"Nieuw nucleair tijdperk is aangebroken": Internationaal Energieagentschap verwacht dit jaar meer elektriciteit uit kernenergie dan ooit tevoren

"3 jaar geleden voorspelden we dat kernenergie een comeback zou maken. We zagen toen de eerste tekenen van herstel, nadat de kernramp van Fukushima een sterke terugval had ingeluid. En kijk, vandaag zien we veel tekenen dat er een nieuw nucleair tijdperk voor de wereld aanbreekt."

Fatih Birol, de directeur van het Internationaal Energieagentschap, klinkt triomfantelijk. Hij heeft de pers samengeroepen om een nieuw energietijdperk in te luiden.

"De productie van kernenergie ging de afgelopen 50 jaar op en neer", zo verwijst hij naar wisselende golven van investeringen en afschakelplannen. "Maar we verwachten dat de elektriciteitsproductie uit kernenergie dit jaar de hoogste ooit zal zijn."

Birol rekent daarbij op nieuwe kerncentrales in onder andere China en Zuid-Korea, maar ook de heropstart van installaties in Japan en Frankrijk.

"Bovendien wordt er vandaag wereldwijd 70 gigawatt (GW) aan nieuwe nucleaire capaciteit bijgebouwd. Dat is erg zeldzaam en een van de hoogste niveaus sinds 1990." 70 GW staat ongeveer gelijk aan 70 keer Doel 4. 

"Meer dan 40 landen hebben concrete plannen om hun nucleaire industrie op te starten of uit te breiden. Zo’n politieke bereidwilligheid hebben we niet meer gezien sinds de eerste oliecrisis in de jaren 70."

Dat wijst op een opmerkelijke bocht in de tijdsgeest. In het vorige decennium werden er, zeker in het Westen, nog volop plannen gemaakt voor een kernuitstap. Dat was bijvoorbeeld het geval in Japan, Duitsland en ook in België.

Duitsland legde zijn laatste kerncentrale in 2023 stil, maar Japan en België keerden op hun stappen terug. De Belgische federale regering besliste kort na het uitbreken van de oorlog in Oekraïne dat ze de 2 jongste kernreactoren 10 jaar langer wil openhouden. 

Ons land is lang niet de enige. "De voorbije 5 jaar zijn er beslissingen genomen om de levensduur van meer dan 60 reactoren over de hele wereld te verlengen", merkt het IEA op. Dat is goed voor 15 procent van de totale capaciteit.

Volgens het IEA is er dan ook een grote rol weggelegd voor kernenergie in de volgende decennia. Door de energietransitie zal de vraag naar stroom 6 keer sneller groeien dan die naar energie in het algemeen, onder andere voor de industrie, airco's, elektrische wagens en datacentra.

Hernieuwbare energiebronnen zoals zon, wind en waterkracht zullen dat voor het grootste deel opvangen, zegt het IEA. Nu al groeien die sneller dan nucleair. Het aandeel van kernenergie in de totale elektriciteitsmix neemt zelfs af.

Maar kernenergie kan een belangrijke bijdrage leveren, denkt het IEA, onder andere omdat dat continue output garandeert.

Dat is bijvoorbeeld voor datacentra zeer belangrijk, die wellicht vooral zullen rekenen op kleinere reactoren van de nieuwe generatie, de zogenaamde SMR's. De ontwikkeling van die nieuwe technologie liep lang vertraging op, maar nu denkt het IEA dat zulke reactoren binnen 15 jaar al zullen kunnen wedijveren met de prijs van wind op zee en waterkracht.

Maar om die stijgende vraag te kunnen dekken, zijn wel investeringen nodig: tot dubbel zoveel tegen 2030 als nu het geval is. Projectontwikkelaars en beleidsmakers die overtuigd zijn van de voordelen van kernenergie, zullen die boodschap graag horen. Toch houdt die ook een waarschuwing in.

Want de toekomst van de kernenergie zal gedomineerd worden door nieuwe grootmachten: Rusland en China. Zo goed als alle nieuwe reactoren steunen op Chinese of Russische technologie. Tegen 2030 zullen er nergens ter wereld zoveel kerncentrales staan als in China. En Rusland voorziet 40 procent van alle verrijkte uranium wereldwijd.

Vanuit het oogpunt van energiezekerheid en -veiligheid is die concentratie geen gezonde situatie, vindt het IEA. Maar de VS en Europa, ooit de absolute kerngrootmachten, hinken achterop. Een nieuwe centrale bouwen, duurt er gemiddeld 8 jaar langer dan gepland en kost 2,5 keer meer.

Het agentschap verwijst bijvoorbeeld naar de nieuwe Franse kerncentrale in Flamanville. Die werd eind vorig jaar pas ingehuldigd, 17 jaar na de start van het bouwproces. China daarentegen slaagt er tegenwoordig in om op 5 jaar een kerncentrale te bouwen.

Wil het Westen weer in de race raken, dan moet het meer privékapitaal vrijmaken. Alleen publiek geld zal immers niet volstaan voor de schaal van investeringen die nodig zijn. Daarom is het aan beleidsmakers om zoveel mogelijk onzekerheid weg te nemen voor investeerders, innovatie te stimuleren en drempels in de wetgeving weg te nemen, zegt het IEA.