Ook na de succesvolle lancering van de zware draagraket New Glenn van Blue Origin, heeft het ruimtevaartbedrijf van Jeff Bezos concurrent SpaceX van Elon Musk nog lang niet ingehaald. Die blijft de absolute koploper in de commerciële ruimtevaart en lanceert straks zelf de zevende testvlucht van Starship, de volgende generatie raketten.
Waarom Blue Origin ook met lancering van New Glenn concurrent SpaceX nog lang niet heeft ingehaald
Andrei Stiru
Gepubliceerd:
De lancering van New Glenn van Blue Origins is een belangrijke mijlpaal voor de commerciële ruimtevaart. Het afgelopen decennium wordt de sector gedomineerd door SpaceX, dat in 2024 verantwoordelijk was voor 134 lanceringen. Dat is meer dan alle vluchten van alle ruimteagentschappen en alle andere bedrijven op aarde samen.
SpaceX bereikt deze prestaties dankzij de deels herbruikbare Falcon 9- en Falcon Heavy-raketten. Alleen de tweede rakettrap gaat verloren; de eerste trap (en bij Falcon Heavy ook de boosters, 2 extra raketten die meer stuwkracht leveren) landt verticaal en kan na onderhoud opnieuw worden gebruikt. Sommige rakettrappen van SpaceX zijn al meer dan 20 keer gebruikt. Ook de neuskegel wordt vaak hergebruikt.
In tegenstelling tot de soms spectaculaire Starship-testvluchten, die SpaceX ook uitvoert, zijn de Falcon-raketten zeer betrouwbaar. De huidige versie van de Falcon 9, de Block 5, heeft ondertussen 372 vluchten uitgevoerd met slechts 1 mislukking. Dat betekent een succesratio van 99,73 procent.
Bekijk: de lancering van New Glenn vanop Cape Canaveral in Florida
Hoe werken raketten met rakettrappen?
Meerdere stadia voor maximale efficiëntie: Raketten bestaan uit verschillende "trappen" die brandstof bevatten. Na het opbranden van een trap wordt die afgeworpen om gewicht te verminderen, waardoor de resterende delen sneller kunnen bewegen.
Herbruikbare rakettrappen: Bedrijven zoals SpaceX en Blue Origin ontwerpen raketten waarvan de onderste trap (eerste trap) terugkeert naar de aarde, zodat die na onderhoud opnieuw gebruikt kan worden.
Eerste ‘echte’ concurrent
Herbruikbaarheid heeft ruimtevluchten veel goedkoper gemaakt. Veel concurrenten proberen de verwezenlijkingen van SpaceX na te bootsen. Verschillende bedrijven werken aan deze technologie, maar Blue Origin is met New Glenn de eerste concurrent die een deels herbruikbare raket succesvol in een baan rond de aarde heeft gebracht. In het jargon: een orbitale vlucht.
Hoewel de raket tijdens deze testvlucht niet is geland, is New Glenn wel ontworpen om dat te kunnen. Net als bij de Falcon-raketten geldt dit alleen voor de eerste trap. Blue Origin werkt echter ook aan een tweede trap die herbruikbaar moet worden.
Het bedrijf heeft al ervaring met herbruikbare rakettrappen. De huidige eentrapsraket van Blue Origin, de New Shepard, heeft meerdere suborbitale vluchten uitgevoerd, niet altijd onbemand. Bij zo'n suborbitale vlucht bereikt een raket de rand van de ruimte om vervolgens verticaal naar de aarde terug te keren. Daarbij maakt ze geen baan rond de aarde.
De uitdaging van orbitale vluchten
Orbitale vluchten zijn aanzienlijk complexer dan suborbitale vluchten. Om in een stabiele baan te blijven, moet een raket een snelheid van ongeveer 28.000 kilometer per uur bereiken. In de woorden van Musk: “De ruimte bereiken is gemakkelijk, een baan rond de aarde bereiken is moeilijk.” Dit vereist enorme hoeveelheden energie en uiterst efficiënte aandrijving.
Daarnaast moet de raket bij terugkeer naar de aarde extreme hitte en wrijving door de atmosfeer weerstaan. Herbruikbare rakettrappen maken dit proces nog uitdagender, omdat ze na hun missie genoeg brandstof moeten overhouden om gecontroleerd te vertragen, navigeren en precies te landen, vaak op een platform op zee.
