Bodemsaneringsplan voor "ruimere omgeving" rond 3M-fabriek in Zwijndrecht goedgekeurd: "Tuinen met moestuin of kippenren worden gesaneerd"

In de ruime regio rond de fabriek van 3M is de bodem vervuild met PFAS, hoge concentraties van die stoffen zijn schadelijk voor de gezondheid. 3M moet die jarenlange vervuilde grond weghalen. Het diende daarvoor begin 2024 een bodemsaneringsplan in, dat door OVAM toen 'niet-conform' werd verklaard. Het chemiebedrijf moest dus een nieuw plan voorleggen om de bodem in Beveren en Zwijndrecht te saneren.

In oktober diende 3M een nieuw plan in, dat nu door OVAM 'conform' is verklaard. Met andere woorden: het plan is goedgekeurd en de saneringen kunnen beginnen. Dat kan wel pas in het najaar, want het chemiebedrijf moet eerst nog een kwaliteitsplan met een planning en een draaiboek indienen bij OVAM.

Concreet moet er in totaal 92.155 ton verontreinigde grond ontgraven en vervangen worden, dat zal naar schatting 3 tot 4 jaar duren. De eerste stap is een bevraging van wie een moestuin of kippenren heeft of wil hebben. Vervolgens worden in die tuinen stalen genomen om de noodzaak en diepte van ontgraving te bepalen. Daarna wordt de evaluatie gemaakt van het risico op herverontreiniging vanuit het grondwater.

In de tuinen wordt een zogenoemde 'leeflaagsanering' uitgevoerd, dat betekent dat de toplaag tot een diepte van maximaal 70 cm wordt ontgraven en vervangen door propere grond. Dat wordt uitgevoerd en gebeurt op kosten van 3M. De gesaneerde zone moet door 3M ook hersteld worden als de moestuin en de kippenren worden herplaatst. 

Bewoners die in aanmerking komen voor zo'n sanering worden door OVAM op de hoogte gebracht. "Het is niet verplicht om de sanering te laten uitvoeren", zegt Jan Verheyen van OVAM. "Maar het is wel sterk aangeraden als je een moestuin of kippenren wilt houden." 

3M moet voor 1 oktober 2025 een kwaliteitsplan en een draaiboek indienen bij OVAM, daarna moet er een aannemer worden aangesteld en de nodige afspraken worden gemaakt. Vanaf oktober zou er dus kunnen worden gestart met de bodemsaneringen. Bewoners in de betrokken zone kunnen wel nog beroep aantekenen tegen het bodemsaneringsproject.

Na de sanering wordt in een nazorgperiode de kwaliteit van groenten, fruit, eieren, compost en GFT-afval opgevolgd om de resultaten van de sanering na te gaan. Toch waarschuwt OVAM om ook na de sanering geen eieren te eten van kippen uit eigen tuin. "Dat advies blijft gelden", zegt Verheyen. "Er bestaat nog steeds een grote kans dat de eieren verhoogde PFAS-concentraties bevatten."

De actiegroep Grondrecht vindt dat OVAM niet genoeg benadrukt dat in principe alle tuinen in aanmerking zouden komen voor een sanering. En er is nog meer kritiek: "De diepte van de leeflaagsanering wordt bepaald op basis van nieuwe PFAS-metingen die nog gaan worden uitgevoerd in de tuin, met een maximale afgraving van 70 centimeter. OVAM heeft bovendien vastgelegd dat in deze zone slechts 25 procent van de tuin wordt afgegraven en hersteld, zodat bewoners in de toekomst alsnog groenten kunnen kweken of kippen kunnen houden op een veiligere ondergrond."

Grondrecht verwijst ook naar een eerder advies van OVAM. "Het is opmerkelijk dat OVAM nog steeds afraadt om eieren van kippen uit gesaneerde tuinen te consumeren, wat de effectiviteit van de sanering in twijfel trekt. Dit roept ernstige vragen op over de werkelijke impact van de maatregelen en de blijvende gezondheidsrisico's voor de bewoners."