Na annulaties en tijdelijke pauzes: wat is er aan de hand met onze festivals?

België is een festivalland: elke zomer zijn er ongeveer 400, waarvan een 300-tal in Vlaanderen en Brussel, goed voor om en bij de 5 miljoen bezoekers. “Die cijfers zijn al jaren constant. Sommigen stoppen ermee, maar er zijn altijd muziekliefhebbers die met iets nieuws beginnen. In navolging van Tomorrowland zijn er veel EDM-festivals bijgekomen. De festivalcultuur zit diep in ons DNA”, zegt Serge Platel van de Federatie van Muziekfestivals in Vlaanderen aan VRT NWS.

Toch ziet de zomer van 2025 er minder rooskleurig uit, op de (eenmalige?) comeback van Marktrock in Leuven na. Een 10-tal middelgrote festivals krimpt in, last een pauze in of houdt er definitief mee op.

Enkele voorbeelden: het tweedaagse Buikrock in Deerlijk, mee opgericht door ereburger Niels Destadsbader, is failliet na problemen met Bancontact enkele jaren geleden. Rock Ternat is financieel gezond, maar trekt er zelf de stekker uit. 2 redenen: de druk op vrijwilligers en de vennootschapsbelasting die hen boven het hoofd hangt, omdat hun vzw beschouwd wordt als commerciële onderneming. Live is Live worstelt dan weer met de programmatie. Geen editie in 2025, maar ze willen in 2026 de draad weer oppikken. 

Hebben die verschuivingen nog iets te maken met de coronacrisis, die de evenementensector in 2020 en 2021 tot een harde pauze heeft gedwongen?  “Corona heeft onze sector zeker geen deugd gedaan, maar de blijvende impact die we hadden gevreesd, is er niet. De meeste festivals hebben op hun tandvlees gezeten, maar zijn erdoor gesparteld. 90 procent zijn vzw’s die draaien op vrijwilligers en niets verdienen. De grote spelers hebben overheidssteun gekregen”, aldus de federatie.

Wat de grote struikelblokken voor festivalorganisatoren zijn, blijkt duidelijk uit de 3e European Festival Survey van muziekblad IQ Magazine. Na de festivalzomer van 2024 zijn 220 organisatoren van Europese festivals bevraagd over de toekomst.

De top 3 van bezorgdheden bestaat integraal uit financiële zaken: 2 op de 3  organisatoren ligt wakker van de toegenomen productiekosten. Ruim de helft vindt het een grote uitdaging om artiesten te boeken. Sommige grote namen – zoals Ed Sheeran - laten de festivals links liggen om soloshows te spelen, waarmee ze meer verdienen. 40 procent van de organisatoren maakt zich zorgen over de ticketverkoop. 

Herkenbaar voor Belgische organisatoren, bevestigt de Federatie van Muziekfestivals in Vlaanderen. De 2 grote knelpunten vatten ze samen als “hoge kosten en te veel regels”.

“Letterlijk alles wordt duurder: niet enkel basisdingen zoals podia, licht en geluidsmateriaal en energie maar ook artiesten. Hun gages stijgen, omdat concerten hun belangrijkste bron van inkomsten zijn. Daarnaast jaagt ook de toegenomen regelgeving organisatoren op kosten.” 

“De verplichte omschakeling naar herbruikbare bekers vorige zomer was een serieuze investering. (Rock Werchter en Pukkelpop vroegen achteraf een herevaluatie van die regels, red.) Ook duur: de steeds strengere veiligheidsnormen. Professionele security is verplicht op alle festivalterreinen. De inzet van lokale politiediensten en hulpdiensten kost handenvol geld. En zoek daarnaast maar genoeg vrijwilligers die gratis alles in goede banen willen leiden.”

“Bovendien moeten alle evenementen aan dezelfde basisvoorwaarden voldoen, ongeacht de grootte. Je kan als organisator die kosten deels doorrekenen via de ticketprijs, maar daar zit een limiet op. De prijszetting bezorgt elke organisator kopzorgen, of je nu 5.000 bezoekers verwacht of 50.000.”

Platel nuanceert dat vooral kleinere festivals moeilijk het hoofd boven water houden. “Hoe groter een organisatie, hoe groter de financiële buffer. Maar ook hoe meer kosten je moet maken en hoe duurder de artiesten op de affiche. Wat wel zwaarder doorweegt voor gratis festivals en festivals met dagtickets zijn de weersomstandigheden. 2 regenedities op rij kunnen de doodsteek zijn.” 

Een kleiner festival dat het goed doet, is het tweedaagse Gladiolen. Het evenement in de Kempense gemeente Olen lokt tot 10.000 bezoekers per dag en is net in Nederland uitgeroepen tot het beste kleine festival van Europa.

“Die prijs is voor mij een bekroning voor al onze vrijwilligers. Niemand die bij Gladiolen betrokken is, wordt daarvoor betaald, maar ik heb daar een dubbel gevoel bij”, zegt organisator Lode Bellens aan VRT NWS. 

“We werken het hele jaar door met een kernteam van 14 vrijwilligers in werkgroepen rond bijvoorbeeld backstage en sponsoring. Als vrijwilliger moet ik vakantie nemen om te vergaderen met de lokale overheden en veiligheidsinstanties over Gladiolen. Ik doe dat met alle plezier, maar het is niet evident om andere mensen te vinden die zich in ruil voor drankbonnetjes in die mate engageren.”

“In de week voor het festival groeien we via verenigingen naar een team van 1.000 vrijwilligers. Het is steeds moeilijker om die mensen te vinden. Met de Olenaren alleen redden we het niet. We spreken het brede Kempense verenigingsleven aan en dat loopt na corona minder vlot. Daarnaast blijven we de buurtbewoners zo veel mogelijk betrekken, ook met een aparte voorverkoop.”

“Voor de editie van 2024 - met Bazart en Selah Sue als headliners - waren onze tickets in 2 uur uitverkocht en het gaat elk jaar sneller. We willen een mooie line-up met minstens 1 grote naam, maar door de stijgende gages voor artiesten wordt dat lastig. Beginnende artiesten kunnen we makkelijk boeken, maar het middensegment is weggevallen. Ook artiesten zonder recente radiohit worden stilaan te duur voor ons.”

“En dan zijn er de vele regels en bijhorende kosten die het voor ons als kleine vzw niet gemakkelijk maken. De draaiboeken rond veiligheid worden ook elk jaar dikker. We zijn in 2019 al overgestapt op herbruikbare bekers, dus die investering is achter de rug. Maar we zijn btw-plichtig geworden, wat vroeger niet het geval was.”   

“We worden als vrijwilligersorganisatie fiscaal gelijk behandeld als de grote spelers in de sector. Zo creëer je een ongelijk speelveld, want ook als klein festival willen we kwaliteit bieden. Dat kost veel geld en we kunnen en willen de capaciteit op onze locatie niet verhogen.”

De Federatie van Muziekfestivals roept de politiek op om een werkbaar kader te creëren. “Nu vele vzw’s achterstallige vennootschapsbelasting moeten betalen, bloedt mijn hart. Als we een festivalregio willen blijven die internationaal erkenning krijgt, dan vraagt dat om een unieke aanpak”, aldus Platel.