Hoe herken je radicalisering en wat kan je eraan doen? "Als ik geen empathisch gesprek meer kan voeren, gaan alarmbellen af"

"Radicalisering is een veelkoppig monster. Zo heb je islamistische radicalisering, rechts-extremistische radicalisering en links-extremistische radicalisering", zegt Karin Heremans, beleidscoördinator preventie-radicalisering in het gemeenschapsonderwijs (GO!). "Radicalisering is altijd een proces: geen enkele jongere wordt radicaal geboren."  

Het komt vooral voor bij zeer kwetsbare jongeren: zij die op zoek zijn naar hun eigen identiteit, die niet goed weten waar ze bij horen, die zich niet gewaardeerd of achtergesteld voelen.

Dat deze jongeren radicaliseren, is vaak het werk van 'groomers' die een vertrouwensband met hen creëren, legt Heremans uit. Hun doelgroep bestaat vooral uit tieners: "Jongeren van 10 tot 16 jaar oud, want een tienerbrein is nog niet volledig ontwikkeld."

"Groomers zullen die kwetsbare positie of slachtofferrol vaak uitvergroten. Ze proberen de jongeren los te weken van onze samenleving en een ander doel te geven: 10 jaar geleden lag dat doel in Syrië, maar vandaag ligt dat doel hier. Jongeren zetten zich af tegen onze samenleving en tegen alle vormen van gezag. De problemen die je ziet op school of in steden, duiden op die maatschappelijke radicalisering."

"Dat wil niet zeggen dat jongeren die op dat niveau geradicaliseerd zijn onmiddellijk een aanslag zullen plegen, want niet elke radicalisering leidt tot dat geweld", benadrukt Heremans. "Maar die bereidheid tot geweld en dat afkeren van onze samenleving is zorgwekkend."

"Het gaat meestal over jongeren die terugvallen op oerconservatieve waarden, bijvoorbeeld over gender en seksualiteit", aldus Khalid Benhaddou van het Netwerk Islamexperten, dat vormingen geeft over radicalisering in het Vlaamse onderwijs. "Die ideeën komen vaak naar buiten in harde ongefilterde uitingen, die choquerend kunnen zijn. Daarmee dagen ze hun school en ook de samenleving uit." 

Heremans vertelt dat de jongeren 10 jaar geleden vaker werden "weggeplukt van onze pleintjes". Nu gebeurt die 'grooming' eerder online, via besloten chatgroepen, games of memes. "Jongeren bezoeken sites naargelang hun interesses. Ze zien dan een katje, waardoor ze terechtkomen op een jihadistische site, of een rode Maserati, waardoor ze terechtkomen bij de vrouwonvriendelijke ideeën van Andrew Tate."

Er zijn verschillende signalen die op radicalisering kunnen wijzen. Je kan onder meer merken dat jongeren radicaliseren wanneer ze een erg plotse gedragsverandering tonen, zich steeds meer isoleren en zich afzetten van de waarden waarmee ze zijn opgegroeid. Familie en vrienden bijvoorbeeld krijgen dan geen vat meer op hen, terwijl andere (online) contacten die uit het niets lijken te komen, het voor het zeggen hebben. 

"Bij mij gaan de alarmbellen af wanneer je geen empathisch gesprek meer met de persoon kan voeren", zegt Heremans. "Als wij een gesprek voeren, dan luisteren we naar elkaar. Deze jongeren lijken een muur om zich heen te trekken waar je nauwelijks doorheen geraakt."

"Wij stellen altijd veel vragen als ouders ons contacteren", zegt Ilse De Block van de Opvoedingslijn, waar ouders terechtkunnen die zich zorgen maken over het gedrag van hun kinderen. "Juist door erover te vertellen, kunnen ouders soms al tot inzichten komen. Die reflectie is heel belangrijk, want niet alle jongeren die verontrustend gedrag vertonen, zijn aan het radicaliseren."

Volgens De Block moeten ouders niet bezorgder zijn over een zoon dan over een dochter. "Wij krijgen over deze problematiek evenveel hulpvragen over jongens als over meisjes."

"Het is belangrijk dat je de jongeren kritisch laat nadenken over hun eigen standpunten en over wat ze online tegenkomen", zegt Benhaddou (Netwerk Islamexperten). "Dat kan je alleen maar bekomen door hen eerst erkenning te geven voor wie ze zijn."

"Blijf dus praten", klinkt het bij de experts. "Dat betekent: vooral veel vragen stellen en geïnteresseerd blijven. Ouders zullen vaak preken omdat ze hun kind willen overtuigen, maar dat helpt niet. Ga op zoek naar de gevoelens die achter de gedachten van deze jongeren schuilen. Vraag wat er in hen omgaat en waar ze bezorgd, kwaad of verdrietig over zijn."

Wanneer je zelf het gevoel hebt dat je geen invloed meer hebt op een jongere, ga dan op zoek naar iemand die dat wel nog heeft. "Dat kan een familielid zijn, een vriend, of misschien zelfs iemand uit de moskee of kerk."

Als het om heel verontrustende feiten gaat, adviseert de Opvoedingslijn om professionele hulp te zoeken. Dat kan bijvoorbeeld bij het Centrum Algemeen Welzijnswerk (CAW) , of zelfs bij de politie.