Schrijver Pierre Mertens (85), voor de rechter gedaagd door prinses Lilian voor zijn roman 'Koninklijke rust', is overleden 

Belgische en internationale geschiedenissen doken vaak op in het werk van Pierre Mertens. Hij was een van de belangrijkste schrijvers van ons land, aan de andere kant van de taalgrens. Samen met socioloog Claude Javeau muntte Pierre Mertens het begrip 'belgitude', om de Belgische ziel en identiteit te omschrijven.

In 1995 raakte Pierre Mertens ook in Vlaanderen bekend met zijn roman ‘Une paix royale’, later vertaald als ‘Koninklijke rust’. Startpunt van het verhaal: een jongen op de fiets wordt aangereden door de sportwagen van de koning en raakt daarna gefascineerd door de geschiedenis van het koningshuis.  Mertens schreef een kroniek van ons land, waarbij hij waarheid en fantasie vermengde. Maar dat viel niet overal in goede aarde. 

Pierre Mertens werd in Parijs voor de rechter gedaagd door Lilian Baels, de weduwe van koning Leopold III, en door haar zoon Alexander. Zij eisten dat het boek van de markt zou worden gehaald, omdat er passages en dialogen in stonden die volgens hen beledigend waren, ook voor koning Boudewijn en koningin Fabiola, over wie Mertens schampere dingen schreef. Lilian Baels eiste ook miljoenen schadevergoeding.

Pierre Mertens noemde het boek “een dromerij, een meditatie over het land dat ik liefheb”. Hij probeerde de koninklijke familie te overtuigen dat het allemaal fictie was. Maar hij beet in het zand. 

Mertens verloor het proces en hij moest enkele passages in (de Franse uitgave van) het boek aanpassen. Hij kreeg er wel de Europese Jean Monnet-prijs voor.  En de oplage ging dankzij het schandaal natuurlijk door het dak. Mertens kreeg de morele steun van bekende schrijvers als Salman Rushdie of Milan Kundera, die het proces een aanslag op de vrijheid van meningsuiting noemden.

Voor de roman ‘Les éblouissements’ (‘Begoochelingen’ in het Nederlands) had Pierre Mertens eerder al de prestigieuze Franse Prix Médicis gekregen. Alles samen schreef hij tientallen romans, recensies, analyses. Pierre Mertens tekende ook voor het libretto voor de opera ‘La passion de Gilles’ van Philippe Boesmans. 

Heel recent, begin dit jaar, verscheen de laatste roman van Pierre Mertens, ‘Paysage sans Véronique’, over zijn vriendin Véronique Pirotton. Zij overleed in een hotel in Oostende in 2013, in onduidelijke omstandigheden. De autopsie toonde aan dat ze met geweld om het leven was gekomen. Haar echtgenoot, de Waalse politicus Pierre Wesphael, moest voor het hof van assisen komen, maar werd vrijgesproken. Pierre Mertens geloofde niet dat Véronique zelfmoord had gepleegd, zoals Wesphael beweert.

Pierre Mertens was expert en docent internationaal recht en activist voor de mensenrechten. De kiem daarvan lag in zijn jeugd. Hij zat als kind van een Joodse moeder en vader in het verzet ondergedoken tijdens de Tweede Wereldoorlog.  

In 2007 moest Mertens voor de rechter komen, omdat hij Bart De Wever had beschuldigd van negationisme, het minimaliseren van de Holocaust. Kort tevoren had het Antwerpse stadsbestuur excuses aangeboden aan de Joodse gemeenschap, voor de betrokkenheid van het bestuur bij de Jodenvervolging in de Tweede Wereldoorlog. Bart De Wever noemde die excuses 'gratuit', en dat vond schrijver Pierre Mertens een negationistische uitspraak. De rechtszaak draaide op niets uit; in 2012 was de zaak verjaard.

Pierre Mertens is 85 jaar geworden; hij is plots overleden in een rusthuis in Watermaal-Bosvoorde.