Hoe haalbaar is het akkoord tussen Israël en Hamas? "Moeilijk in te schatten of fase 2 en 3 er zullen komen"

In een eerste fase voorziet het akkoord een volledig, maar wel tijdelijk staakt-het-vuren in de Gazastrook gedurende 6 weken (42 dagen). In die periode zullen 33 van de 98 resterende Israëlische gijzelaars vrijgelaten worden, in ruil voor meer dan 1.000 Palestijnse gevangenen.  Zo worden vandaag 3 vrouwelijke Israëlische gijzelaars en 90 Palestijnse gevangenen vrijgelaten.

De Israëlische troepen moeten zich ook terugtrekken uit dichtbevolkte gebieden in de Gazastrook. De Gazanen die naar het zuiden zijn gevlucht, mogen zich weer vrij bewegen en terugkeren naar hun woningen in het noorden. Duizenden ontheemde Palestijnen zijn nu op weg naar huis. Ze dragen tenten, kleding en andere bezittingen met zich mee en reizen te voet, met ezelwagens en auto's.

De grensovergang in Rafah wordt ook heropend en humanitaire hulp wordt aanzienlijk opgeschaald. "Zowel vanuit het noorden als vanuit het zuiden van de Gazastrook zullen vrachtwagens met noodhulp de Gazastrook betreden", zegt Midden-Oostenspecialist Jens Franssen. "Zo zijn er nu al verschillende vrachtwagens met noodhulp Gaza vanuit Egypte aan het binnenrijden."

Inwoners van Gaza komen massaal op straat om te vieren. "Het is opvallend dat je ook de witte politiewagens met gewapende mensen van Hamas kan zien. Die verschijnen nu voor het eerst weer publiekelijk", zegt Franssen.

"Dat was ook afgesproken binnen het akkoord, want als je noodhulp binnenlaat, wil je ook dat er een vorm van orde is. Hamas zal ervoor zorgen dat die vrachtwagens met hulpgoederen niet onmiddellijk bestormd worden."

"Gaza is grotendeels vernietigd en een zeer groot deel van de burgers, die niet gevraagd heeft om deze oorlog, heeft 15 maanden lang bombardementen moeten ondergaan. Zij zijn natuurlijk heel blij dat er op zijn minst 6 weken rust zal zijn."

In fase 2, na deze eerste 6 weken dus, zouden alle overgebleven Israëlische gijzelaars in de Gazastrook vrijgelaten moeten worden. Dan moet er ook een permanent staakt-het-vuren komen, met de volledige terugtrekking van de Israëlische militairen uit de Gazastrook.

Dat zal allemaal pas gebeuren als de strijdende partijen er tijdens fase 1 in slagen om de details van de komende fases vast te leggen. Dat is nu zeker nog niet het geval. "De afspraak is dat er over 3 weken onderhandelingen zullen worden opgestart over fase 2 en fase 3", vertelt Franssen. "Dan zal gesproken moeten worden over een duurzame vrede."

In fase 3 zou de heropbouw van de Gazastrook van start moeten gaan onder het toezicht van Egypte, Qatar en de VS, de landen die bemiddeld hebben tussen Israël en Hamas. Maar over hoe Gaza er na deze oorlog uit moet zien, is absoluut nog geen eensgezindheid.

"Ik denk dat het heel moeilijk is om in te schatten of die 2e fase en zeker die 3e fase er wel zullen komen", zegt Franssen. "Deze 1e fase is vrij duidelijk, maar daarna moet je een aantal fundamentele vragen aanraken om verder te komen."

"Wie gaat de Gazastrook opnieuw opbouwen, bijvoorbeeld? En wie moet de Gazastrook leiden: Hamas, de Palestijnse Autoriteit of een internationale organisatie bijvoorbeeld? Er zijn veel vragen waarop ik het antwoord nog niet zie."

Ook Brigitte Herremans, Midden-Oostenspecialist aan de UGent en de UAntwerpen, heeft haar twijfels over de duur van het bestand. "Deze eerste fase is cruciaal, maar de Israëlische premier Benjamin Netanyahu heeft aangegeven dat het om een tijdelijk bestand gaat. Ik denk dat we heel duidelijk moeten beseffen dat Israël niet geïnteresseerd is in een langdurig bestand."

Gisterenavond zei Netanyahu nog: "Indien nodig behoudt Israël zich het recht voor om de oorlog in Gaza weer op te starten. Als we weer moeten beginnen met vechten, zullen we dat doen op een nieuwe en krachtige manier." Herremans vreest dat dat geen dreigement, maar een realiteit is. 

"We zien en horen heel vaak de Israëlische kant van het verhaal, maar aan Palestijnse kant zien we veel minder duidelijk wat er gebeurt op het terrein. Daar zie je hoe de schending van het internationaal recht eigenlijk fundamenteel ingebakken zit in het DNA van wat de Israëlische staat is geworden."

"In 1993 heeft Israël zich akkoord verklaard om een Palestijnse staat mogelijk te maken, maar het heeft in al die jaren eigenlijk het tegenovergestelde gedaan. Daarom denk ik dat een goede afloop fundamenteel bijzonder moeilijk is zolang Israël niet instemt met een Palestijnse staat in Oost-Jeruzalem, de Westelijke Jordaanoever en de Gazastrook."

Maar ook voor Hamas kan een langdurig akkoord wel eens erg moeilijk worden. "Israël en de internationale gemeenschap hebben duidelijk gemaakt dat Hamas geen rol mag spelen in de toekomst van Gaza", zegt Herremans. "Hamas zal al het mogelijke doen om een politieke en militaire speler te blijven."

Voor Herremans ligt de oplossing eerder bij de Palestijnse Autoriteit. Die bestuurt de Palestijnse gebieden, maar heeft in de praktijk enkel controle over delen van de Westelijke Jordaanoever, want in Gaza heeft Hamas de macht. "Hamas won de verkiezingen in 2006 en sindsdien is er een institutionele politieke crisis in de Palestijnse gebieden. Hamas heeft een illegale coup gepleegd in 2007. Daardoor heb je die scheiding."

"Het is de bedoeling dat Gaza en de Westelijke Jordaanoever verenigd worden en dat de Palestijnse Autoriteit ook een rol zal spelen in de Gazastrook", zegt Herremans. "Maar Israël zegt op dit moment dat de Palestijnse Autoriteit ook niet te vertrouwen is. Sommigen beschouwen de Palestijnse Autoriteit zelfs als een terreurorganisatie en willen dus verhinderen dat zij het politieke bestuur in de Gazastrook krijgen."

"Israël zou liever werken met een aantal zelf aangeduide politici, maar uiteraard moet dat na een tijd ook worden ingeschoven in een politiek akkoord met de Palestijnse Autoriteit."