dat het sociaal-economisch moeilijk wordt.

Vorige vrijdag had hij de nieuwste versie van zijn zogenoemde supernota aan de onderhandelende partijen voorgesteld, maar de reacties waren niet eenduidig positief. De formateur moest zelfs afzonderlijk praten met de voorzitters van Vooruit, CD&V, de MR en Les Engagés. Dat er geen plenaire vergadering met alle partijvoorzitters samen kwam, lijkt veelbetekenend. 

"Het kalf ligt gebonden waar het al maanden gebonden ligt: bij alles wat in die supernota staat", zegt watcher Lonne van Erp. "Dat heeft te maken met de grote ideologische tegenstellingen tussen de partijen aan de onderhandelingstafel." Het is inderdaad niet de eerste keer dat de gesprekken spaaklopen over dit onderwerp. 

Misschien is het net daarom geen slecht idee om alles goed af te spreken en af te stemmen. En dat vraagt tijd, veel tijd. "Een gedetailleerd regeringsakkoord zal misschien ruzies in de regering vermijden, zoals we die hebben gezien tijdens de voorbije legislatuur", denkt Van Erp. "Al blijft de vraag of zo'n gedetailleerd akkoord wel mogelijk is als het water tussen de verschillende partijen zo diep blijft. Uiteindelijk zullen we toch een compromis à la belge krijgen, denk ik."

"Je zit natuurlijk met een kader waarin je als regering moet werken", duidt collega-watcher Bart Verhulst. "Door de slechte staat van de overheidsfinanciën is de marge voor nieuw beleid wel erg klein geworden. Wellicht zal het verlanglijstje beperkt moeten blijven tot 3 miljard. Daarbij hoort ook defensie, waar we wellicht niet onderuit zullen kunnen." 

Hoe dan ook moet de volgende federale regering een begrotingsgat van 23 miljard euro zien te dichten. Er ligt dus niet veel snoep op de onderhandelingstafel. "De volgende regering zal echt veel moeilijke maatregelen moeten nemen", denkt Bart Verhulst.

Dat wordt dan nog eens bemoeilijkt door het gezelschap aan de onderhandelingstafel. "Ik heb wel eens te horen gekregen dat er te veel testosteron en onervarenheid aan tafel zit", zegt Verhulst. "Het zijn natuurlijk allemaal sterke persoonlijkheden." Bovendien zijn het ook nog eens winnaars of mensen die zichzelf als winnaar beschouwen. "Zij willen natuurlijk hun winst verzilverd zien."

De Arizona-partijen vormen een bont allegaartje. Je hebt Vooruit als enige linkse partij, de MR als rechts-liberale poot, de Vlaams-nationalistische en conservatieve N-VA en de centristische partijen CD&V en Les Engagés. Bart De Wever moet als formateur een neutrale rol spelen, want hij is het die het compromis moet zien te vinden.

"Ik hoor wel eens dat De Wever te weinig formateur is, maar dat zijn natuurlijk 'de anderen' die zoiets zeggen", aldus Verhulst. "Maar zijn rol is niet gemakkelijk. Als hij te veel naar links opschuift, verliest hij de MR. Als hij te veel naar rechts opschuift, krijgt hij problemen met Vooruit, CD&V en Les Engagés." 

Naar verluidt wringt vooral Vooruit tegen bij de laatste versie van de supernota. Daarin is weer sprake van een tax cut, op vraag van de MR. Vooruit is bevreesd dat die zal neerkomen op extra besparingen in de sociale zekerheid.

"Vooruit heeft er alle baat bij zich te profileren als dé sociale partij van Arizona", zegt Van Erp. "Ook CD&V en Les Engagés zitten als centrumpartijen op die lijn. Zij zien niet graag dat Vooruit alleen het etiket 'sociaal' krijgt." CD&V vreest trouwens ook nog dat de door haar gewenste belastinghervorming er niet zou komen.

Aan de rechterkant staat de MR van Georges-Louis Bouchez. "Hij denkt vooral dat hij zwaarder moet wegen dan het 'kleine' Vooruit, maar hij wil zich ook laten gelden", denkt Van Erp. "Dat is voor een deel een karakterkwestie, maar Bouchez is ook een verkiezingswinnaar."

Van de N-VA horen we veel minder tijdens deze formatiefase. "Die partij levert de formateur, en die zit in een compromisrol. Hij kan geen kamp kiezen in het openbaar, al hoor je van de andere partijen wel dat hij aan de tafel meer naar de MR leunt", aldus Van Erp.

Het ligt dus allemaal wat moeilijk en delicaat. Hoe dan ook lijkt het erop dat de compromissen die zich volgens sommigen vorige week nog aftekenden niet weerspiegeld worden in de laatste versie van de supernota van de formateur. Maar is die tekst wel bedoeld als zogenoemde landingstekst voor een regeerakkoord? Daarover zullen de komende dagen misschien meer duidelijkheid geven.  

"De formateur zal uiteindelijk een evenwicht moeten zien te vinden waarbij iedereen zich comfortabel voelt", denkt Bart Verhulst. Maar zal het ook lukken om de links-rechtstegenstelling te overstijgen? "Je kan daar niets zinnigs over zeggen."

"Je weet nooit 100 procent zeker of het lukt", treedt Lonne van Erp hem bij. Zij klinkt iets minder pessimistisch. "Er zijn de voorbije maanden moeilijkere momenten geweest, waarbij veel meer informatie werd gelekt. Nu zijn er maar beperkte lekken en de onderhandelaars leggen ook geen verklaringen af. Al verwachtten we wel een crisette, vóór de landing." Toch is dat niet zonder gevaar. "Een crisette kan soms uitgroeien tot een echte crisis."  

"Ik ben nooit een believer geweest van de theorie dat Arizona bij gebrek aan een alternatief niets anders kón dan lukken", zegt Bart Verhulst. De piste met Open VLD in plaats van Vooruit is volgens hem op papier misschien mogelijk, maar niet in realiteit: die heeft geen meerderheid aan Vlaamse kant - wat voor N-VA not done is - en Open VLD is momenteel vooral bezig met zichzelf heruit te vinden. "Dan resten ons nog nieuwe verkiezingen", concludeert Verhulst. Formateur Bart De Wever (N-VA) wil het landingsgestel uitklappen, maar formatie dreigt noodlanding met slachtoffers te worden