Zijn tradities zoals de varkenskoppenverkoop in Wever nog van deze tijd? “Niet op retour, maar eerder in opgang”

In Wever, een gehucht van Glabbeek, zijn afgelopen zondag weer varkenskoppen verkocht tijdens de Sint-Antoniusviering. In totaal werden 1 hele en 4 halve varkenskoppen per opbod verkocht.  De verkoop bracht in totaal 1.545 euro op, en wordt integraal geschonken aan een goed doel. De traditie van de varkenskoppen is er ook in Rotselaar, in Leerbeek en in Loonbeek in Huldenberg. 

"De traditie is vooral doorgebroken in de 19-20e eeuw", zegt Marc Jacobs, professor Erfgoedkunde aan de Universiteit Antwerpen. "Maar er zijn sporen die teruggaan tot in de middeleeuwen. Het gaat om de verering van de heilige Antonius, die enkele attributen had zoals een bijl of een varken."

"Zijn volgelingen, de Antonieten, waren varkenshoeders, maar traden ook op als verplegers. In de buurt van 17 januari was het gebruikelijk om die varkens te verdelen onder de armen en er ook en feest van te maken. Vanaf de 19e eeuw werd dat eerder een openbare verkoop."

In de meeste gemeenten wordt nu nog slechts 1 varkenskop verkocht, dat waren er vroeger veel meer. Maar is die traditie nog wel van deze tijd? "Dat hangt natuurlijk van de mensen af”, zegt professor Jacobs. "Ik denk dat de traditie wel nog een tijd zal bestaan. Twee jaar geleden werd de varkenskoppenverkoop nog erkend als Vlaams immaterieel erfgoed. En we merken dat zo’n tradities helemaal niet op hun retour zijn, maar eerder bezig zijn aan een opgang. Zolang we vlees eten, en niet allemaal vegetariër geworden zijn, zal er nog wel draagvlak voor zijn."

De varkens worden niet geslacht om enkel hun kop te verkopen. Het hele varken wordt gebruikt voor vleesdistributie. De dieren worden dus niet mishandeld, zoals dat soms nog met andere tradities gebeurt. "Zoals bijvoorbeeld het ganstrekken in het noorden van de provincie Antwerpen, waarbij ganzen onthoofd worden. Dat gebeurt niet meer met levende dieren, ofwel zijn de dieren verdoofd ofwel gebruikt men een alternatief, zoals stof. Er kwam te veel kritiek op. Het kwellen van dieren past niet meer bij huidige regelgeving rond dierenbescherming."

"De varkenskoppen worden culinair verwerkt, voor het maken van kipkap bijvoorbeeld. De varkenskop is niet enkel om op te eten, maar het is ook een statussymbool. Er wordt ook op geboden, vaak tot 1.000 euro, het geeft de positie in de gemeenschap aan en kan ook een marketingstunt zijn voor bedrijven. Een ander doel is om samen te komen, het is ook gemeenschapsvormend", zegt professor Marc Jacobs.