In het gesprek van Elon Musk op X deed AfD-leider Weidel een wel erg opvallende uitspraak over Hitler. Die zou volgens Weidel een communist en socialist geweest zijn. “Klinkklare onzin”, zeggen historici. Alvast 3 redenen waarom Hitler geen communist of socialist was.
AfD-leider Weidel verdraait geschiedenis bij Musk: 3 redenen waarom Hitler geen communist was
Ellen Debackere
Gepubliceerd:
Twee maal per week duikt de podcast 'Het uur van de waarheid' in de wereld van onlinebedrog, desinformatie en misleiding. Ook dit onderwerp komt uit de podcast. Alle afleveringen vind je hier.
“Het grootste succes na dat vreselijke tijdperk in onze geschiedenis was om Adolf Hitler als rechts en conservatief te bestempelen. Hij was precies het tegenovergestelde. Hij was niet conservatief. (…) Hij was een communist, socialist”. Dat zei Alice Weidel van de radicaal-rechtse partij Alternative für Deutschland (AfD) tijdens haar gesprek met X-baas Elon Musk vorige week.
Meteen werd de claim druk gedeeld op sociale media . De claim doet overigens al langer de ronde op sociale media .
Nochtans is de bewering om verschillende redenen fout, betogen historici. Over de ideologie van Hitler en het nazisme is al veel inkt gevloeid. Historici lichten alvast 3 belangrijke argumenten toe.
1. 'Sociaal' in nationaalsocialisme verwijst niet naar socialisme
Dat het woord “nationaalsocialisme” het element “socialisme” bevat, leidt bij sommigen tot de onjuiste conclusie dat nazi’s socialisten waren, zegt historicus Georgi Verbeeck (KU Leuven & Universiteit Maastricht) in onze podcast 'Het uur van de waarheid'.
“Toen Hitler zijn carrière begon, sloot hij zich aan bij de Duitse Arbeiderspartij (DAP). Die werd later omgedoopt in de Nationaalsocialistische Duitse Arbeiderspartij (NSDAP). In het begin van de 20e eeuw gebeurde het wel vaker dat extreemrechtse groepen of figuren het woord socialisme gebruikten in hun zelfdefinitie.”
“Maar met socialisme wordt iets anders bedoeld dan men normaal bedoelt met socialisme. Socialisme had hier de betekenis van het benadrukken van de eigen nationale gemeenschap. Met socialisme in de klassieke betekenis van het woord had dat niets te maken.”
”Het argument dat de nazi’s socialisten waren omdat 'socialistisch' in hun partijnaam voorkomt, is even gek als beweren dat de Democratische Volksrepubliek Noord-Korea een democratie is, omdat 'democratisch' in de naam staat.”
Dat zegt ook historicus Yvan Vanden Berghe (Universiteit Antwerpen, emeritus). “Hij heeft het woord socialist gebruikt, maar dat verwijst niet naar de sociaaldemocratie die we nu kennen. Hij gebruikte die term eerder om propagandistische redenen en wilde ermee vertellen dat arbeiders slecht behandeld werden.”
“Toen later de sociaaldemocratische partij, zoals wij die kennen, zich na de oorlog relanceerde, was die één van zijn vijanden, zoals ook de communisten zijn vijanden waren. Hij was geen socialist en hij was geen communist", zegt Vanden Berghe.
2. Veel socialisten en communisten onder eerste slachtoffers
“Het nationaalsocialisme profiteerde wel van sommige ideeën van het socialisme en gebruikte ze om stemmen van de arbeidersklasse te winnen op weg naar de machtsovername in 1933”, aldus Verbeeck. “Maar de arbeids- en sociale wetgeving van de nazi's die volgde, leidde tot onderdrukking, vervolging en moord op communisten, sociaaldemocraten en vakbondsleden."
“Communisten en sociaaldemocraten waren de doodsvijanden van zijn regime. Ze waren – naast de joden - dan ook een van de eerste slachtoffers van het regime.”
De Duitse historicus Michael Wildt (Humboldt-Universität zu Berlin, emeritus) zegt ook aan het Duitse medium Deutsche Welle dat Hitler “het marxisme vanaf het begin fel en brutaal bestreed. De eerste slachtoffers die in 1933 werden opgesloten, gemarteld en gedood in de concentratiekampen waren links, communisten, sociaaldemocraten en socialisten.”
“Heel zijn carrière was gericht tegen het socialisme en het communisme”, aldus Vanden Berghe. “In het Russische communisme zag hij een joodse samenzwering.”
3. Ook economisch gezien geen communisme
En ook economisch gezien kan Hitler niet als een communist beschouwd worden, zeggen historici. Vanden Berghe: “Hij verdedigde wel de factor arbeid, maar nooit tegen de grootindustrie in. Vakbonden werden bijvoorbeeld verboden. En in tegenstelling tot bij het communisme werden arbeid en kapitaal niet aan elkaar tegengesteld.”
“Onder zijn bewind is de economie wel gaan draaien en ook de oorlogseconomie heeft bijgedragen tot een betere welvaart, ook voor de arbeidersklassen. Maar dat had niets te maken met socialisme of communisme.”
Verbeeck bevestigt. “In realiteit bleef het principe van de kapitalistische vrije markt in stand in het Derde Rijk. Het vrij bezit van de productiemiddelen werd niet aangetast. Het naziregime kan je met andere woorden echt niet beschouwen als een soort van staatssocialisme.”
“Hitlers beleid stond haaks op de doelen van het communisme”, zegt historicus Thomas Weber (University of Aberdeen) aan Deutsche Welle . “Economisch gezien is het doel van het communisme om zich te ontdoen van privébezit en een op winst gerichte economie. (…) Hitler verwierp deze doelen.”
Waarom wordt Hitler door sommigen toch voorgesteld als socialist of communist?
Volgens Verbeeck is het gegeven waarbij Hitler als communist of socialist wordt voorgesteld, onderdeel van een retorische strategie om politieke tegenstrevers zoveel mogelijk te diskwalificeren door hem of haar in de hoek van de nazi-ideologie te duwen.
“Men doet dat door geschiedenis als een grabbelton te beschouwen en er een argument uit te halen dat het best de eigen ideeën verdedigt.”
Een tweede reden is volgens Vanden Berghe dan weer de complexiteit van het verhaal. “De geschiedenis van WW II is zeer ingewikkeld waardoor sommige mensen de draad kwijtraken.”
“Het lijkt er ook op dat de AfD-voorzitster vooral wil tonen dat Hitler niet rechts was. Dan kan men haar niet verwijten dat ze een soort opvolgster is van het nazisme. Dus maakt ze ervan dat Hitler een soort van socialist was omwille van de partijnaam en het feit dat hij gedurende enkele jaren (1934-1940) het lot van de arbeiders heeft verbeterd.”
Thomas Weber zegt aan Deutsche Welle dat de vraag – “was Hitler links of rechts?” – meestal te eng wordt besproken. “Het woord “socialisme” was in de ogen van Hitler en veel partijgenoten geen lege formule. Het definieerde eerder hoe Hitler zichzelf zag en hoe hij de wereld opnieuw wilde opbouwen.”
“Een gevolg is dat de rechtervleugel Hitler probeert af te schilderen als een klassieke socialist en iemand van linkse strekking, wat nergens op slaat. Of er wordt geprobeerd om het gebruik van de term “socialisme” door Hitler en de nationaalsocialisten te reduceren tot een verkiezingscampagnetruc. Dat heeft ook geen zin, want het gaat voorbij aan hoe Hitler en de nationaalsocialisten zichzelf definieerden, (…) en hoe ze probeerden de wereld te veranderen.”
