Franse parlementsleden willen toestemming toevoegen aan definitie van verkrachting, in nasleep van zaak-Pélicot

"De seksuele criminaliteit daalt niet en de straffeloosheid blijft", stelt het onderzoeksrapport van de groep die in het Franse parlement rond vrouwenrechten werkt. 

Dat seksueel geweld een probleem blijft in Frankrijk, bewijzen ze met harde cijfers: 8 op de 10 slachtoffers van seksueel geweld of verkrachting dient geen klacht in, en 73 procent van de klachten worden geklasseerd zonder gevolg. In 2022 zouden volgens het ministerie van Binnenlandse zaken 230.000 vrouwen slachtoffer geworden zijn van (poging tot) verkrachting. 

Daarom beveelt het rapport aan om toestemming op te nemen in de criminele definitie van verkrachting. "Toestemming moet specifiek uitgesproken worden op een vrije manier", zegt Marie-Charlotte Garin, vice-voorzitter van de delegatie voor vrouwenrechten. "Het mag niet worden afgeleid uit de context of door gebrek aan verzet. En de toestemming mag ook op elk moment ingetrokken worden." 

Als de definitie veranderd wordt, moet voortaan dus onderzocht worden of het slachtoffer toestemming heeft gegeven voor de handelingen. Daarbij "moet rekening gehouden worden met situaties van kwetsbaarheid, grip of verbijstering". 

Te veel daders kunnen nog zeggen dat ze niet wisten dat het slachtoffer geen seks wou, of niet instemde met de uitgevoerde handelingen, stelt het rapport. En dat komt volgens de onderzoekers door een gebrek aan een duidelijke definitie rond toestemming in de huidige wet. 

De huidige wet, die dateert uit 1980, definieert verkrachting als volgt: "Elke daad van seksuele penetratie, ongeacht de aard ervan, of elke orale genitale handeling op een persoon die door een dader gepleegd wordt met geweld, dwang, bedreiging of verrassing." 

Die definitie benadeelt de slachtoffers nog teveel, klinkt het. "Het bemoeilijkt het indienen van klachten en voedt stereotypen over verkrachting." 

Het is dankzij het proces-Pélicot dat het debat rond de uitbreiding van de definitie van verkrachting weer hevig gevoerd wordt. "De zaak-Pélicot was in vele opzichten de rechtszaak rond verkrachtingscultuur in Frankrijk", staat in het rapport te lezen. "Het is tijd om te handelen, te veranderen." 

Al zorgden in 2023 de Europese richtlijnen ter bestrijding van het geweld tegen vrouwen en huiselijk geweld al een eerste keer voor debat in Frankrijk. Toen was er geen consensus over de maatregelen die moesten worden getroffen. De delegatie voor vrouwenrechten werd toen belast met het onderzoeksrapport dat nu is voorgesteld.

Hoewel het rapport duidelijk is, blijven de meningen verdeeld. Zelfs feministische bewegingen vinden geen consensus. 

Het meest gehoorde argument voor de verandering, is dat Frankrijk enkel het Verdrag van Istanbul zou toepassen. Dat is een verdrag van de Raad van Europa over de bescherming van vrouwenrechten, en Frankrijk bekrachtigde dat al in 2011. Als Frankrijk haar wet nu aanpast, zou het dus enkel daad bij woord voegen, klinkt het. 

Anderen maken zich dan weer zorgen over situaties waarin toestemming wordt afgeperst of afgedwongen, en vrezen dat slachtoffers uit de boot zullen blijven vallen als de wet wordt aangepast. Deze groep ziet de wet liever niet aangepast. 

Dat de aanbevelingen en het bijbehorende wetsvoorstel geen wonderen zullen verrichten, weten ook indieners Marie-Charlotte Garin en Véronique Riotton. "Natuurlijk is het niet zo simpel en binair voor te stellen", zegt Garin in de Franse krant Le Figaro . "Maar met de huidige definitie laat je honderdduizenden slachtoffers in de kou staan, en dat is onacceptabel."

"Als we toestemming verankeren in de grondwet, geven we een duidelijk signaal: verkrachting gaat over geweld en dominantie, en heeft niets te maken met seksualiteit", gaat Garin verder. 

Bovendien moet de wet voornamelijk ondervragingen vergemakkelijken. "We willen veiligheidsdiensten en magistraten verschillende nieuwe middelen geven om anders te kunnen ondervragen én straffen", zegt Riotton. "De wet moet duidelijkheid bieden, zodat de uitvoering ervan minder willekeurig wordt." 

Het rapport zelf eindigt met de vraag na te denken over een "globaal plan tegen seksueel geweld en de verkrachtingscultuur in Frankrijk". En dat plan moet ambitieus en gefinancierd zijn, klinkt het. 

Het wetsvoorstel is nu ingediend, en president Emmanuel Macron heeft zich er alvast positief over uitgesproken.