Regisseur David Lynch (78) is overleden, bekend van 'Twin Peaks' en 'Mulholland Drive'

De Amerikaanse filmmaker David Lynch was vooral bekend om zijn unieke en vaak surrealistische stijl. Hij brak door met zijn debuutfilm ‘Eraserhead’ in 1977, die al snel een cultstatus verwierf. Zijn volgende grote succes kwam met ‘The elephant man’ in 1980, wat acht Oscar-nominaties opleverde. 

In 1984 regisseerde hij de sciencefictionfilm ‘Dune’, gebaseerd op het boek van Frank Herbert. De film kreeg gemengde recensies en werd recent opnieuw verfilmd door Denis Villeneuve.

Met ‘Blue velvet’ in 1986 zette Lynch zijn kenmerkende stijl van donkere, psychologische thema’s verder. Zijn tv-serie ‘Twin Peaks’ werd begin jaren 1990 een cultureel fenomeen, bekend om zijn mysterieuze en surrealistische elementen.

‘Lost highway’ in 1997 en ‘Mulholland drive’ in 2001 versterkten zijn reputatie als meester van de moderne film-noir en psychologische horror. 

Lynch was ook een visueel kunstenaar en muzikant, met werken die zijn interesse in meditatie en het onderbewustzijn reflecteren. 

In 2019 kreeg hij een ere-Oscar voor zijn invloed op de filmindustrie. Vorig jaar maakte de cineast bekend dat hij gediagnostiseerd was met longemfyseem en allicht nooit meer zou regisseren.

“Verhalen moeten een donkere en lichte kant hebben, onrust en al die dingen.” Aan het woord was regisseur David Lynch, die er meteen aan toevoegde dat hij als maker niet noodzakelijk die beide kanten moest omarmen.

“De cineast moet niet zelf lijden om het lijden te tonen”, zei hij in 2014 tegen The Talks. “Verhalen moeten lijden in zich hebben, de mensen niet.”

Het kostte Lynch vijf jaar om zijn eerste langspeler ‘Eraserhead’ in 1977 te voltooien.  De surrealistische horrorfilm draaide om het leven van Henry Spencer die in een nachtmerrie verwikkeld raakt wanneer hij verantwoordelijk wordt voor de zorg van zijn ernstig misvormde kind. 

De film onderzocht thema’s als angst, vervreemding maar ook existentiële horror, verfilmd in een beklemmende sfeer en droomachtige beeldtaal.

“In mijn hoofd vertelde ik een verhaal over een wereld tussen de fabriek en de fabrieksbuurt”, vertelde Lynch daarover in The Criterion.

“Het was een kleine, onbekende, verwrongen, bijna stille verloren plek waar kleine kwellingen bestonden. En mensen worstelden er met de donkerte. Ze leven in die randgebieden en dat zijn de mensen van wie ik echt hou. Henry is absoluut een van die mensen.”

Lynch brak pas echt door met ‘The elephant man’ in 1980 waarin hij Joseph Merrick portretteerde, een man met ernstige fysieke misvormingen die in het Victoriaanse Engeland werd uitgebuit als circusattractie. De film werd acht keer genomineerd voor de Oscars. 

Meteen daarna waagde Lynch zich aan de verfilming van Frank Herberts ‘Dune’, maar onder meer door de beperkte visuele effecten van de tijd werd de film een flop in de bioscoop. 

“Ik heb een paar keer gewanhoopt tijdens het maken van ‘The elephant man’, dat ik het niet zou halen”, zei Lynch in The Criterion. “Aan het einde van het productieproces van ‘Dune’ kreeg ik hetzelfde gevoel. Ik had er zoveel in gestoken, maar het was zo’n teleurstelling.”

Wanneer Lynch de krijtlijnen voor ‘Blue velvet’ uittekende, gebruikte hij enkel een paar ideeën als basis: een paar rode lippen, een gazon en Bobby Vintons versie van het nummer ‘Blue velvet’. 

“Een script is gebaseerd op ideeën”, vertelde hij in 2015 daarover in Knack. “Het idee is het belangrijkste. Je schrijft je ideeën neer en probeert ze te vertalen naar cinema. En terwijl je werkt, probeer je terug te grijpen naar het gevoel van je oorspronkelijke ideeën. Hoe het licht schijnt, hoe de personages spreken, welke geluiden je gebruikt: alle elementen zijn gebaseerd op het oorspronkelijke idee.”