Dat de landing van New Glenn niet lukte, was een bekend risico en doet niets af aan het succes van de missie. Het primaire doel, een satelliet in een baan rond de aarde brengen, is immers behaald.
Alle aandacht naar Starship
Hoewel de aandacht vanochtend op New Glenn gericht was, zal vannacht minstens evenveel interesse uitgaan naar de zevende testvlucht van Starship. Waar New Glenn vooral concurreert met de Falcon-raketten voor orbitale missies, vertegenwoordigt Starship namelijk al de volgende generatie raketten.
Starship is eigenlijk met niets te vergelijken. Zowel de raket zelf als de eerste trap, de Super Heavy Booster, moet volledig herbruikbaar worden. Bij de Falcon-raketten en New Glenn gaat de tweede trap nog altijd verloren.
Daarnaast is Starship veel krachtiger en groter. De raket kan in eerste instantie een lading van 100 ton in een lage baan rond de aarde brengen, een capaciteit die bij latere versies moet verdubbelen. Ter vergelijking: New Glenn kan 45 ton vervoeren, terwijl Falcon Heavy 30 ton aankan als de eerste trap en boosters worden hergebruikt. Zonder hergebruik kan Falcon Heavy 63,8 ton vervoeren, maar tegen een aanzienlijk hogere kostprijs.
Hoewel Starship aanvankelijk net als New Glenn gebruikt gaat worden om satellieten in een lage baan rond de aarde te plaatsen, is dat niet de reden dat het tuig werd ontworpen. De raket is specifiek bedacht om mensen naar Mars te sturen.
Dat gaat nog even duren, ondanks Musks optimistische voorspellingen. Starship bevindt zich nog volop in de testfase, waarbij prototypes elkaar in sneltempo opvolgen. Spectaculaire explosies en succesvolle landingen maken deel uit van het leerproces. Ook bij de ontwikkeling van de Falcon 9 ontploften prototypes regelmatig tijdens testvluchten (zie video onder).
Ook Jeff Bezos wil sneller gaan
Bezos en Blue Origin hebben tot nu toe een voorzichtiger strategie gevolgd. Terwijl SpaceX snel testte en leerde van mislukkingen, speelde Blue Origin op veilig. Dit verklaart deels het succes van de lancering van New Glenn, maar ook waarom het bedrijf achterloopt op SpaceX.
Bezos lijkt te hebben geleerd van de aanpak van zijn rivaal. In 2021 verliet hij Amazon om zich volledig te richten op Blue Origin. Ingenieurs bij Project JARVIS, het programma om de tweede trap van New Glenn herbruikbaar te maken, krijgen nu meer vrijheid om snel te experimenteren en leren.
Lange weg te gaan
Of het Blue Origin zal lukken om SpaceX in te halen, is nog maar de vraag. Voorlopig is het bedrijf van Elon Musk ongeëvenaard in zijn dominantie. Niet alleen lanceert het meer raketten dan de rest van de wereld samen, ook bezit het meer dan de helft van alle satellieten in een baan rond de aarde. Daarnaast is ruimteagentschap NASA volledig afhankelijk van SpaceX om astronauten en levensmiddelen naar het Internationaal Ruimtestation (ISS) te brengen.
Bovendien zijn er andere concurrenten die de markt van kleine en middelgrote lanceringen betreden met plannen voor herbruikbare voertuigen. In het Westen werken bedrijven als Rocket Lab en Relativity Space aan de technologie, terwijl Chinese bedrijven als iSpace en LandSpace zelfs al tests hebben uitgevoerd met zelflandende prototypes.
Ook het China Aerospace Science and Technology Corporation (CASC), de grootste aannemer van het Chinese ruimteprogramma, werkt aan herbruikbare raketten. CASC is van plan om deze ten vroegste dit jaar uit te testen. Het doel van CASC is de ontwikkeling van een herbruikbare raket voor maanvluchten.
Hoewel veel bedrijven ambitieus zijn, is Blue Origin tot nu toe de eerste die de daad bij het woord heeft gevoegd. Of het ooit het niveau van SpaceX kan bereiken, zal de toekomst uitwijzen. Eén ding is echter zeker: de tweede race naar de ruimte is volop aan de gang, en deze keer zijn het niet de staatshoofden, maar de miljardairs die aan het roer staan.