De soundtrack speelde een belangrijke rol in ‘Blue velvet’ en daar is ook het zaadje voor de muziek van de tv-reeks ‘Twin Peaks’ geplant. In de film zong actrice Isabella Rossellini het nummer ‘Blue velvet’ en ze zochten een zangcoach die haar kon begeleiden. Dat werd de Amerikaanse componist Angelo Badalamenti. Uiteindelijk mocht Badalamenti de hele film scoren en de twee werden vrienden.

De score van ‘Twin Peaks’ schreven de twee samen, met Badalamenti op de piano en Lynch die ernaast zat en instructies gaf. Zo beschreef hij de sfeer of emoties die de muziek moest oproepen, soms floot hij een melodie. Lynch heeft altijd beweerd dat Badalamenti enkel 75 procent van de score heeft geschreven, hijzelf de rest. “De rest is de sfeer van de muziek. Dat is Twin Peaks.”

Voor ‘Wild at heart’, een romantische misdaadfilm met Nicolas Cage, Laura Dern en Willem Dafoe, won Lynch in 1990 de Gouden Palm in Cannes. Een Academy Award weet hij evenwel nooit te verzilveren, hoewel hij wel vier keer werd genomineerd. In 2019 kreeg hij wel een ere-Oscar “voor het onverschrokken doorbreken van grenzen in zijn streven naar zijn unieke filmische visie”.

Lynch ging door op het elan van ‘Twin Peaks’ en draaide surrealistische films als ‘Lost highway’ in 1997 en ‘Mulholland drive’ in 2001. Die laatste was aanvankelijk bedoeld als een tv-reeks in een poging het succes van het mysterie-horror drama ‘Twin Peaks’ te evenaren, maar uiteindelijk besloot zender ABC de stekker uit het project te trekken. Lynch kon de rechten op het materiaal behouden en herwerkte het tot een surrealistische neo-noir film.

Met ‘The straight story’ verfilmde hij in 1999 opnieuw een waargebeurd verhaal, hier over het leven van Alvin Straight die door de staat Iowa trok op een grasmaaier. 

Intussen raakte Lynch ook steeds meer bedreven in zijn eerste grote passie: schilderen. “Schilderen bracht me naar cinema”, zei hij in Knack. “Andere werelden gingen open, andere ideeën kwamen. Ik denk dat we in de wereld naar een tijd gaan waarin het voor mensen heel acceptabel is om verschillende dingen te doen. Restricties gaan weg, vrijheid is gekomen. Het is heel belangrijk om te gaan naar waar je ideeën je leiden.”

In 2022 had hij nog een solotentoonstelling in het Nikolaj Contemporary Art Center in Kopenhagen.

Naast zijn werk als filmregisseur en schilder was Lynch ook actief als striptekenaar, meubelontwerper, en bekleedde hij een functie als hoogleraar aan de University of Fine Arts. Daarnaast zette hij zich in als ambassadeur voor transcendente meditatie. Hij was ook oprichter van de Silencio clubs in Parijs en New York, gebaseerd op de gelijknamige keet uit ‘Mulholland drive’.

Af en toe speelde hij ook zelf een rolletje in films, in 2022 was hij nog te zien in ‘The Fabelmans’ van Steven Spielberg.

In 2024 maakte Lynch bekend dat er longemfyseem bij hem was vastgesteld. 

“Ik heb emfyseem gekregen door zo lang te roken en dus ben ik aan huis gekluisterd, of ik het nu leuk vind of niet”, zei de regisseur. “Het zou heel slecht zijn als ik ziek word, al is het maar een verkoudheid.” 

Regisseren zat er niet meer in. “Ik zou het op afstand kunnen doen, maar dat zou ik niet heel leuk vinden”, aldus Lynch.

Dat maakt dat de eerste kleine psychologische thriller ‘Inland empire’ uit 2006 zijn laatste film was. In 2017 schreef en regisseerde hij ook een derde seizoen van ‘Twin Peaks’. De reeks werd geprezen door critici maar was geen kijkcijfersucces zoals de eerdere seizoenen dat waren.

In januari moest Lynch zijn huis in Los Angeles verlaten omwille van de hevige bosbranden. Daarna zou zijn gezondheid snel zijn verslechterd. Op 16 januari 2025 maakte zijn familie via zijn eigen Facebook-pagina zijn overlijden bekend. 

Lynch is vier keer getrouwd geweest. In 2009 huwde hij met actrice Emily Stofle, maar het koppel zou in 2023 de echtscheiding hebben aangevraagd. Een maand geleden werd een echtscheidingsregeling bereikt, maar op het moment van zijn overlijden was er nog geen definitief vonnis door de rechtbank uitgesproken.

Lynch laat twee dochters en twee zonen achter.